Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Арчын (аат)

Арчын (нууч. Арчын) — сахалыы уол, эр киһи аата.

Суолтата

Багдарыын Сүлбэ быһаарыытынан, бу былыргы аат «ыраастааччы, быыһааччы-абырааччы» диэн суолталаах, арчы диэн тылтан үөскээбит[1].

Арчы — аат., эргэр. Урукку итэҕэлинэн, дьиэни-уоту, киһини эбэтэр туох эмэ малы буруонан ыһааран куһаҕан тыынтан, киртэн ыраастааһын (нууч. По старинным поверьям – обряд изгнания злых духов, нечисти из жилища, человека или какой-л. вещи посредством окуривания. Арчылаа — туохт. Араҥаччылаа, харыстаа (нууч. Оберегать, ограждать)[2].

Үөскээһинэ

Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьытыгар арчы диэн тыл арча (сах. Кытыан; нууч. Можжевельник) диэн түүр тылыттан төрүттээҕэ ыйыллар[2].

Тарҕаныыта

Гражданскай турук аакталарын суруйуу (нууч.) (сах. Дьаһалтата иһитиннэрбитинэн, 2021 сыл тоҕус ыйын түмүгүнэн Арчын диэн аат Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр уол оҕолорго ордук элбэхтик бэриллэр ааттар тиһиктэригэр киирбит (Эрсан, Эрхаан, Айтал, Эркин, Дархан, Эрчим, Мичил, Дуолан уонна Айаал диэн ааттары кытта)[3].

Салгыы 2023 сыл атырдьах ыйыгар, онтон 2025 сыл олунньу ыйыгар аат киэҥник тарҕаммыта хос бигэргэммит[4][5].

Көрүҥнэрэ

Аат атын көрүҥнэрэ: Арчы, Арчылан.

Аат дьахтарга бэриллэр көрүҥэ: Арчыына[6].

Атын омуктарга

Түүр омуктарга (чуолаан татаардарга) Арчан диэн эр киһи аата баар. Аат «күөх сэппэрээк, кытыан» диэн суолталаах арча диэн тылтан үөскээбит[7].

Биллэр дьон

Быһаарыылар

  1. ↑ Багдарыын Сүлбэ, 2011, с. 85
  2. ↑ 1 2 Арчы (рус.). Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  3. ↑ Луна, Сакура, Атаман, Космос: самые необычные и популярные имена рожденных в 2021 году детей в Якутии (рус.). Yakutia-Daily.ru. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  4. ↑ Самые необычные имена младенцев, родившихся в августе в Якутии (рус.). ИА SakhaNews. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  5. ↑ Арчын, Кай и Кира: названы популярные и редкие имена новорожденных в Якутии в феврале (рус.). ЯСИА. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  6. ↑ Тэрис, 2012, с. 6
  7. ↑ Татарские, тюркские, мусульманские имена. Имена на букву «А» (часть 3, «АРЧ»-«АЯЗ») (рус.). Нив.ру. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  8. ↑ Рустам Каженкин-Арчы Уола (рус.). Северо-Восточный федеральный университет имени М. К. Аммосова (20 Сэтинньи 2013). Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
  9. ↑ Афанасий Гуринов - Арчылан (англ.). sunlibrary.ru. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.

Литература

  • Багдарыын Сүлбэ Аатта тал. — Дьокуускай: Бичик, 2011. — 96 с.
  • Тэрис Тэрис. Сахалыы аат. — Дьокуускай: Якутский край, 2012. — 41 с.

Категориялар

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».