Авксентьева Сардаана Владимировна
Сардаана Владимировна Авксентьева (төр. 1970 сыл от ыйын 2 күнэ, Чурапчы, Саха АССР) — Арассыыйа бэлиитигэ, түмсүү уонна судаарыстыба үлэһитэ. 2021 сылтан Арассыыйа Федерациятын Федеральнай Мунньаҕын VIII ыҥырыытын Судаарыстыбаннай Дууматын дьокутаата. 2021 сыл алтынньы 11 күнүттэн «Саҥа дьон» баартыйа фракциятын салайааччытын солбуйааччыта[2].
Дьокуускай куорат баһылыга (2018 балаҕан ыйын 17 күнэ — 2021 тохсунньу 14 күнэ).
Олоҕун олуктара
Сардаана Владимировна Авксентьева Саха Сиригэр Чурапчы улууһугар от ыйын 2 күнүгэр 1970 сыллаахха төрөөбүтэ.
Үөрэҕэ
Устуоруйаны уонна юриспруденцияны тэҥинэн үөрэтэр хайысхалаах Саха судаарыстыбаннай университетыгар «История учуутала» идэҕэ үөрэнэн 1993 сыллаахха бүтэрбитэ. 1998 сыллаахха судаарыстыбаннай сулууспа Дальневосточнай академиятын «Судаарыстыбанан салайыы» салаатын бүтэрбитэ.[3].
Карьера
Маҥнайгы үлэтин Дьокуускайдааҕы ВЛКСМ Өктөөп оройуоннай кэмитиэтигэр саҕалаабыта[4].
1993—1996 сылларга эдэр ыччат, спорт, эт-хаан сайдыытын, физическэй култуура дьыалаларыгар Дьокуускайдааҕы дьаһалта тэрилтэтигэр специалиһинэн үлэлээбитэ. 1996 сыллаахха эдэр ыччат, туризм, Саха сиринээҕи спорт, эт-хаан сайдыытын, физическэй култуура Республика норуотун хаһаайыстыбатын тустаах салаатын үрдүкү учреждениетыгар сүрүн специалиһинэн, начальнигынан үлэлииргэ көспүтэ. 1998 сылтан саҕалаан 2000 сылга диэри «Саха» Национальнай көрдөрөр-иһитиннэрэ хампаанньаҕа каадарабай түмсүү начальнигынан үлэлээбитэ.
2000 сылга Сардаана Владимировна Арассыыйа Судаарыстыбаннай Думатын депутатын Виталий Николаевич Басыгысов көмөлөһөөччүтүнэн ылыллыбыта. 2004—2007 сылларга ОАО «Туймаада Даймонд» хампаанньаҕа генеральнай дириэктэр солбуйааччытынан, онтон 2007—2012 сылларга Дьокуускай куорат баһылыгын солбуйааччытынан үлэлээбитэ[5][6].
2012 сылга Дьокуускайдааҕы аэропорт «Аэроторгсервис» оҥорон таһаарар коммерческай комплекс дириэктэрэ буолбута[7].
2018 сыл балаҕан ыйыгар, уопсай быыбарга, Авксентьева «Арассыыйаны сөргүтүү бартыыйата» Саха Өрөспүүбүлүкэтинээҕи салаатыттан «Дьокуускай куорат» куораттааҕы уокурук баһылыгынан талыллыбыта, ол эрээри баартыйаҕа киирбэтэҕэ[8]. Быыбарга «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа претендентын (31,70 %), 39,98 % куолаһы ылан кыайыылаах тахсыбыта[9][10][11].
2021 сыл тохсунньу 11 күнүгэр Авксентьева доруобуйатын туругунан куорат баһылыгын боломуочуйатын тохтоторун туһунан биллэрбитэ. Уурайыы туһунан быһаарыыны тохсунньу 14 күнүнээҕи сиэссийэҕэ Дьокуускай куорат Дуумата ылыммыта[12]. СМИ-га Авксентьеваҕа 2021 сыл күһүнүгэр Судаарыстыбаннай Дуумаҕа быыбарга кинини тургутумматыннар диэн, дьаһалта баттал оҥоһуллубута диэн санаа хас да төгүл этиллибитэ. 2021 сыл тохсунньу 27 күнүгэр Сардаана онкологическай стационартан таһаарыллыбытын туһунан иһитиннэрбитэ[13][14].
2021 сыл от ыйын 4 күнүгэр «Саҥа дьон» баартыйа III сийиэһигэр Авксентьева Судаарыстыыбаннай Дуумаҕа быыбарга, лидер Алексей Нечаев кэнниттэн, федеральнай баартыйа испииһэгэр иккис нүөмэринэн тургутуллубута[15][16].
Дьокуускай куорат баһылыгын дуоһунаһыгар үлэтэ
Баһылык үлэтин саҕалаан бастакы ыйдарга Сардаана Владимировна судаарыстыба бюджетын харчытын сиэбит сыаналаах джип массыыналары атыыга туруорбута, уулуссаларга олбуору көрөр, ыраастыыр үлэһиттэри баар оҥорбута, суолу оҥоруу мөлтөх үлэни туппатаҕа уо. д. а. Кэлин мээрийэ джиптэрин пааркатын атыылыырга кыайбатаҕа[17]. Авксентьева кабинетыгар дьон Саха сирин сайыҥҥы бырааһынньыгын Ыһыаҕы бэлиэтиир хартыынатын ыйаабыта.
