Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Кулаковскай Реас Алексеевич

Реас Алексеевич Кулаковскай (1914 сыл муус устар 8 күнэ, Бүлүү, Саха уобалаһа — 1993 сыл ыам ыйын 31 күнэ) — саха сэбиэскэй суруйааччыта, бэйиэт, прозаик уонна фольклорист. ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1978 сылтан), Арассыыйа уонна Саха сирин суруйааччыларын сойуустарын чилиэнэ.

Биография

1914 сыллаахха муус устар 8 күнүгэр Бүлүү куоратыгар саха литературатын төрүттээччитин А. Е. Кулаковскай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ[1][2]. Аҕата «эрэйи аас» диэнтэн Реас диэн аатын айбыт буолуон сөп диэн сабаҕалыыллара[3].

Уон икки сааһыгар тулаайах хаалбыта, аҕатын аймахтарыгар уонна доҕотторугар, ол иһигэр Амыдайга Уйбаан Кулаковскайга (Ырыа Уйбаан) уонна Уучайга эбэтигэр Настааччыйаҕа иитиллибитэ[4].

1934 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогика техникумун бүтэрбитэ (атын дааннайынан — 1936 сыллаахха). Пединститут үс кууруһун түмүктээбитэ. Таатта, Томпо, Эдьигээн уонна да атын улуустар орто оскуолаларыгар 30 сыл устата учууталынан үлэлээбитэ[1][5]. Аҕатын омугумсуйууга буруйдааһынтан сылтаан үлэтэ суох элбэхтик хаала сылдьыбыта. Айар үлэнэн 1962 сыл кэнниттэн, баартыйа обкома саха литературатын төрүттээччилэрин дьыалаларын хат көрбүтүн кэннэ, дьарыктанан саҕалаабыта[4].

Өрөспүүбүлүкэҕэ төрүт успуорт көрүҥнэригэр биир күүстээх спортсмен быһыытынан биллэрэ[5][6].

Олоҕун бүтэһик сылларыгар Дьокуускай куоракка Ленин бэрэспиэгин 19-с нүөмэрдээх дьиэтигэр олорбута.

1993 сыллаахха ыам ыйын 31 күнүгэр өлбүтэ[1].

Айар үлэтэ

Р. А. Кулаковскай литературнай үлэтэ 1962 сыллаахха саҕаламмыта[1]. Кини бастакы айымньыларынан «Наммаҕа» уонна «Бойуот» кэпсээннэр буолбуттара[5][6]. «Сыккыс» диэн бастакы кинигэтэ 1965 сыллаахха күн сирин көрбүтэ[5][6].

Бэйэтин айымньыларыгар кини аныгы көлүөнэ кыһалҕаларын суруйара, көхтөөх олохтоох дьон уобараһын айара[1]. «Доҕордоох» сэһэнигэр ааптар айылҕаны харыстааһын уонна киниэхэ киһи сыһыанын туһунан боппуруостары туруорбута[1][6].

Биир биллэр айымньытынан «Аҕам олоҕо» сэһэн буолар. Манна ахтыыларга уонна докумуоннарга олоҕуран аҕатын А. Е. Кулаковскай уобараһын арыйбыта[1][2][5]. «Айылҕа миигин быыһаабыта» диэн автобиографическай кэпсээнигэр оҕо сааһын туһунан сиһилии суруйбута[4].

Библиографията

  • Сыккыс : кэпсээннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1965. — 116 с.
  • Сэһэннэр. — Дьокуускай : Кинигэ изд-вота, 1971. — 144 с.
  • Сиккиэр : сэһэн, кэпсээннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1976. — 136 с.
  • Олоҕу таптаа : кэпсээннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1980. — 112 с.
  • Сэһэннэр, кэпсээннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1984. — 280 с.
  • Кэпсээннэр. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1988. — 152 с.
  • Аҕам олоҕо : ахтыы-сэһэн. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1990. — 288 с. ; Дьокуускай, 2006. — 336 с.
  • Луҥку киэһэ : хоһооннор, үгэлэр. — Дьокуускай: Бичик, 1993. — 78 с.
  • Орто дойду олохтооҕо Ордьоот оҕонньор: оҕолорго аналлаах олоҥхо ; Намыын киэһээ : хоһооннор. — Дьокуускай: Ситим, 1993. — 31 с.
  • Олох лабаалара : сэһэннэр, кэпсээннэр. — Дьокуускай: Бичик, 1996. — 544 с.
  • Кистэлэҥ кэпсээним. — Дьокуускай: Бичик, 2003. — 320 с.

