ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бэрэссэдээтэлэ

ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бэрэссэдээтэлэ (нууч. Председатель Президиума Верховного Совета СССР) — 1938 — 1989 сылларга ССРС үрдүкү судаарыстыбаннай дуоһунаһа^[1]. ССРС Үрдүкү Сэбиэтин палаталарын кыттыгас мунньахтарыгар талыллара.

Дуоһунас СССР 1936 сыллааҕы Конституциятынан, Ситэриилээх Киин Кэмитиэт бэрэссэдээтэлин оннугар тэриллибитэ. Президиум Бэрэссэдээтэлин үгүстүк «Сэбиэскэй Сойуус баһылыгынан» ааттыыллара, кыраныысса таһыгар «президенэ» дииллэрэ, ол эрэн формальнайдык судаарыстыба кэлэктиибинэй салайааччытынан ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиума барыта ааҕыллара, судаарыстыбаннай тэриллиигэ сыһыаннаах (Президиум бэрэссэдээтэлэ уонна сэкирэтээрэ илии баттааһыннаах) уураахтары, ону тэҥэ дуоһунастары солбуйуу, судаарыстыбаннай уордьаннарынан, мэтээллэринэн наҕараадалааһын туһунан Уураахтары таһаарара. Президиум Бэрэссэдээтэлэ үрдүкү судаарыстыбаннай наҕараадалары туттарара, буруйтан босхолооһун (помилование) хамыыһыйатын салайара, итэҕэллээх кыраамыкалары туттара уонна о.д.а.

Президиум Бэрэссэдээтэлин Приёмнуур сирэ Москваҕа Моховая уонна Воздвиженка уулуссалар муннуктарыгар турар 4/7 №дээх дьиэҕэ баара.

Номинальнайдык ССРС үрдүкү судаарыстыбаннай былаас уоргана буолан баран, фактическайдык Президиум даҕаны, Бэрэссэдээтэлэ даҕаны чахчы бэлиитикэҕэ былаастара суох этэ. Былаас араас кэмнэргэ ССКП КК Бастакы сэкирэтээрин эбэтэр ССРС Миниистирдэрин Сэбиэтин Бэрэссэдээтэлин илиилэригэр баара^[2]. Генеральнай Сэкирэтээр уонна ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бэрэссэдээтэлин дуоһунастарын тэҥинэн толоруу 1977—1985 уонна 1988—1989 сылларга, Л. И. Брежневтан саҕалаан буолбута; оннук баартыйа уонна судаарыстыба аппараттарыгар хонтуруолу биир киһи тутан олорбута.

Дуоһунас СССР 1988 сыл ахсынньы 1 күнүнээҕи Конституцияҕа уларытыыларынан уонна ситэриилэринэн тохтотуллубута^[3], ол оннугар ССРС норуодунай депутаттарын сийиэһинэн талыллар ССРС Үрдүкү Сэбиэтин бэрэссэдээтэлин дуоһунаһа тэриллибитэ.

№	Аата (олоҕун сыллара)		Боломуочуйаларын болдьоҕо		Бастакы солбуйааччыта	Ыҥырыыта	Баартыйата
№	Аата (олоҕун сыллара)		Саҕаламмыта	Бүппүтэ	Бастакы солбуйааччыта	Ыҥырыыта	Баартыйата
1		Михаил Иванович Калинин (1875—1946)	Тохсунньу 17 күнэ 1938	Кулун тутар 19 күнэ 1946	Николай Михайлович Шверник	1-кы ыҥырыы	ВКП(б)
2		Николай Михайлович Шверник (1888—1970)	Кулун тутар 19 күнэ 1946	Кулун тутар 15 күнэ 1953	—	2-с—3-с ыҥырыы	ВКП(б)→ССКП
3		Климент Ефремович Ворошилов (1881—1969)	Кулун тутар 15 күнэ 1953	Ыам ыйын 7 күнэ 1960	—	3-с—5-с ыҥырыы	ССКП
4		Леонид Ильич Брежнев (1906—1982)	Ыам ыйын 7 күнэ 1960	От ыйын 15 күнэ 1964	—	5-с—6-с ыҥырыы	ССКП
5		Анастас Иванович Микоян (1895—1978)	От ыйын 15 күнэ 1964	Ахсынньы 9 күнэ 1965	—	6-с ыҥырыы	ССКП
6		Николай Викторович Подгорный (1906—1983)	Ахсынньы 9 күнэ 1965	Бэс ыйын 16 күнэ 1977	—	6-с—9-с ыҥырыы	ССКП
7		Леонид Ильич Брежнев (1906—1982)	Бэс ыйын 16 күнэ 1977	Сэтинньи 10 күнэ 1982	Василий Васильевич Кузнецов	10-й ыҥырыы	ССКП
—		Василий Васильевич Кузнецов (э.т)]] (1901—1990)	Сэтинньи 10 күнэ 1982	Бэс ыйын 16 күнэ 1983	бэйэтэ	10-с ыҥырыы	ССКП
8		Юрий Владимирович Андропов (1914—1984)	Бэс ыйын 19 күнэ 1983	Олунньу 9 күнэ 1984	Василий Васильевич Кузнецов	10-с ыҥырыы	ССКП
—		Василий Васильевич Кузнецов (и. о.)]] (1901—1990)	Олунньу 9 күнэ 1984	Муус устар 11 күнэ 1984	Бэйэтэ	11-с ыҥырыы	ССКП
9		Константин Устинович Черненко (1911—1985)	Муус устар 11 күнэ	Кулун тутар 10 күнэ 1985	Василий Васильевич Кузнецов	11-с ыҥырыы	ССКП
-		Василий Васильевич Кузнецов (э.т.) (1901—1990)	Кулун тутар 10 күнэ 1985	От ыйын 2 күнэ 1985	Бэйэтэ	11-с ыҥырыы	ССКП
10		Андрей Андреевич Громыко (1909—1989)	От ыйын 2 күнэ 1985	Алтынньы 1 күнэ 1988	Кузнецов Василий Васильевич Кузнецов (1985—1986) Демичев Пётр Нилович (1986—1988)	11-с ыҥырыы	ССКП
11		Михаил Сергеевич Горбачёв (1931—2022)	Алтынньы 1 күнэ 1988	Ыам ыйын 25 күнэ 1989	Анатолий Иванович Лукьянов	11-с—12-с ыҥырыы	ССКП