Санников Яков Федорович

Яков Федорович Санников 1844 сыллаахха атырдьах ыйын 6 күнүгэр (саҥа истиилинэн) Усуйаанаҕа төрөөбүт. Аар-саарга аатырбыт айанньыт, Арассыыйа наукатын сайдыытыгар кырата суох кылааты киллэрсибит Новосибирскай арыылартан түөрдүн булбут/арыйбыт Яков Санников төрөппүт сиэнэ.

Эһэтин курдук айанньыт ааттааҕа, атыыһыт бэрдэ буолбут, иккис гильдияламмыт. Кини суон сураҕа Муустаах байҕал кытыытынан эрэ буолбакка, бүтүн Арассыыйа үрдүнэн биллибит. Булуҥҥа былыр «халлааҥҥа таҥара, биһиэхэ Яков Санников» дииллэр эбит.

1886 сыллаахха доктор Бунге экспедициятыгар көмөлөспүт^[2].

1894 сыллаахха барон де Толль Ф. Нансеҥҥа депо тутарыгар көмөлөспүт. Кини Ф. Нансеҥҥа анаан Ляхов арыытыгар ас-үөл ыскылааттарын тутууга тус бэйэтин харчытынан, кирэдьиит быһыытынан туох да төлөбүрэ суох бары ороскуоту уйуммута. Ону таһынан кини арыыларга араас малы-салы, туттар тэриллэри тиэрдиигэ уонна 36 көлүүр ытын, үс сыарҕалаан, онно сөп буолар ыт аһылыгынан хааччыйбыта. Арыыларга бэйэтэ тиийэн, көрөн-истэн тутууну ыыппыта^[2].

Ол үтүөтүн үрдүктүк сыаналаан, Швеция хоруола Оскар туруорсуутунан Наукалар Академияларын икки кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыта. 1886 сыллаахха Швеция бырабыытылыстыбатын кыһыл көмүс мэтээлин ылар чиэскэ тиксибитэ.

Сэтинньи 10 күнүгэр (саҥа истиилинэн) 1908 сыллаахха Хаһаачыйаҕа өлбүт. Булуҥҥа Өлүөнэ кытылыгар көмүллэ сытар. Өлбүтүн кэннэ Дьокуускайга, Күһүүргэ, Хаһаачыйаҕа уонна Булуҥҥа хаалбыт баайа оҕолоругар Яковка, Иринаҕа уонна Капиталинаҕа түҥэтиллибит.

Биир уоллаах, икки кыыстаах. Кэргэнэ нуучча кырасаабысса дьахтара Анастасия Расторгуева диэн этэ. Кыра кыыһа Ирина Яковлевна Хаһааччыйаҕа төрөөбүт. Кини кэргэнэ саха атыыһыта, Арҕаа Хаҥаластан төрүттээх И. Т. Павлов этэ. Павловтар улахан кыыстара Татьяна Ивановна Крылова саха дьахталларыттан бастакынан мэдиссиинэ билимин дуоктара буолбута.

Билигин Кружало диэн Дьокуускай куорат историческай киинигэр атыыһыт Санников дьиэтин саҥаттан тутан, көрдөрүүгэ туруораллар. 2006 сыллаахха Яков Федорович Санников мэтириэтин «Кружалоҕа» баар XIX үйэ чулуу мэссэнээттэрин галереятыгар ыйаабыттара.

• Н. В. Бурцева, А. Н. Жирков, В. Г. Семенова Сахалыы бастакы хаһыаттар, сурунаал: Саха дойдута (1907-1908), Саха олоҕо (1908-1909), Саха саҥата (1912-1913). — Якутск: Дальпресс, 2017. — С. 367.
• Состоялся первый бал меценатов и попечителей «Илин» сурунаал.
• Николай Күндүлүн. Атыыһыт Санников дьиэтэ // «Орто дойду сонуннара» хаһыат, алтынньы 19 күнэ, 2006 с.
• Николай Күндүлүн. Сир муҥутуур оройугар таласпыттара // «Ил Түмэн» хаһыат, № 14 (1009), муус устар 2009 с.