2018 сыллаахха дуоһунаска киирбитин кэннэ Авксентьева «Биир ньыгыл Арассыыйа» чилиэнэ буолбатаҕа, ол эрээри кини «өйөөччүлэрэ» диэн кэккэтигэр киирбитэ. Бу дьайыытын маннык быһаарбыта: «Дьокуускай оппозиционнай куорат буолбатын уонна мин оппозиционнай мэр буолбатахпын өйдөтүөхтээх этим».
2020 сыл кулун тутарыгар Дьокуускайга кыылы тутар пууҥҥа иирии ыарыы булуллубут элбэх кыылы өлөрүү инциденэ буолбута[18]. Бу инцидент зоозащитниктар улаханнык кыыһырыыларын уонна Сардаананы социальнай ситимнэргэ үөҕүүлэрин таһаарбыта[19]. Бу түбэлтэ кэннэ Сардаана куорат Дууматын дьокутааттарыгар дьиэ кыылын тутааччыларыттан нолуок киллэрэн, хомуллубут үбүнэн көһө сылдьар кыылы тутан стерилизациялыырга, онон бүддьүөккэ сүгэһэри кыччатарга этии киллэрбитэ. Авксентьева холобур быһыытынан Европа дойдуларын аҕалбыта, онно кыыллары «баай-дуол курдук көрөллөр уонна сөптөөх нолуоктаахтар» диэбитэ[20][21].
2020 сыл от ыйыгар Авксентьева Конституцияҕа киирэр көннөрүүлэри утары куоластаабыта. Кэлин Дьокуускай мэра итинник куоластаабытын бигэргэппитэ[22]. 2020 сыл сэтинньитигэр Конституция сорох көннөрүүлэрин, ол иһигэр Владимир Путин болдьоҕун «суох оҥорууну» өйөөбөппүн диэн эппитэ[1].
2020 сыл сэтинньитигэр Авксентьева куоракка харчы көрдөөн[17] бүддьүөтү толорорго мээрийэ дьиэтин атыылыырга этии киллэрбитэ[23] уонна чиновниктары куорат таһыгар олохтуур былааннааҕа[24]. Бу этии араастык ылыныллыбыта. Куорат олохтоохторун үгүс өттө санааны сөбүлээбэтэҕэ, оттон политологтар маны пиар-хаамсыы курдук сыаналаабыттара[25]. Оччоҕо Авксентьева чиновниктар сулууспаҕа аналлаах массыыналарыттан аккаастанан таксига көһөллөрүн туһунан иһитиннэрбитэ[8][26][27][28].
2021 сыл тохсунньутугар Дьокуускай куорат баһылыга Авксентьева доруобуйатын туругунан болдьоҕун иннинэ үлэтиттэн барарын туһунан биллэрбитэ[29].
Санкциялар
2022 сыл олунньу 25 күнүгэр, Арассыыйа ДНӨ уонна ЛНӨ тутулуга суох буолууларын билиммитин кэннэ, Авксентьева Европа Сойууһун санкционнай испииһэгэр киирбитэ[31]; кулун тутар 11 күнүгэр — Улуу Британия санкционнай испииһэгэр.
2022 сыл балаҕан ыйын 30 күнүгэр АХШ санкционнай испииһэгэр киирбитэ[32]. 2023 сыл олунньу 24 күнүгэр — Канаада санкционнай испииһэгэр. Маны таһынан, кини Швейцария, Австралия, Япония уонна Саҥа Зеландия санкционнай испииһэктэригэр баар.
Сыанабыл
Дьокуускай куорат баһылыгын быһыытынан Авксентьева үлэтин аатырбыт Британия нэдиэлэҕэ тахсар The Economist сурунаала бэлиэтээбитэ. 2019 сыл сэтинньи 9 күнүнээҕи, «The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly» (сах. «Арассыыйа сэмэйдик олорор мэрин соһуччу биллэн кэлиитэ») диэн ааттаммыт ыстатыйаҕа Авксентьева Арассыыйаҕа сөп түбэспэт салалтатын истиилэ уонна кини Дьокуускайга эрэ буолбакка, атын да сирдэргэ киэҥник биллэрин бэлиэтээбиттэр[33][34].
Саха сирин Ил Дархана Айсен Николаев Авксентьева «„Биир ньыгыл Арассыыйа“ быыбардыыр штабын Дьокуускайга быстыбакка салайбыта» диэн бэлиэтээбитэ, ол иһин кинини оппозиционер буолбатах диэн ааҕар эбит. Ону таһынан, кини Сардана «адекватнай киһи» буоларын уонна кинини кытта үлэлииргэ табыгастааҕын эппитэ[35].
Наҕараадалар
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуот хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ (2021);
- Байаҕантай нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо (2020).
Дьиэ кэргэнэ
Сардаана Авксентьева иккис кэргэнигэр олорор. Кэргэнниилэр түөрт оҕону иитэн таһаардылар. Бастакы кэргэниттэн Александртан киниэхэ улахан кыыһа Наталья баар. Сардаана билиҥҥи кэргэнэ, Виктор Авксентьев — экэниэмикэ билимин хандьыдаата уонна үс үрдүк үөрэх дипломнаах[36].
