Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Күннэй (аат)

Күннэй (нууч. Кюннэй) — сахалыы кыыс, дьахтар аата.

Суолтата

Багдарыын Сүлбэ быһаарыытынан, Күннэй — былыргы аат. «Күн» диэн тылтан үөскээбит, «күн курдук ыраас, кэрэ» диэн суолталаах. Бу аат «айыы ааттарыгар» киирсэр[1].

Аат күнэ-ыйа: От ыйын 15, 16 күннэрэ; муус устар 27, 28 күннэрэ; ыам ыйын 13, 14 күннэрэ.

Тэрис быһаарыытынан, бу аат «күннээх» диэн суолталаах (нууч. имеющая солнце)[2].

Күн диэн тыл былыргы түүр тылыттан төрүттээх космоним. Аныгы кэмҥэ хаһаах, кыргыыс, каракалпак, ногай, уйгур, караим, карачай-балкар, алтаай, хакаас уо. д. а. тылларыгар баар.

Тарҕаныыта

Гражданскай турук аакталарын суруйуу (нууч.) (сах. Дьаһалтата биллэрбитинэн, 2021 сыл түмүгүнэн Күннэй диэн аат Саха сиригэр саҥа төрөөбүт кыргыттарга ордук элбэхтик бэриллэр ааттар тиһиктэригэр киирбит (Дайаана, Сандаара, Сардаана, Сайнаара, Сайаана, Мичийэ диэн ааттары кытта бииргэ)[3].

Атын омуктарга

Үгүс түүр омуктарга Күн (Кун) диэн аат баар[4], ону кытта бу тылтан тахсыбыт Кунай[5], Айгюн[6] (бу икки аат күн уонна ай (ый) диэн олохтоохтор), Гюней[7] уо. д. а. ааттар бааллар.

Атын көрүҥнэрэ

Аат нууччалыы киэбинэн Кюннэй, Кюнняй диэн суруллуон сөп.

Аат атын көрүҥэ: Күннэйэ.

Маарыҥныыр суолталаах эр киһиэхэ бэриллэр ааттар: Күнэс, Күндээр[2].

Биллэр дьон

  • Күннэй (1986 с. төр.) — ырыаһыт, композитор Ульяна Ли-Фу (Сергучёва) айар аата[8];
  • Күннэй Николаева (1990 с. төр.) — киинэ уонна тыйаатыр артыыһа, Олоҥхо тыйаатырын артыыһа[9];
  • Күннэй Кардашевская (1997—2015) — ырыаһыт, норуот эмчитэ, олоҕун бүтэһик сылларыгар удаҕан быһыытынан биллибитэ[10].

Култуураҕа

  • Күннэй — Суорун Омоллоон «Күкүр Уус» (1940) дырааматыгар сүрүн дьоруой (Күкүр Уус) кыыһын аата[11];
  • Күннэй — Валентин Макаров 2021 сыллааҕы «Дьулуур: мас-рестлинг» диэн киинэтигэр сүрүн дьоруой балтын аата[12];
  • Күннэй — 2022 сыллааҕы «Саха» НКИХ устан таһаарбыт «Күн кыыһа Күннэй» толору кээмэйдээх киинэтин сүрүн дьоруойун аата (режиссёр Елена Эверстова, сынарыыс Даана Сард); оруолу Ольга Спиридонова (Ника диэн айар аатынан биллэр ырыаһыт) толорбута[13].

Быһаарыылар

  1. ↑ Багдарыын Сүлбэ, 2011, с. 88
  2. ↑ 1 2 Тэрис, 2012, с. 16
  3. ↑ ЯСИА. Названы самые редкие и популярные якутские имена 2021 года. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  4. ↑ Имя Кун на Имя.Ком. Значение имени Кун. imya.com. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  5. ↑ Имя Кунай на Имя.Ком. Значение имени Кунай. imya.com. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  6. ↑ Имя Айгюн на Имя.Ком. Значение имени Айгюн. imya.com. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  7. ↑ Имя Гюней на Имя.Ком. Значение имени Гюней. imya.com. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  8. ↑ Сольный концерт Ульяны Ли-Фу — Куннэй «Ырыам кута» — АУ "ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ТЕАТР ЭСТРАДЫ РС(Я) ИМ. Ю.Е. ПЛАТОНОВА"(биллибэт). sakhaestrada.ru. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  9. ↑ Николаева Күннэй Александровна(биллибэт). Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  10. ↑ Феномен якутской шаманки Кюннэй Кардашевской(биллибэт). Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  11. ↑ Күкүр Уус: драма. НБ РС (Я). Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  12. ↑ Джулур: мас-рестлинг, 2021. Кинопоиск. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  13. ↑ Кюннэй, 2022. Кинопоиск. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.

Литература

  • Багдарыын Сүлбэ Аатта тал. — Дьокуускай: Бичик, 2011. — 96 с.
  • Тэрис Тэрис. Сахалыы аат. — Дьокуускай: Якутский край, 2012. — 41 с.

Категориялар

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».