Курилов Николай Николаевич
Олоҕун олуктара
1949 сыл бэс ыйын 11 күнүгэр Аллараа Халыма улууһугар Өлүөрэ нэһилиэгэр төрөөбүт.
1965 сыллаахха Андрюшкино сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрбит, онтон Черскэй орто оскуолатыгар үөрэммит.
1967—1968 сылларга Ленин аатынан колхозка табаһытынан үлэлээбит[2].
1975 сыллаахха В. И. Суриков аатынан Красноярскайдааҕы уус-уран училищены «художественное оформление» идэлээх бүтэрбит. Үөрэҕин бүтэрэн, төрөөбүт дойдутугар төннөн кэлэн, черчение уонна эстетика учууталынан, Черскэйгэ киэргэтээччи худуоһунньугунан үлэлээбит.
1976 сылтан Саха сиринээҕи уонна бүтүн Сойуустааҕы быыстапкаларга кыттар буолбут, хоһоон уонна проза суруйан саҕалаабыт, эдэр суруйааччылар семинардарыгар хаста да кыттыбыт.
1982 сылтан ССРС худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ, 1988 сылтан — ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ буолбут.
1983 сылтан «Колымская правда» оройуоннааҕы хаһыат фотокорреспонденынан үлэлээбит.
1994 сылтан — Гуманитарнай чинчийии институтун билим үлэһитэ. Ол сыл АХШ-нан айаннаан, олохтоох норуот ускуустубатын үөрэппит.
1997 сыллаахха хотугу төрүт омуктар тылларынан саҥарар «Геван» радиостанция редактора уонна диктора буолбут.
1990—2000 сылларга Саха сирин дьүкээгирдэрин Ассоциацияларын салайбыт[3].
Дьокуускайга олорор, айар-тутар.
Айар үлэтэ
Литература
1975 сыллаахтан бэчээттэнэн саҕалаабыт. Үс тылынан суруйар — дьүккэгирдии, сахалыы уонна нууччалыы[3].
1982 сыллаахха «Туундарам сирин симэҕэ» диэн бастакы хоһооннорун кинигэтэ тахсыбыт[4].
Айымньыларын хайысхалара — хоһоон, кэпсээн, сэһэн, остуоруйа, научнай-фантастическай кэпсээн (Окат Бэй диэн псевдонимынан). «Полярная звезда», «Хотугу сулус» сурунаалларга, элбэх ааптардаах хомуурунньуктарга бэчээттэммит[5].
Арассыыйаҕа ордук Алексей Балабанов «Брат-2» киинэтигэр туттуллубут «Мин дойдум» («Я узнал, что у меня…», тылбаасчыт Михаил Яснов, 1987) хоһооно биллибит[6]. Киинэҕэ хоһоон тылбаастан кыра атыннаах эбит.
Библиография
- Туундарам сирин симэҕэ : хоһооннор = Цветы тундры: Стихи. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1982. — 40 с.
- Туундараҕа олоробун. Живу в тундре: cказки, рассказы. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1985. — 32 с.
- Каникулы в тундре. — Москва : Детская литература, 1987. — 93, [3] с.
- Мэт вадул моҥо = Мин малахаайым. — Якутск : — Якутское книжное изд-во, 1988.
- Помди : рассказ. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1989. — 47, [1] с.
- Убайым «кулгааҕа» : кэпсээннэр = «Ухо» старшего брата : рассказы. — Дьокуускай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1992. — 68, [2] с.
- Туундараҕа ыҥырабын : cэһэн = Приглашаю в тундру : повесть. — Д ьокуускай : Бичик, 1993. — 174, [1] с.
- Фантастические рассказы / Окат Бэй. — Якутск : [б. и.], 1993. — 62 с.
- Почему олень рассмеялся : сказки для детей дошкольного и младшего школьного возраста. — Якутск : Бичик, 1995. — 51, [2] с.
- Олени на пальцах : пьесы. — Якутск : Бичик, 2007. — 119, [1] с.
- Ньоронпуриэпиэ — пуойэпиэ = Морошечки: книга для чтения. — Дьокуускай : Компания «Дани Алмас», 2007. — 16 с.
- Мэт эньиэ нимэ : стихи для детей дошкольного возраста. — Якутск : Компания «Дани Алмас», 2007. — 23 с.
- Йахтэридьаапэ : стихи : для детей среднего и старшего школьного возраста . — Якутск : Бичик, 2009. — 94, [1] с.
- Коории тадаатэ Пэлэм-Пэлэм : уортэҥинь караваалпэ : сказки для детей младшего школьного возраста. — Якутск : Бичик, 2009. — 76, [3] с.