Дьиэ кэргэнэ

  • Аҕата — Алексей Елисеевич Кулаковскай — Өксөкүлээх Өлөксөй (соҕотох тыыннаах хаалбыт уола)[1][2][6];
  • Ийэтэ — Евдокия Лыскова;
  • Аҕатынан бииргэ төрөөбүттэрэ:
    • Ясон — эдэр сааһыгар өлбүт;
    • Алексей — эдэр сааһыгар өлбүт;
    • Лариса — 32 саастааҕар сэллик ыарыыттан өлбүт;
    • Рая — 17 саастааҕар ыалдьан өлбүт;
  • Кэргэнэ — Татьяна Павловна Заболоцкая;
  • 8 оҕолоох, ол иһигэр:
    • Атос Реасович Кулаковскай (1939—2016) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, Таатта уонна Уус Алдан улуустарын Ытык олохтооҕо, хайыһарга ССРС успуордун маастара (нууч.) (сах.[7];
    • Раиса Реасовна Кулаковская — уопсастыбаннай диэйэтэл, Арассыыйа уонна СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ (2023 сыллаахха өлбүтэ)[8].
    • Лариса Реасовна Кулаковская — уопсастыбаннай диэйэтэл, норуоттар икки ардыларынааҕы бырайыактар салайааччылара, Сербияҕа олорор[9].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ[1];
  • Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ[4];
  • Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ[4].

Аатын үйэтитии

  • 2014 сыл муус устар 9 күнүгэр Дьокуускайга Ленин бэрэспиэгин 19-с дьиэтигэр өйдөбүнньүк дуоска туруоруллубута[1];
  • Реас Кулаковскай аатынан Таатта улууһун Ытык Күөл сэлиэнньэтигэр уулусса ааттаммыта[5][6].

Кини туһунан

  • Бурцев Н. Өксөкүлээх уола: Төрөөбүтэ 85 сылыгар// Чолбон. — 1999. — № 4. — С.87—92.
  • Копырин Н. Аҕа олоҕун сэһэнэ//Чолбон. — 1998. — № 2. — С.92—94.
  • Пестряков Н. — Дьүкээбил. Өксөкүлээх уола Реас Алексеевич Бороҕоҥҥо//Чолбон. — 1994. — № 4. — С.196—201.
  • Реас Кулаковскай «Аҕам олоҕо» диэн ахтыы сэһэнигэр буолбут ааҕааччылар конференцияларын матырыйааллара// Чолбон. — 1991. — № 8. — С. 122—141.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Кулаковский Реас Алексеевич (рус.). moiyakutsk.ru. Сигэнии күнэ: 14 От ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Реас Кулаковский (рус.). sakhalitera.ru. Сигэнии күнэ: 14 От ыйын 2026.
  3. ↑ Реас Алексеевич Кулаковскай (рус.). Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Рассказ о детстве Реаса Кулаковского (рус.). sakhalit.com. Сигэнии күнэ: 14 От ыйын 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 Кулаковский Реас Алексеевич (рус.). taattalib.ru. Сигэнии күнэ: 14 От ыйын 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 Реасу Кулаковскому – 105 лет (рус.). sakhalitera.ru. Сигэнии күнэ: 14 От ыйын 2026.
  7. ↑ Атос Кулаковскай төрөөбүтэ 85 сылыгар — МКУК "Таттинская МЦБС"(биллибэт). taattalib.ru. Сигэнии күнэ: 15 От ыйын 2026.
  8. ↑ Ушла из жизни внучка великого якутского просветителя А.Е. Кулаковского — Өксөкүлээх Өлөксөй Раиса Реасовна Кулаковская(биллибэт). www.sakhaparliament.ru. Сигэнии күнэ: 15 От ыйын 2026.
  9. ↑ «Якутия в мире»: Лариса Кулаковская — НВК Саха(биллибэт). nvk-online.ru. Сигэнии күнэ: 15 От ыйын 2026.

Категориялар