Христофорова Наталья Иннокентьевна

Наталья Иннокентьевна Христофорова (1947 сыл ахсынньы 5 күнэ, Дьокуускай) — сэбиэскэй уонна Арассыыйа балетын артыыһа, педагог-репетитор. Саха АССР үтүөлээх артыыһа, РСФСР үтүөлээх артыыһа, П. А. Ойуунускай аатынан Саха АССР Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата.

Олоҕун олуктара

1947 сыл ахсынньы 5 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.

Дьокуускай куорат 5-с уонна 23-с оскуолаларыгар үөрэммитэ, Пионердар дыбарыастарын балет куруһуогар дьарыктаммыта. 1958 сылга Новосибирскайдааҕы хореография училищетыгар ыытыллыбыта. 1966 сылга училищены бүтэрбитэ, үөрэнэр кэмигэр Новосибирскай опера уонна балет тыйаатырын испэктээктэригэр кыттыыны ылбыта[1].

Училищены 1966 сылга бүтэрэн баран, П. А. Ойуунускай аатынан Саха судаарыстыбаннай мусукаалынай-драматическай тыйаатырын балет труппатыгар киирбитэ. Сыанаҕа дебюта 1966 сыл алтынньы 23 күнүгэр Жан Батуев «Чурумчуку» балетыгар Ньургуйаана партиятын толоруунан буолбута. 1966—1987 сылларга тыйаатыр бастакы солиһынан үлэлээбитэ[2].

1968 сылга Рига киностудията устубут «Утро долгого дня» диэн уус-уран киинэҕэ Анна оруолун толорон уһуллубута[2][3].

Айар үлэтэ

Жан Батуев «Чурумчуку» балетыгар Ньургуйаананы, Пётр Ильич Чайковскай «Ромео и Джульетта» балетыгар Джульеттаны, Дмитрий Дмитриевич Шостакович «Барышня и хулиган» испэктээгэр Барыһынайы, «Шопенианаҕа» Сильфиданы, Шарль Гуно «Вальпургиева ночь» балетыгар Вакханканы, Иоганн Штраус «Голубой Дунай» балетыгар Аннаны, Пётр Ильич Чайковскай «Щелкунчик» балетыгар Машеньканы, Людвиг Минкус «Баядерка» балетыгар Никияны толорбута[2].

Сергей Сергеевич Прокофьев «Золушка», Цезарь Пуни «Собор Парижской Богоматери» балекка Эсмеральданы, Адольф Адан «Жизель» балетыгар Жизели партияларын толорооччу бастакы этэ, ону тэҥэ Родион Константинович Щедрин «Двое» уонна Людвиг Минкус «Пахита» балеттарга соҕотохтуу үҥкүүлэри толорбута[2].

Кэнсиэр репертуарыгар Исаак Осипович Дунаевскай «Спортивный вальс», Людвиг Минкус «Дон Кихот» балеттан па-де-де, Сергей Сергеевич Прокофьев «Трудный характер», Владимир Бочаров «Девочка и олень», Александр Константинович Глазунов «Раймонда» балеттан «Панадерос», ону тэҥэ сахалыы үҥкүүлэр «Кумушки», «Баяр» уонна «Саха үҥкүүтэ» бааллара[2].

1973 сыллаахха Москваҕа буолбут Балет артыыстарын уонна балетмейстердарын II Бүтүн Сойуустааҕы күрэхтэһиитигэр кыттыбыта, манна «Девочка и олень» нүөмэри толорон дипломант буолбута. 1977 сыллаахха «Молодой балет России» бэстибээлгэ кыттыбыта. 1975 сылга Холбоһуктаах Холбоһуктаах Штаттарга, 1976 сылга Японияҕа, 1978 сыллаахха Панамаҕа уонна 1985 сыллаахха Монголияҕа гостуруоллаабыта[2][4].

Иитэр-үөрэтэр үлэтэ

1987 сылтан педагогическай үлэнэн дьарыктанар. 1987—1996 сылларга Дьокуускай куорат Оҕо култуурунай-эстетическэй киинигэр педагогтаабыта. 1996—1997 сылларга Саха Өрөспүүбүлүкэтин Опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатырын балет труппатын педагог-репетитора этэ. 1997—2001 сылларга Пионердар дыбарыастарын «Откровение» балет устуудьуйатыгар үөрэппитэ. 2001 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Дмитрий Константинович Сивцев — Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатырын балет труппатын эппиэттээх репетиторынан үлэлээбитэ[2].

2025 сыл муус устар 15 күнүнээҕи туругунан, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Дмитрий Константинович Сивцев — Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатырын балет кылааһын репетиторынан үлэлиир[5].

Уопсастыбаннай үлэтэ

Тыйаатыр хомсомуолун уонна баартыйатын тэрилтэлэрин сэкирэтээринэн, хомсомуол куораттааҕы уонна уобаластааҕы кэмитиэттэрин чилиэнинэн, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаатынан талылла сылдьыбыта. ВЛКСМ XVII сийиэһин дэлэгээтэ этэ[2].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха АССР үтүөлээх артыыһа;
  • РСФСР үтүөлээх артыыһа (1983);
  • Платон Алексеевич Ойуунускай аатынан Саха АССР Судаарыстыбаннай бириэмийэтэ;
  • Бүтүн Сойуустааҕы балет артыыстарын күрэҕин лауреата;
  • «Үлэҕэ килбиэнин иһин. Владимир Ильич Ленин төрөөбүтэ 100 сылынан» мэтээл;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Гражданскай килбиэн» бэлиэтэ;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык настаабынньык бэлиэтэ[2][5][6].

Дьиэ кэргэнэ

Быһаарыылар

  1. 1 2 Габышева Лира. Судьба, ведомая талантом: к 75-летию заслуженной артистки РСФСР и ЯАССР Натальи Христофоровой (рус.). ULUS.MEDIA (13 Кулун тутар 2023). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «Чурумчуку» к юбилею Натальи Христофоровой (рус.). YAKUTIA.INFO (6 Ахсынньы 2017). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  3. Что произошло 5 декабря в истории Якутии (рус.). Yakutia-daily.ru (5 Ахсынньы 2024). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  4. Показом спектакля «На краю Ойкумены» Национальный театр танца отметил 75-летие Геннадия Баишева (рус.). Yakutia-daily.ru (19 Кулун тутар 2021). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  5. 1 2 О награждении государственной наградой Республики Саха (Якутия) № 588 (рус.). Якутское-Саха информационное агентство (15 Муус устар 2025). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  6. Наталья Христофорова. Кино-Театр.Ру. Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.
  7. [https://ysia.ru/v-yakutii-otmetili-100-letie-pervого-horeografa-respubliki-innokentiya-hristoforova
    • В Якутии отметили 100-летие первого хореографа республики Иннокентия Христофорова] (рус.). Якутское-Саха информационное агентство (4 Олунньу 2020). Сигэнии күнэ: 1 Балаҕан ыйын 2026.

Литература

  • Иннокентий Христофоров: Бастакы классическай үҥкүүһүт, педагог, балетмейстер. — Дьокуускай, 2019.

Сигэлэр