- Таас дьон : оҕолорго аналлаах сэһэн, кэпсээн. — Дьокуускай : Бичик, 2010. — 53, [2] с.
- Оберег предков : сказки : для среднего школьного возраста. — Якутск : Бичик, 2011. — 29, [2] с.
- О вчерашнем вспомню… : сборник поэтических произведений. — Якутск : Бичик, 2013.
- Коории уонна Пэлэм-Пэлэм = Коории и Пэлэм- Пэлэм : сказки для детей. — Дьокуускай : Бичик, 2013. — 54, [2] с[5].
Изобразительное искусство
Станоктаах живописка, графикаҕа, кинигэ ойуулааһыныгар үлэлиир. Сүрүн тиэмэлэрэ — хотугу норуоттар олохторо-дьаһахтара, туундара айылҕата, төрүт үгэстэр[7].
Бастакы тус быыстапка 1989 Дьокуускайга буолан ааспыт. Үлэлэрэ Национальнай уус-уран түмэл, Арассыыйа худуоһунньуктарын Сойууһун быыстапкатын, чааһынай кэллиэксийэлэр көрдөрүүлэригэр бааллар[8].
Биллэр үлэлэрэ
_-_3572430.jpg)
_-_3572448.jpg)
_-_3589460.jpg)
Билим үлэтэ
Арассыыйа Билим Академиятын Сибиирдээҕи салаатын иһинэн Гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын институтун үлэһитин быһыытынан, дьүкээгир топонимикатыгар, этнопедагогикатыгар, фольклоругар чинчийиилэринэн дьарыктанар. Аан дойдутааҕы конференцияларга ааҕыллыбыт билим ыстатыйалар уонна дакылааттар ааптардара.
1987 сыллаахха убайын Гаврил Куриловы — Улуро Адоны кытта бастакы дьүкээгир букубаарын оҥорбут уонна бэйэтэ ойуулаабыт. Ону сэргэ «Чэн-чэ букварь» уонна алын кылаастарга дьүкээгир тылынан ааҕар үөрэнэр кинигэлэр ааптардара[5].
Билим үлэлэрэ уонна үөрэнэр кинигэлэрэ
- Букварь: для первого класса юкагирской школы (Гаврил Куриловтыын) . — Якутск : [б. и.], 1987
- Чэн-чэ букварь : веселый букварь на юкагирском языке для детей и взрослых. Ассоциации народностей Севера Якутии «Розовая чайка». Якутск. Розовая чайка. 1991. 45 с.
- Чуҥнул кинигэ : 3 класҥинь. Ассоциация народностей Севера Якутии. — , 1994. — 60 с.
- Чуҥнубэ кинигэ : книга для чтения для 2-го класса юкагирских школ / Микалай. — Якутск : Северовед, 1998. — 51 с.
- Юкагиры: нераскрытая загадка человечества : (размышления юкагира). — Якутск : Северовед, 1999. — 126 с.
- Юкагирская топонимика Нижнеколымского улуса Республики Саха (Якутия). — Якутск, 1999. — 48 с.
- Лексика спортивных игр юкагиров тундры. — Якутск : 1999. — 95 с.
- Ребенок — корень жизни : этнопедагогика юкагиров тундры. — Якутск : Офсет, 2005. — 90 с.
- Тидаанэ титэ моннунҥи — Раньше так говорили : пословицы, загадки, образные выражения, сравнения. — Якутск : Компания «Дани Алмас», 2007. — 148, [4] с[5].
Дьиэ кэргэнэ, аймахтара
Дьүкээгир омугун аан дойдуга биллэрбит дьонунан үс ини-бии Куриловтар буолаллар. Төрөппүттэрэ табаһыт идэлээх Николай Николаевич уонна Анна Васильевна Куриловтар норуот фольклорун үчүгэйдик билэр дьон буолан уолаттарын дьүкээгир култууратын чиҥник уонна киэҥник билэр гына иитэн таһаарбыттар. Николай убайдара Семен Курилов уонна Гаврил Курилов — Улуро Адо.
Семен Курилов дьүкээгир омугуттан бастакы идэтийбит суруйааччы, аан дойдуга биллибит «Ханидоо уоннна Халерхаа» роман ааптара.
Гаврил — лингвист учуонай, суруйааччы, дьүкээгир бастакы букубаарын ааптара. [9].
Кэргэнэ — Ульяна Прокопьевна Курилова, худуоһунньук. Икки кыыс оҕолоохтор: Наталья Николаевна Курилова уонна Самона Николаевна Курилова[10].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха сиринээҕи ЫБСЛКС «1981 сыл бастыҥ саҕалааччыта» диплома;
- Тэки Одулок аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин бириэмийэтин лауреата (2011);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай худуоһунньуга (2016);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ[4].