Сандаара (аат)

Аат сандаар диэн тылтан үөскээбит, «сырдык, ыраас, чаҕылхай» диэн суолталаах^[1].

Саха тылын быһаарыылаах тылдьытыгар сандаар диэн тыл маннык суолталаах:

1. Күүскэ сырдаа, күндээриччи сырдаа (нууч. распространять яркий свет, сиять, освещать). Уоттан, уоттанан чаҕылый (нууч. светиться, блестеть, сверкать — о глазах).

2. Сырдаан көһүн, сырдык эбэтэр бэлиэ, чаҕылхай көстүүлээх буол (нууч. выделяться светлым, ярким цветом, быть ярко освещённым). Дьэҥкир ыраас дьүһүннээх буол (нууч. быть насквозь прозрачно чистым, сиять чистотой).

3. көсп. Сырдык кэскил буолан көһүн, сырдыгынан сыдьаай (нууч. ярко светить, сиять — о счастливом будущем)^[2].

Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьытын VIII томугар (С) бу тыл йан (сах. умай) диэн былыргы түүр тылыттан үөскээбитэ ыйыллар^[3].

Аныгы түүр тылларыгар йан-/жан- диэн тыл олоҕо «умай», «сырдаа», «сандаар» диэн суолталардаах^[4][5].

• Казахтыы: жану — «умай»; жарқырау — «сандаар, килбэчий»^[5].
• Туроктыы: yanmak — «умай, сырдаа»^[5].
• Татаардыы: яну — «умай»^[5].
• Башкирдыы, ногайдыы, узбектыы: жан-, яны- — «умай, сандаар, килбэчий»^[5].

Аат сахалыы ааттар ортолоругар ордук киэҥник тарҕаммыт, саҥа төрөөбүт оҕолорго элбэхтик бэриллэр ааттар ахсааннарыгар киирсэр. Гражданскай турук аакталарын суруйуу (нууч.) (сах. Дьаһалтатын кэнники сыллардааҕы иһитиннэриилэринэн:

• 2021 сыл — саҥа төрөөбүт кыыс оҕолорго бэриллибит сахалыы ааттартан тарҕаныытынан иккис миэстэ буолбут: 51 оҕону Сандаара диэн ааттаабыттар (Дайаана — 62, Күннэй — 50)^[6][7][8].
• 2022 сыл — сахалыы ордук тарҕаммыт кыргыттар ааттарын тиһиктэригэр киирбит (Кэрэли, Сайаана, Айыына, Сайнаара, Күннэй, Дайаана, Айаана диэн ааттары кытта)^[9][10].
• 2023 сыл (7 ый түмүгүнэн) — сахалыы кыргыттар ааттарыттан иккис ордук тарҕаммыт аат буолбут: Сайаана (36), Сандаара (33), Мичийэ (30), Айаана (26), Кэрэли (25) уо.д.а. Толору сыл түмүгүнэн эмиэ саамай элбэхтик бэриллэр ааттар ахсааннарыгар киирбит^[11][9].
• 2024 сыл (1-гы кыбаартал түмүгүнэн) — сахалыы ордук тарҕаммыт кыргыттар ааттарыгар киирбит: Айыына, Кэрэли, Нарыйаана, Мичийэ, Сайаана ааттары кытта. Сэтинньи ый түмүгүнэн уопсай (сахалыы уонна нууччалыы) ордук тарҕаммыт кыргыттар ааттарыгар эмиэ киирбит (София, Аделина, Алиса… Сандаара, Сияна)^[12][13][14].
• 2025 сыл — уопсай рейтиҥҥэ киирбэтэх (Аделина, Амелия, Виктория, Ева, Кэрэли, Мия, София), ол гынан баран сахалыы ааттарга элбэхтик туттуллар уонна оҕолорго бэриллэр ааттар ахсааннарыгар киирбит^[15].

2024 сыллаахха ЗАГС ыыппыт ыйытыгын түмүгүнэн Сандаара сахалыы кыргыттар ааттарын ортолоругар саамай кэрэ диэн ааттаммыт ааттартан үһүс миэстэни ылбыт (Кэрэли — 33 %, Айыына — 19 %, Сандаара — 18 %)^[16].

Нууччалыы киэбинэн Сандара диэн суруллуон сөп.

Аат атын барыйааннара — Санда, Сандаана, Сандайа.

Эр киһиэхэ бэриллэр көрүҥнэрэ — Сандаар, Сандайан, Сандал^[17].

• Сандаара Апросимова — норуоттар икки ардыларынааҕы гроссмейстер, Аан дойду үс төгүллээх чөмпүйүөнэ (нуучча дуобатыгар уонна сүүс килиэккэлээх дуобакка), Европа икки төгүллээх чөмпүйүөнэ, Арассыыйа тоҕус төгүллээх чөмпүйүөнэ^[20][21].
• Сандаара Федотова (төр. 2001) — артыыс, Саха тыйаатырын артыыһа, «Сибэкки биэрээри» (2025, реж. Василий Слепцов) киинэҕэ уһуллубута^[22];
• Сандаара Николаева — сыҥаах уонна сирэй пластикатын хируура, мэдиссиинэ билимин хандьыдаата^[23];
• Сандаара Баат (Мария Николаевна Аманатова) — Нам улууһун Хамаҕаттатыгар олорор уопсастыбаннай диэйэтэл, «Сөрүө» түмсүү салайааччыта, «Далбар Хотун» өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ «Мааны Хотун-2019» номинация хаһаайката^[24]. 2021 сылтан Худуоһунньуктар сойуустарыгар үлэлиир.

• Сандаара — «Сибиэннээх сир» (реж. К. Тимофеев, 2008) киинэҕэ сүрүн дьоруой кыыһын аата^[25][26].