Самсонов Владимир Парфеньевич
Самсонов Владимир Парфеньевич (1922 сыл тохсунньу 3 күнэ, Ньурба улууһа — 1989 сыл атырдьах ыйын 26 күнэ, Дьокуускай) — сэбиэскэй космофизик, Саха сиригэр дьүкээбил көстүүтүн чинчийбит учуонай, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
Олоҕун олуктара
1922 сыллаахха Ньурба улууһун Александровское сэл. учууталлар Парфений Никитич уонна Надежда Евменьевна Самсоновтар дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүт.
Дьокуускай 9 №-дээх орто оскуолатын бүтэрэн баран, 1940 сыллаахха Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыт. Забайкалье байыаннай уокуругар суолууспалаабыт. 1942 сыллаахха кууруска үөрэнэн атырдьах ыйыгар младшай лейтенант сыбаанньатын ылбыт уонна Волховскай фроҥҥа ыытыллыбыт. Миномет отделениетын хамаандалаабыт. Ленинград блокадатын устууга кыттыбыт, Новгороды, Наарваны уонна Эстонияны босхолоспут. Хорсун быһыытын иһин Кыһыл Сулус уордьанынан[1] уонна «Ленинград көмүскэлин иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмыт[2][3].
Сэрии кэнниттэн СГУ физика-математика факультетын бүтэрбит.
1956 сыллаахтан космоһы чинчийии уонна аэрономия институтугар космос сардаҥаларын лабораториятыгар үлэлээбит. 1971 с. кандидат аатын көмүскээбит. 40-н тахса дьүкээбил уотун уонна магнитосфераны чинчийэр научнай үлэлэрин бэчээттэппит[4].
1989 сыл атырдьах ыйын 26 күнүгэр өлбүт.
Наҕараадалара
- Аҕа дойду сэриитин I ст. уордьана (06.04.1985)[5];
- Кыһыл Сулус уордьана (31.01.1944 )[1];
- «Ленинград көмүскэлин иһин» мэтээл (22.12.1942);
- «Үлэҕэ уһулуччутун иһин» мэтээл;
- «Владимир Ильич Ленин төрөөбүтэ 100 сааһын бэлиэтээн» мэтээл;
- «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээл;
- Бүтүн Сойуустааҕы норуодунай хаһаайыстыба быыстапкатын (ВДНХ) боруонса мэтээлэ[6].
Дьиэ кэргэнэ, аймахтара
- Аҕата — Самсонов Парфений Никитич, РСФСР уонна Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Үлэ Кыһыл Знамятын уонна «Бочуот Знага» уордьаннар кавалердара, норуот үөрэҕириитин туйгуна.
- Ийэтэ — Самсонова Надежда Евменьевна, Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала, норуот үөрэҕириитин туйгуна, Ленин уордьанын кавалера.
- Быраата — Самсонов Николай Парфеньевич, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, сэрии хонуутугар өлбүт;
- Быраата - Самсонов Александр Парфеньевич, опера ырыаһыта, Саха АССР норуодунай артыыһа, Арассыыйа Федерациятын үтүөлээх артыыһа[7][8][9].
Быһаарыылар
Сигэлэр
- Самсонов Владимир Парфеньевич (1922—1989 гг.). ИКФИА. Сигэнии күнэ: 13 От ыйын 2014.
- Өлбөөдүйбэт үйэ аҥаара. М. Г. Старостин. — Дь.: Бичик, 1995.