«Сахафильм» хампаанньа
Сахафильм (Саха Өрөспүүбүлүкэтин автономнай тэрилтэтэ «„Сахафильм“ Судаарыстыбаннай национальнай киинэ хампаанньата») — Саха Судаарыстыбаннай киинэ хампаанньата. Киинэлэр нууччалыы уонна сахалыы тылынан уһуллаллар. Салайааччы — Алексей Алексеевич Егоров, уус-уран салайааччы Алексей Романов.
Остуоруйата
1990 муус устар ыйга бастакы идэлээх киинэ режиссёра Алексей Романов көҕүлээһининэн «Северфильм» айар холбоһук тэриллэр.
1992 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин президенин М. Е. Николаев уурааҕынан[1] «Северфильм» айар холбоһукка тирэҕирэн «Сахафильм» Судаарыстыбаннай национальнай киинэ хампаанньата төрүттэнэр.
1992 сыллаахха хампаанньа 130-тан тахса уус-уран уонна документальнай киинэлэри устар. Улахан болҕомто саха суруйааччыларын айымньыларыгар ууруллар. Ол курдук, Былатыан Ойуунускай, Суорун Омоллоон, Анемподист Софронов-Алампа, Николай Габышев, Вацлав Серошевскай, Егор Неймохов, Амма Аччыгыйа уонна да атыттар айымньылара киинэ буолаллар.
Хампаанньа бастакы толору метражтаах киинэтинэн режиссёр Алексей Романов «Орто Дойду» уус-уран, этнографическэй киинэтэ буолбута[2]. Киинэ Венгрияҕа, Францияҕа, Америкаҕа уонна Арассыыйаҕа араас бэстибээллэргэ кыттыбыта.
- «Орто дойду» (1992)
- «Снайпер саха» (2010)
- «Дьикти саас» (2012)[3]
- «Государственные дети» (2015)
- «Маннайгы таптал» (2015)
- «Сибэкки» (2015)
- «Ыаллыылар» (2016)
- «Сааскы кэм» (, 2017)
- «Сарыал. Дорога к солнцу» (2018)
- «Тойон кыыл» (2018)
- «Первые» (2018)
- «Мин үрдүбэр күн хаһан да киирбэт» (2019)
- «Рядовой Чээрин» (2021)
- «Холодное золото» (2021)
Наҕараадалар
- Монте-Карло куоракка VII төгүлүн ыытыллар киинэ бэстибээлигэр «Снайпер саха» киинэ туруорааччы режиссёра Никита Аржаков дьүүллүүр сүбэ быһаарыытынан «Бастыҥ режиссёр» ааты ылар, онтон киинэ «Бастыҥ уус-уран көрдөрүү» бочуоттаах наҕараадаҕа тиксэр.
- 2011 сыллаахха «Аанчык» киинэ Парижка ыытыллыбыт «Nuits Polaires 2011» норуоттар икки ардыларынааҕы бэстибээлгэ дьүүллүүр сүбэ «Coup de Coeur de jury» бирииһин ылар.
- «Хара мааска» (2002 с.) уус-уран киинэ Москва куоракка Арассыыйа милииссийэтин 200 сылын бэлиэтиир IY төгүлүн ыытыллар норуоттар икки ардыларынааҕы «Закон и общество» детективнай киинэлэр бэстибээллэригэр «Бастыҥ детективнай киинэ» диэн анал аакка тиксибитэ.
- Никита Аржаков «Ильмень үрдүнэн туруйалар» (2005 с.) иккис толору уһуллуулаах киинэтэ СӨ Барыбыытылыстыбатын уонна Президенин сакааһынан Улуу Кыайыы 60 сылыгар анаан уһуллубута. Саха буойуттарын хорсун быһыыларын туһунан киинэ республикаҕа эрэ буолбакка, олус ситиһиилээхтик Саха сирэ Арассыыйа састаабыгар киирбитэ 375 сылыгар анаан Москваҕа, Санкт-Петербург куоракка, Старай Руссаҕа, Канадаҕа, маны сэргэ, Францияҕа (Страсбург) француз тылыгар тылбаастанан көстүбүтэ. 2005 сыл сэтинньи 16 күнүгэр СӨ Президенин уурааҕынан «Ильмень үрдүнэн туруйалар» айар бөлөҕө Былатыан Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэни ылбыта. Айар бөлөххө киирбиттэрэ: сценарий ааптара Неймохов Е. П., хартыына дириэктэрэ Сивцев-Доллу С. Н., туруорааччы режиссер Аржаков Н. И., туруорааччы оператор Аммосов И. И.
- XXXIII Москватаа5ы норуоттар икки ардыларынаа5ы киинэ бэстибээлигэр «Снайпер саха» киинэ көстүбүтэ
- «Nuits Polaires 2011» норуоттар икки ардыларынааҕы бэстибээл— «Полярные ночи — 2011» «Аанчык» киинэ — дьүүллүүр сүбэ биһирэбил бирииһин ылбыта.
- Ю. Озеров аатынан Рязаньнааҕы бэстибээлгэ «Снайпер саха» киинэ «Золотой меч» бирииһи ылбыта, 2012 с.
- Екатеринбург куоракка ыытыллыбыт VI норуоттар икки ардыларынааҕы "В кругу семьи"киинэ бэстибээлэ , 2012 с.
- Монакоҕа ыытыллыбыт норуоттар икки ардыларынааҕы киинэ бэстибээлэ (2012, ыам ыйа). Наҕараада: Никита Аржаков «Снайпер саха» киинэтигэр «Бастыҥ режиссёр» ааты ылар.
- Саха сиринээҕи норуоттар икки ардыларынааҕы киинэ бэстибээлэ, 2013—2015 сыллар.
- «Амурская осень», Благовещенскай, 2015 с. Наҕараада: режиссёр Александр Лукин «Государственные дети» киинэҕэ «Бастыҥ саҕалааһын» диэн анал ааты ылар.
- «Амурская осень», Благовещенскай, 2017 с. Наҕараада: Алексей Романов режиссердаах «Детство которое мы не знали» киинэ кыайыылааҕынан ааттанар.
Атааннаһыы
2013 сыллааххха хампаанньа үлэһиттэрин уонна салайааччы Степан Сивцев-Доллу икки ардыгар атааннаһыы тахсар. Үлэһиттэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин баһылыгын аатыгар, Степан Сивцев-Доллуну уларытарга көрдөһөн сурук сурйаллар[4][5][6]. 2015 сыл атырдьах ыйыгар «Сахафильм» хампаанньа саҥа салайааччытынан Дмитрий Шадрин ананар уонна 2021 сыллаахха диэри үлэлиир[7][8].
Эбии көрүҥ
- Саха сиринээҕи норуоттар икки ардыларынааҕы киинэ бэстибээлэ