Христофоров Иннокентий Дмитриевич

1919 сыллаахха сэтинньи 12 күнүгэр Таатта улууһун Баайаҕа сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. Үс саастааҕар ийэтэ суох хаалбыта^[1].

1938 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай муусука устуудьуйа тыйаатырын балет мастарыскыайыгар киирбитэ. 1940 сыллаахха Саха тыйаатырын муусука-вокал кэлэктиибигэр ылыллыбыта.

1941 сыл күһүнүттэн Москва куораттан кэлбит Иван Алексеевич Карениҥҥа классическай үҥкүүгэ үөрэммитэ. 1942 сыллаахха муусука-вокал кэлэктиибин бастакы гостуруол-кэнсиэр биригээдэтигэр киирбитэ; кини үҥкүү бөлөҕөр Мария Попова, Ирина Максимова уонна Пятнаев оонньууллара^[1].

1944 сыллаахха Нуучча судаарыстыбаннай драматическай тыйаатырын мас дьиэтигэр буолбут «Үҥкүү киэһэтэ» кэнсиэргэ кыттыбыта. 1946 сылга Иван Алексеевич Каренин түргэтэтиллибит бырагырааманан хореографическай бэлэми ааспыт үөрэнээччилэрин бөлөҕө балет артыыстарын састаабын быһыытынан тэриллибитэ^[1].

1949 сыллаахха алта ыйдаах стажировкаҕа Ленинградтааҕы Сергей Миронович Киров аатынан Судаарыстыбаннай академическай опера уонна балет тыйаатырыгар уонна Агриппина Яковлевна Ваганова аатынан Ленинградтааҕы хореография училищетыгар ыытыллыбыта. Төннөн кэлэн 1952 сылга диэри Саха муусука-дыраама тыйаатырын балетмейстерин эбээһинэһин толорбута^[1].

1954 сыллаахха тыйаатырга үлэтин хаалларан, Таатта улууһугар көспүтэ. Ытык Күөлгэ туруорааччы хореограбынан үлэлээбитэ, кэлин Баайаҕаҕа олорбута. Киинэ көрдөрүүлэрин тэрийэрэ, хаартыскаҕа түһэрэрэ уонна самодеятельнай үҥкүү кэлэктииптэрин салайара^[1].

1994 сыллаахха өлбүтэ^[2].

1943 сылга Ирина Максимованы кытта Сэбиэскэй Сойуус Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыайарын туһугар анаммыт бастакы театрализованнай «Айхал» кэнсиэргэ кыттыбыта. Кэнсиэр репертуарыгар Иван Алексеевич Каренин нүөмэрдэрэ киирбиттэрэ: «Молдаванеска», «Норвежский», «Украинский», «Лявониха», «Татарский», «Чардаш», «Арабский», «Испанский», «Болтуны», «ЯЦДСП» уонна «Наша героиня»^[3].

1947 сыл бэс ыйын 29 күнүгэр Саха мусукаалынай устуудьуйа тыйаатыр сыанатыгар Саха АССР 25 сылыгар анаммыт саха бастакы национальнай балета «Сир Симэҕэ» премьерата буолбута. Муусуканы Марк Николаевич Жирков уонна Генрих Ильич Литинскэй суруйбуттара, либреттоны Дмитрий Кононович Сивцев — Суорун Омоллоон айбыта. Христофоров булчут Бэргэн партиятын толорбута; сүрүн дьахтар партиятын Ньургуйаананы Аксения Посельская оонньообута^[3].

Ленинградтааҕы стажировкаттан кэлэн баран, Саха муусука-дыраама тыйаатырыгар «Сир Симэҕэ» уонна «Бахчисарайскай фонтан» балеттары чөлүгэр түһэрбитэ. Ксения Посельскаяҕа уонна Мария Жорницкаяҕа анаан үҥкүү нүөмэрдэрин туруорбута, ону тэҥэ ССРС норуоттарын үҥкүүлэригэр уонна саха фольклорнай матырыйаалыгар олоҕуран кыра үҥкүү формаларын айбыта^[1].

