Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Мүрү алааһа

Бу тиэрмин атын эмиэ суолталардаах, көр Мүрү.

Мүрү алааһа (нууч. Алас Мюрю) — Уус-Алдан улууһугар баар алаас, аан дойдуга саамай улахан алаас.

undefined

Уопсай иэнэ 59,075 км² кэриҥэ. Алаас периметрэ — 41 км, саамай улахан устата (илин-арҕаа) — 13,2 км, кэтитэ араас сирдэргэ 3-тэн 9,6 км-га диэри (Саввинов Д. Д. уо. д. а., 2008). Мүрү алааһа Өлүөнэ уонна Алдан өрүстэр ыккардыларыгар, өрөспүүбүлүкэ өрүс уҥуоргу зонатыгар, Өлүөнэ Амма икки ардын зонатыгар киирэр. Манна Уус-Алдан улууһун дьаһалта киинэ — Бороҕон сэлиэнньэтэ турар. Алааска 3 нэһилиэк баар: Мүрү нэһилиэгэ, Хоро нэһилиэгэ уонна 1-кы Хоро нэһилиэгэ.

Рельебэ

Алаастарга характернай, былалар уонна бадьараахтар курдуулаах. Үөскээһинэ термокарстовай, кытыл устун үрдүгэ 20-25 метргэ тиийэр. Алаас иһигэр Мүрү күөлэ баар, уутун таһыма намтаан, иэнэ кыччаан иһэр. Алаас соҕуруу өттүгэр Өлүөнэ өрүстэн ууну кутан оҥоһуу водохранилище үөскээбит[1].

Мүрү алааһа 12 эбэтэр 13 кыра күөллэр холбоһууларыттан үөскээбит. Мүрү Саха сирин атын алаастарыттан айанньыттар суруктарыгар ордук элбэхтик ахтыллар[2].

2002 сыллаахха Мүрүгэ Өлүөнэ өрүстэн 73 километр уһуннаах уу ситимин тардан, уолан эрэр айылҕа күөлүн өрүс уутунан толорбуттара[3].

Климата

Мүрүгэ сыллааҕы орто температура −11,5 °C, оттон абсолютнай минимум −62 °C. Тымныыта суох кэм уһуна — 78 хонук. Сылга 262 мм сөҥүү түһэр. Климата тосту континентальнай.

Почвата

Мүрү алааһа Өлүөнэ Амма ыккардыларынааҕы кураайы климат усулуобуйатыгар аһаҕас сиргэ үөскүүр бары сүрүн почва тииптэрин киллэрэр[4]. Мүрү алааһын почва ирбэт тоҥноох, палевай, осолоделай, кумах ардайдаах туойдаах, күүстээх щелочной, сульфадно-хлориднай туустаах. Ирбэт тоҥ халыҥа — 400 миэтэрэ.

Үүнээйитэ

Алаас хатыҥ-тиит тыанан эргиллибит, уулаах отонунан, араас отунан, муоҕунан баай. Тыа тиибэ — тиит-уулаах отон уонна сэбирдэхтээх-талах. Алаас сүнньүнэн араас оттоох-бурдуктаах, үүнэллэр: лапчатка прилистниковая, бескильница (нууч.) (сах., ячмень короткоостистый, лисохвост, сытыган эрбэһин, соссюрея, пырей уо. д. а.

Хамсыыр харамайа

Кутуйах, андаатар, тыа кутуйаҕа, туртас, куобах; көтөрдөртөн: моонньоҕон, үгүрүө, күөрэгэй, степной конек, чаарда, чибис (нууч.) (сах., тураах, элиэ уо. д. а.

Быһаарыылар

  1. ↑ Кузьмина Надежда Петровна. Микробиоценозы аласных и антропогенно-трансформированных почв центральной Якутии. bsu.ru. Сигэнии күнэ: 12 Олунньу 2026.
  2. ↑ Эволюция аласов Центральной Якутии. books.google.ru. Сигэнии күнэ: 12 Олунньу 2026. Архивировано 13 Кулун тутар 2016 года.
  3. ↑ Егоров Е.Г. и др. О реализации и эффективности первого инвестиционного мегапроекта на сельских территориях Республики Саха (Якутия) // Экономический анализ: теория и практика. — 2014. Архивировано 15 Ахсынньы 2021 года.
  4. ↑ Научные доклады высшей школы: Биологические науки, Выпуски 1-6. books.google.ru. Сигэнии күнэ: 12 Олунньу 2026. Архивировано 14 Ахсынньы 2013 года.

Категориялар