Бойлохов Николай Иванович
Николай Иванович Бойлохов (1929 сыл кулун тутар 10 күнэ, Дүллүкү нэһилиэгэ, Үөһээ Бүлүү улууһа — 1988 сыл бэс ыйын 11 күнэ) — сэбиэскэй мелодист, самодеятельнай композитор, ССРС култууратын туйгуна.
Олоҕун олуктара
1929 сыллаахха кулун тутар 10 күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһун Дүллүкү нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
1946 сыллаахха Далыыр сэттэ кылаастаах оскуолатын, онтон Үөһээ Бүлүүгэ орто оскуолатын ахсыс кылааһын бүтэрбитэ.
Үлэтин 1946 сыллаахха Далыр сельпотугар кассир-счетоводунан саҕалаабыта. 1950—1953 сс. Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыта. Кэлэн баран сибээс оройуоннааҕы салаатыгар икки сыл телеграфиһынан үлэлээбитэ. 1954—1955 сылларга Кэнтиккэ бибилэтиэкэ сэбиэдиссэйинэн, 1955—1957 сс. Ворошилов аатынан холкуоска биригэдьииринэн үлэлээбитэ.
1957—1961 сылларга Дьокуускайдааҕы муусука училищетыгар теоретическай-композиторскай салаатыгар Г. А. Григорян кылааһыгар үөрэммитэ.
Үөрэҕин кэнниттэн 1961 сылтан Үөһээ Бүлүүтээҕи оҕо муусука оскуолатыгар учууталынан, онтон дириэктэринэн (1961—1965) үлэлээбитэ. 1967 сылтан оройуоннааҕы Норуот айымньытын дьиэтин дириэктэрэ этэ. 1970 сылтан Сааскылаах нэһилиэгэр оҕо муусука оскуолатыгар дириэктэрдээбитэ.
1988 сыллаахха бэс ыйын 11 күнүгэр ыарахан ыарыыттан олохтон туораабыта[1].
Айар үлэтэ
1957 сыллаахха Саха ыччатын I өрөспүүбүлүкэтээҕи бэстибээлигэр Петр Тобуруокап тылларыгар «Туллуктуура Маарыйа», Н. Босиков тылларыгар «Алааһым» уонна Дмитрий Таас тылларыгар «Сибэкки» диэн ырыаларынан кыттан биһирэбил ылбыта.
Муусука училищетыгар үөрэнэ сылдьан И. Бубякинныын «Ыччат ыллыыр» диэн саха мелодистарын ырыаларын хомуурунньугун (1957), кэлин Г. Сыромятниковтыын «Ырыалар» диэн иккис хомуурунньугу (1959) таһаарбыта. 1965 сыллаахха Г. Никифоровтыын, С. Гоголевтыын Степан Дадаскинов либреттотыгар «Уот туһунан тойук» ораторияны айсыбыта. 1983 сыллаахха Г. Новгородовтыын «Кырачааннар ыллыыллар» диэн оҕолорго аналлаах ырыа кинигэтин бэчээттэппитэ, онно кини 36 ырыата киирбитэ.
«Хотугу сулус» сурунаалга «Саха музыката уонна ырыата» диэн ыстатыйата (1977) бэчээттэммитэ.
Кини айар үлэтигэр саамай биллэр миэстэни Пётр Одорусов тылларыгар суруллубут «Тыыннаахтар умнубат сыллара» ырыа ылар. Бу ырыа 1982 сыллаахха «Мелодия» фирма грампластинкатыгар уһуллубута уонна 1985 сыллаахха ССРС композитордарын Сойууһун Дипломунан наҕараадаламмыта[1].
Сүрүн ырыалара
- «Туллуктар» (И. Федосеев тыл.)
- «Дорообо, тугутчаан» (Е. Едукин тыл.)
- «Күннэй» (Е. Крылатов тыл.)
- «Тыыннаахтар умнубат сыллара» (Пётр Одорусов тыл.)
- «Кыһын тоҕо буоларый?» (Пётр Одорусов тыл.)
- «Биһиги мамабыт» (Пётр Одорусов тыл.)
- «Сир шарыгар сэбилэнии суох буоллун» (Пётр Одорусов тыл.)
- «Төрөөбүт дойдум» (И. Федотов тыл.)
- «Туллуктуура Маарыйа» (Петр Тобуруокап тыл.)
- «Эйэ ырыата» (Л. Попов тыл.)
- «Кыайыы күнэ» (А. Николаев тыл.)
- «Арҕаа ааһа турдулар» (Макаар Хара тыл.)
- «Сааскылаахха кыргыттар» (Сэмэн Руфов тыл.)
- «Кыһыл көмүс куоластар» (В. Башарин тыл.)
- «Алааһым» (Н. Босиков тыл.)
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- ССРС култууратын туйгуна;
- «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээл;
- Саха ыччатын I өрөспүүбүлүкэтээҕи бэстибээлин биһирэбил бириэмийэтэ (1957).
Дьиэ кэргэнэ
- Аҕата Иван Федотович Бойлохов — Гражданскай сэрии кыттыылааҕа, «Арбаҥда» холкуос тэрийээччитэ, бэрэссэдээтэлэ;
- Эһэтэ Федот 1912 сыллааҕы Өлүөнэтээҕи түбэлтэлэр кэмнэригэр Бодойбоҕо көмүс бириискэтигэр үлэлээбитэ.
Аатын үйэтитии
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнин 2008 сыл ахсынньы 19 күнүнээҕи 1233 №-дээх ыйааҕынан Үөһээ Бүлүүтээҕи оҕо ускуустубатын оскуолатыгар Н. И. Бойлохов аата иҥэриллибитэ[2];
- 2024 сыл сэтинньитигэр, композитор төрөөбүтэ 95 сылыгар, кини аатын сүгэр оскуолатын иннигэр өйдөбүнньүк мэҥэ бэлиэ (бүүс) туруоруллубута. Мэҥэ бэлиэ композитор оҕолорун үбүлээһининэн оҥоһуллубута[3].