1947 сыллаахха Давид Фёдорович Салиман-Владимиров «Кыайыы маршыгар» аналлаах элбэх чаастаах саха үҥкүүтүн туруорбута. Таатта улууһун дэлэгээссийэтигэр анаан «Кымыс үҥкүүтүн» уонна «Үлэ үҥкүүтүн» бэлэмнээбитэ. 1969 сыллаахха Пётр Алексеев аатынан сопхуос ыччатыттан үҥкүү ансаамбылын тэрийбитэ, кинилэргэ үс чаастаах «Саха оһуохайын» уонна «Дьиэрэҥкэй» үҥкүүлэри туруорбута^[1].

Саха сиригэр идэтийбит балет артыыстарын бэлэмнээһиҥҥэ кыттыыны ылбыта. 1950-с сыллар саҕаланыыларыгар Саха мусукаалынай-драматическай тыйаатырын балет труппатын тэрийиигэ кыттыбыта. Үөрэнээччилэрин истэригэр Лаврентий Мекюрдянов, Елена Толстоухова-Сивцева, Михаил Местников, Константин Абрамов, Нина Цой, Анна Торговкина уонна Ольга Егорова бааллара^[3].

Баайаҕаҕа киинэ көрдөрүүлэрин уонна хаартыска мастарыскыайын тэрийбитэ. Сэлиэнньэ олохтоохторун, оскуола уонна уопсастыбаннай тэрээһиннэри, ону тэҥэ олохтоох ыаллары хаартыскаҕа түһэрэрэ^[1].

• Тыыл бэтэрээнэ;
• ССРС кинематографиятын туйгуна^[2].

• 2020 сыллаахха Дьокуускайга уонна Таатта улууһугар Христофоров төрөөбүтэ 100 сылыгар анаммыт тэрээһиннэр ыытыллыбыттара.
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай бибилэтиэкэтигэр «Иннокентий Христофоров: Бастакы классическай үҥкүүһүт, педагог, балетмейстер» диэн таһаарыыны билиһиннэрбиттэрэ. Тэрээһиҥҥэ хореограф кыргыттара Наталья Христофорова, Матрёна Христофорова-Седельникова уонна Анастасия Дьячковская кыттыыны ылбыттара^[3].
• 2020 сыл тохсунньу 31 күнүгэр Дмитрий Константинович Сивцев — Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатыра Христофоров 100 сылыгар анаммыт «Корсар» балеты көрдөрбүтэ.
• 2020 сыл олунньу 1 күнүгэр Таатта улууһун Ытык-Күөл бөһүөлэгин Киин култуура дьиэтигэр тыйаатыр балет труппата «Чурумчуку» балеты көрдөрбүтэ^[3].
• 2024 сыл сэтинньи 9 уонна 10 күннэригэр Дмитрий Константинович Сивцев — Суорун Омоллоон аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатырыгар көрдөрүллүбүт «Лебединое озеро» балета Христофоров төрөөбүтэ 105 сылыгар анаммыта^[1].

• Бастакы кэргэнэ — Зотова диэн араспаанньалаах Тамара Александровна Христофорова, Мусукаалынай тыйаатыр-устуудьуйаҕа үөрэммитэ уонна «Сир Симэҕэ» балекка кыттыбыта.
• 1947 сыллаахха кыыһа кыыстара Наталья Христофорова төрөөбүтэ, кэлин балет артыыһа уонна педагог-репетитор буолбута^[1].
• Иккис кэргэнин Марина Хрисанфовна Христофорованы кытта Анна диэн кыыһы ииппитэ, кинини оҕо гына ылбыта.
• Дьиэ кэргэҥҥэ Матрёна Христофорова-Седельникова, Саха тыйаатырын артыыһа, Вера — английскай тыл учуутала, уонна Анастасия Дьячковская — медүлэһит төрөөбүттэрэ^[1].