Одорусов Пётр Поликарпович
Одорусов Пётр Поликарпович (1931 сыл ыам ыйын 10 күнэ, Үөдүгэй нэһилиэгэ, Үөһээ Бүлүү улууһа — 2013 сыл тохсунньу 17 күнэ) — сэбиэскэй уонна Арассыыйа суруйааччыта, бэйиэт, тыыл уонна педагогическай үлэ бэтэрээнэ, учуутал. Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1997), РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала, Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо[1].
«Тыыннаахтар умнубат сыллара» ырыа тылларын ааптара.
Олоҕун олуктара
1931 сыллаахха ыам ыйын 10 күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһун Иккис Үөдүгэй нэһилиэгэр холкуостаах дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ.
1939—1950 сылларга Үөһээ Бүлүүтээҕи Исидор Барахов аатынан оскуолаҕа үөрэммитэ, онтон 1951 сыллаахха Дьокуускайдааҕы 2 нүөмэрдээх орто оскуоланы бүтэрбитэ.
1955 сыллаахха Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай педагогическай институт айылҕаны үөрэтэр (естествознание) факультетын ситиһиилээхтик бүтэрэн, хиимийэ уонна биология учууталын идэтин ылбыта.
1955—1956 үөрэх сылыттан бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар диэри 44 сыл устата Үөһээ Бүлүүтээҕи Исидор Барахов аатынан орто оскуолаҕа хиимийэ учууталынан үлэлээбитэ. Ону тэҥэ оскуолаҕа дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччынан, кылаас салайааччытынан, үлэ-сынньалаҥ лааҕырын салайааччытынан, партийнай тэрилтэ сэкирэтээринэн, «Билии» уопсастыба лиэктэринэн уонна хаһыат кэрэспэдьиэнинэн уопсастыбаннай үлэлэри толорбута[2].
1961—1991 сылларга — ССКП чилиэнэ.
2013 сыллаахха тохсунньу 17 күнүгэр өлбүтэ[3].
Дьиэ кэргэнэ
- Аҕата — Поликарп Николаевич Одорусов, ийэтэ — Анастасия Николаевна Одорусова;
- Уола — Спартак Петрович Одорусов[4].
Айар үлэтэ
Суруйуунан 1967 сылтан дьарыктаммыта. Айар үлэҕэ көҕүлээбит киһинэн Николай Иванович Бойлоховы ааттыыра. Маҥнайгы икки хоһооно («Сибэкки», «Үнүгэс») 1967 сыллаахха «Коммунизм сардаҥата» хаһыакка тахсыбыттара.
Бэчээккэ барыта 430-тан тахса айымньыта, ол иһигэр 4 бэйиэмэтэ бэчээттэммитэ. Хоһоонноро 19 араас хомуурунньукка, үөрэх кинигэлэригэр, бырагыраамаларга уонна «Хотугу сулус», «Чуораанчык», «Чолбон» сурунаалларга киирбиттэрэ. Ону тэҥэ «Кыым», «Саха сирэ», «Учуутал аргыһа», «Кэскил» уо. д. а. өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар бэчээттэнэллэрэ[3].
Араас сылларга суруйбут хоһоонноро түмүллэн, 1991 сыллаахха «Олоҕу туойабын» диэн бастакы кинигэтэ тахсыбыта. Ол кэнниттэн «Чэйиҥ эрэ, ыллыаҕыҥ» (1992), «Сахалыы саҥарабыт» (1994), «Саха сирин кыыллара» (1994), «Саха сайдар биһигэ» (1996), «Үйэ үөскэппит геройа» (2000) о. д. а. кинигэлэрэ күн сирин көрбүттэрэ[1].
П. П. Одорусов 119 хоһоонугар 30-тан тахса композитор уонна мелодист (ол иһигэр Н. И. Бойлохов, А. М. Алексеев, А. А. Андросов, А. П. Новгородов, З. К. Степанов) матыып айбыта.
«Тыыннаахтар умнубат сыллара»
Пётр Одорусов саамай биллэр айымньытынан «Тыыннаахтар умнубат сыллара» ырыа буолар. Хоһоонун Улуу Кыайыы 25 сылыгар анаан 1970 сыллаахха суруйбуат. Мелодиятын композитор Николай Бойлохов айбыт. Ырыа тыллара уонна матыыба аан бастаан 1970 сыл ыам ыйын 9 күнүгэр «Коммунизм сардаҥата» хаһыакка бэчээттэммитэ.
Ырыаны аан бастаан Анна Дмитриева-Иванова толорон, Иркутскай куоракка ыытыллыбыт бэстибээлгэ лауреат буолбута. 1982 сыллаахха «Мелодия» фирма «Ырыа ыһыаҕа» грампластинкатыгар киллэрбитэ. 1985 сыллаахха ССРС Композитордарын сойууһун дипломунан наҕараадаламмыта. Саха сиригэр ХХ үйэ 100 чулуу ырыатын ахсааныгар киирбитэ[4].
Биһирэммит ырыалара уонна наҕараадалара
- «Тыыннаахтар умнубат сыллара» (Н. И. Бойлохов матыыбыгар) — ССРС Композитордарын сойууһун диплома (1985);
- «Октябрь дойдутун дьонноро», «Оскуола оҕолорун марштара» (Н. И. Бойлохов матыыбыгар) — оройуоннааҕы конкурска II бириистээх миэстэ;
- «Сэбилэнии сир шарыгар тохтоотун!» (Н. И. Бойлохов матыыбыгар) — бастыҥ ырыа иһин күрэххэ бастыҥ бириис;
- «Өктөөп күнүн анныгар» (Н. И. Бойлохов матыыбыгар) — бастыҥ ырыа иһин оройуоннай күрэххэ II миэстэ;
- «Сахалыы саҥарабыт» (А. И. Васильев матыыбыгар) — «Аан дойду кэрэтин — оҕолорго» өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ II бириэмийэ;
- «Эрдэ турар элбээтин!» (А. А. Андросов матыыбыгар) — «Чуопчаара ыллыаҕыҥ!» өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ II миэстэ;
- «Ветераннар» (В. Г. Николаев матыыбыгар) — Үөһээ Бүлүү улууһун мелодистарын конкурсугар I миэстэ;
- «Эбээ» (Н. С. Макарова матыыбыгар) — «Алтан чуораан айылгы» күрэххэ II бириэмийэ.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна (1969);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала (1996);
- «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээл (1985);
- «Гражданскай килбиэн» ураты бэлиэ (2006);
- «Учуутал албан аата» ураты бэлиэ;
- Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо (2000);
- СӨ Бэрэсидьиэнин «Барҕарыы» национальнай пуондатын лауреата (2000)[2].