Өлүөхүмэтээҕи заповедник
«Өлүөхүмэтээҕи» судаарыстыбаннай айылҕа заповеднига (нууч. Олёкминский заповедник) — үүнээйилэри, кыыллары харайар тыытыллыбат сир, Саха Өрөспүүбүлүкэтин[1] Өлүөхүмэ оройуонугар Лена өрүс орто сүүрүгүттэн соҕуруу диэки уҥа биэрэгинэн иккис улахан боротуоката Алданнааҕы хаптал хайа уонна Приленскайдааҕы намыһах хаптал хайа тиксиһэр сирдэригэр Өлүөхүмэ өрүскэ сытар.
1984 сыллаахха төрүттэммитэ. Уопсай болуоссата — 847108 га. Харыстанар балаһатын болуоссата — 78600 га[2]. Үүнээйилэри, кыыллары харайар тыытыллыбат сиргэ ойуура-тыата киһи сабыдыалыттан харыстабыллаах, маныаха сүрүн төрүөтүнэн үүнээйилэри, кыыллары харайар тыытыллыбат сир кыраныыссатыттан нэһилиэнньэлээх пуун 80 килэмиэтир тэйиччи турар.
Климат
Заповедникка климат эмискэ уларыйымтыа. Кыһыҥҥы ууллубат хаар түһүүтэ ортотунан алтынньы 10 күнүттэн саҕаланар уонна 210 күн салҕанар, хаар халыҥа 30-40 см тэҥнэһэр, соҕуруу өттүгэр 70-80 см буолар. Сайына итии[3]. Приленскайдааҕы намыһах хаптал хайаҕа, заповедник хоту өттүгэр, Туолба уонна Амма хочолоругар салгын температурата муҥутаан +37 40°С тиийэр, соҕуруу өттүгэр +33-35°С тэҥнэһэр. Заповедник толору ирбэт тоҥ балаһатыгар турар. Муус дьапталҕатын халыҥа 100—200 см, кини температурата −3°-4°С. Сылаас кэмҥэ ириэрии көрдөрүүтэ намыһах: хотугу эниэтигэр 0,4 м, онтон соҕуруу эниэҕэ 1,5-2,0 м тиийэр.
Флората уонна фауната
Заповедник территорията уксэ ойуурунан (87,9 %) бүрүллэн турар, сүрүннээн сырдык мутукчалаах мас. Заповедникка баар үүнээйи ахсаана 650 көрүҥтэн тахса.
Манна 40 көрүҥ үүтүнэн иитээччи көрүҥ кыыллар, 180 көрүҥ көтөр арааһа баар, мантан 100-тэн тахсата заповедник сиригэр-уотугар уйаланаллар, 2 көрүҥ рептилия, 3 көрүҥ амфибия уонна 18 көрүҥ балык арааһа баар[4].
Заповедник сиригэр-уотугар археологическэй пааматынньыктар — таас хайаҕа кыраасканан суруллубут уруһуйдар бааллар[1].
Быһаарыылар
Сигэлэр
- Олёкминский заповедник (рус.). ООПТ России. Архивировано 15 Алтынньы 2007 года.
Эбии бу тиэмэҕэ
 |
|---|
Уһук Илин заповедниктара, национальнай пааркалара, заказниктара | ||
|---|---|---|
| Амурскай уобалас |     | |
| Бурятия Республиката | ||
| Еврейскай автономнай уобалас | ||
| Забайкальскай кыраай | ||
| Камчатскай кыраай | ||
| Магаданскай уобалас | ||
| Приморскай кыраай | ||
| Сахалин уобалаһа | ||
| Хабаровскай кыраай | ||
| Чукотскай автономнай уокурук | ||
| Саха Өрөспүүбүлүкэтэ | ||