Васильев Георгий Митрофанович
Васильев Георгий Митрофанович (1908 сыл ахсынньы 27 күнэ эбэтэр 27 ахсынньы 1908 [9 тохсунньу 1909(10)], Соловьёв нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) — 1981 сыл балаҕан ыйын 23 күнэ) — саха литературатын, фольклорун чинчийээччи, кириитик, тылбаасчыт, тыл үөрэҕин хандьыдаата. 1938 сылтан ССРС Суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун олуктара
1908 сыл ахсынньы 27 күнүгэр Чурапчы улууһун Соловьев нэһилиэгэр төрөөбүт.
1929—1931 сылларга оройуон сэбиэскэй тэрилтэлэригэр уонна Саха АССР Прокуратуратыгар, Главсуутугар сэкирэтээринэн үлэлээбит.
1938 сыллааха Н. Г. Чернышевскай аатынан Москватааҕы история, философия, литература институтун бүтэрбит.
1939 сыллаахха ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ буолбут. 1941—1946 сылларга Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун эппиэттиир сэкирэтээрин эбээһинэһин толорбут.
1942—1946 сылларга — Абый оройуонугар учууталынан үлэлээбит.
1947—1972 сылларга — ССРС Наукаларын Академиятын Сибиирдээҕи салаатыгар тылы, литератураны, историяны чинчийэр институкка научнай үлэһитинэн үлэлээбит[1].
Айар үлэтэ
Литературнай үлэнэн 1928 сыллаахтан дьарыктаммыт. Саха литературатын, фольклорун үөрэтэр сэттэ уонча үлэни суруйбут.
«Якутское стихосложение» (1965 с.) «Живой родник», «Об устной поэзии якутов» (1978 с.) диэн кинигэлэрэ тылы чинчийээччи учуонайдар тирэх оҥостор үлэлэринэн буолаллар.
«Живой родник» кинигэтигэр норуот чулуу ырыаһыттара, олоҥхоһуттара Н. Абрамов — Кынат, Екатерина Иванова, Сергей Зверев — Кыыл Уола тустарынан суруйбут.
1957 сыллаахха Георгий Митрофанович норуот ырыаһыта Сергей Зверевы кытта бииргэ үлэлээн, «Айхал эйиэхэ, аар тайҕа» айымньыны бэлэмнээбит.
С. Зверев тылларыттан «Улуу Москва туһунан тойук» поэманы суруйбут, эрэдээксийэлээбит.
Фольклору өр сыллаах чинчийиитин түмүгэр «Сахалар советскай кэминээҕи тылынан поэзиялара» диэн үлэни суруйбут, норуот тылыттан уус-уран айымньытын түмэн, алта хомуурунньугу бэлэмнээбит[1].
Тылбаастара
- М. Горькай «Буурҕаһыт туһунан ырыата»;
- М. Лермонтов «Демон»;
- А. Грибоедов «Өйтөн муҥнаныы»;
- А. Пушкин «Балыксыт уонна балык туһунан» остуоруйата, «Пааматыньньык» хоһооно;
- В.Шекспир «Отелло»;
- Н.Гоголь «Ревизор»;
- «Игорь полкатын кэс тыла»;
- В. Маяковскай «Үчүгэй» поэмата;
- Э.Межелайтис хоһоонноро;
- Е.Евтушенко хоһоонноро;
- Н. Тарабукин «Күнү таптыыбын»;
- П. Ламутскай хоһоонноро;
- М. Ломоносов хоһоонноро.
Саха драматическай тыйаатырын сыанатыгар кини тылбаастаабыт «Отеллота», «Ревизора», «Өйтөн муҥнаныыта» турбуттар[1].
Айымньылара
- Саха народун айымньыта / Хомуйан оҥорбуттара: Г. М. Васильев, Х. И. Константинов. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1942. — 252 с.
- Норуот ырыаһыттара / Хомуйан оҥордо уонна редакциялаата Г. М. Васильев. — Дьокуускай: Кинигэр изд-вота, 1997. — 104 с.
- Айхал эйиэхэ, аар тайҕа: поэтическай сэһэн / С. А. Зверев, Г. М. Васильев. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1958. — 48 с.
- Нууччалыы-сахалыы поэтическай тылдьыт. — Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1976. — 207 с.
- Якутское стихосложение. — Якутск: Кн. изд-во, 1965. — 126 с.
- Очерк истории якутской советской литературы / Г. М. Васильев, Г. У. Эргис, Н. П. Канаев. — М.: Наука, 1955. — 196 с.
- Очерк истории якутской советской литературы / Г. М. Васильев и др. Под ред. К. Л. Зелинского. — М.: Наука, 1970. — 389 с.
- Живой родник: Об устной поэзии якутов. — Якутск: Кн. изд-во, 1973. — 303 с[2].
Атын өҥөлөрө
Кини төрөөбүт литературатыгар биир умнуллубат үтүөтүнэн П. А. Ойуунускай уматыллыахтаах «Кыһыл ойуун» рукопиһынан харайан быыһаабыта буолар. Маны тэҥэ Иван Арбита бобуулаах айымньыларын хомуйан, кистээн харайбыт, кини аатын тилиннэриигэ үлэлэспит[1].
Кини туһунан
- Ефремов Н. Г. М. Васильев олоҥхо хоһоонунан этиитин үөрэтиитэ // Чолбон. — 1999. — № 7. — С. 73-74.
- Сыромятников Г. С. Литературно-художественная критика в Якутии (1939—1975). — Якутск, 1990. — 358 с. (72, 76, 110, 170, 222, 249, 269, 284 с.).