Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Леонтьев Василий Никанорович

Василий Никанорович Леонтьев (1895 сыл кулун тутар 5 күнэ, Уус-Алдан улууһа, Саха уобалаһа — 1932 сыл ыам ыйын 8 күнэ, Новосибирскай) — саха литературатын устуоруйатын чинчийээччи, литератураны ырытааччы, судаарыстыба уонна уопсастыба диэйэтэлэ.

Олоҕун олуктара

1895 сыл кулун тутар 5 күнүгэр Бороҕон улууһун (билигин Уус-Алдан улууһа) Иккис Лөгөй нэһилиэгэр төрөөбүтэ.

1917 сыллаахха Дьокуускайга духуобунай сэминээрийэни бүтэрбитэ. Салгыы Томскай университетыгар киирэн юридическэй факультекка үөрэммитэ (1917–1920).

1920 сыллаахха дойдутугар төннөн баран Губкоммун хаһаайыстыбаҕа үлэлээбитэ, юстиция кэллиэгийэтин чилиэнэ, «Саха омук» култуурунай-сырдатар уопсастыба бэрэссэдээтэлинэн талыллан үлэлээбитэ.

1923–1927 сылларга – Саха АССР Киин ситэриилээх кэмитиэтин (ЯЦИК) Президиумун чилиэнэ, юстиция народнай комиссарын солбуйааччыта, ССРС ВЦИК уонна ССРС Кыраайы үөрэтии киин бюротун чилиэнэ.

1929 сыллаахха репрессияламмыта. Сэтинньи 6 күнүгэр тутуллан, 1930 сыл муус устар 11 күнүгэр «тройка» суут бириигэбэринэн УК РСФСР Холуобунай кодексын 17-с уонна 52-2 ыстатыйаларынан буруйданан 3 сыл концлааҕырга угуллубута. 1932 сыл ыам ыйын 8 күнүгэр Сибиир лааҕырыгар ыалдьан өлбүтэ (сорох сибидиэнньэннэн ытыллан өлөрүллүбүтэ).

1958 сыллаахха өлбүтүн кэннэ реабилитацияламмыта[1][2].

Чинчийэр уонна айар үлэтэ

Литературнай-критическэй үлэтигэр саха литературатын устуоруйатын чинчийээччи быһыытынан биллибитэ. П. А. Ойуунускайдыын кыттыһан саха бастакы литературнай сурунаалларын — «Саха олохсуйуута» («Якутские зарницы») уонна «Чолбон» редакционнай кэллиэгийэлэрин салайбыта. «Өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи саха уус-уран литературата», «Литература боппуруостарыгар» диэн ыстатыйалар, ону кытары «Чолбон» сурунаал сыалларын-соруктарын туһунан, А. Софронов драмаларыгар, А. Кулаковскай айымньыларыгар уонна П. А. Ойуунускай «Кыһыл ойуун» драмаларагар анаммыт публикациялар ааптардара буолар.

1925–1927 сылларга «Саха кэскилэ» билим-чинчийэр уопсастыбаны тэрийсибитэ. Саха АССР Киин ситэриилээх кэмитиэтин (ЯЦИК) Президиумун иһинэн Саха суругун-бичигин кэмитиэтин тэрийэр көҕүлээһини киллэрбитэ. Саха АССР бастакы Конституциятын бырайыагын оҥорууга кыттыспыта. 1923 сыллаахха «Саха омук» уопсастыба иһинэн философияны чинчийэр куруһуок тэрийбитэ.

Бүтүн Саха сиринээҕи Сэбиэттэр IV сийиэстэригэр баартыйата суохтар фракцияларын салайбыта, П. В. Ксенофонтов Саха АССР Конституциятыгар платформатын өйөөбүтэ. Бүтүн Саха сиринээҕи Сэбиэттэр I–V сийиэстэрин дэлэгээтэ, II–V ыҥырыылаах Саха АССР Киин ситэриилээхр кэмитиэтин (ЯЦИК) чилиэнэ этэ[3].

Айымньылара

  • Революция иннинээҕи саха художественнай литературата. — Сб. трудов о-ва «Саха омук», 1926, вып. 3, с. 95.
  • Вопросы литературные. — «Автономная Якутия», 1927, 15 июля.
  • Вопросы литературные. — «Автономная Якутия», 1927, 17 июля.
  • Поэт ли Кулаковский? — «Якутские зарницы», 1926, № 3, с. 21.
  • Ойуунускай «Кыыл Ойууна» — «Чолбон», 1923, № 3-4, с. 40—63.
  • «Чолбон» аныгы олоҕу көрдөрөрүн туһунан. — «Чолбон», 1927, № 7, с. 23—24.
  • Саха художественнай литературата, кини сайдыытын туһунан. — «Чолбон», 1927, № 5 — 6, с. 36—37.

Аатын үйэтитии

  • Уус-Алдан улууһун киинигэр Бороҕоҥҥо биир уулусса В. Н. Леонтьев аатын сүгэр[4];
  • Саха литературатын бастакы устуоругун олоҕун уонна айар үлэтин сырдатарга анаан кини төрөөбүт сиригэр Иккис Лөгөй нэһилиэгэр уонна улуус киинигэр билим-практическай кэнпириэнсийэлэр, тиэмэҕэ аналлаах быыстапкалар уонна ааҕыылар сылын аайы ыытыллаллар[4];
  • Филология дуоктара П. В. Сивцева-Максимова кини олоҕор уонна айар үлэтигэр анаан «Василий Никанорович Леонтьев: олох, үлэ, айымньы» диэн чинчийэр манагыраапыйаны бэчээттээн таһаарбыта[5].

Быһаарыылар

  1. ↑ Леонтьев Василий Никанорович (1895-1932) (рус.). Усть-Aldanskaya tsentralnaya biblioteka. Сигэнии күнэ: 9 От ыйын 2026.
  2. ↑ Жертвы политического террора в СССР, 4-ое издание
  3. ↑ Он работал с Ойунским (рус.). Сахалит. Сигэнии күнэ: 9 От ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 130 лет со дня рождения первого историка якутской литературы (рус.). Усть-Алданская центральная библиотека. Сигэнии күнэ: 9 От ыйын 2026.
  5. ↑ Презентация книги о первом якутском литературном критике Василии Леонтьеве (рус.). Национальная библиотека Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 9 От ыйын 2026.

Категориялар