Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Харитонов Лука Никифорович

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Харитонов.

Лука Никифорович Харитонов (1901 сыл алтынньы 4 күнэ эбэтэр 1901, Атамай нэһилиэгэ, Саха АССР — 1972 сыл тохсунньу 13 күнэ, Дьокуускай) - саха сэбиэскэй учуонайа, тыл билимин доктора, профессор, РСФСР уонна Саха АССР билимнэрин үтүөлээх диэйэтэлэ.

Олоҕун олуктара

  • 1901 сыл алтынньы 4 күнүгэр I Атамай нэһилиэгэр (билигин Горнай улууһугар киирсэр) төрөөбүт.
  • Нам икки кылаастаах училищетыгар үөрэммит, онтон 1922 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогика техникумун бүтэрбит.
  • 1927 сыллахха Москва куоракка Н. К. Крупская аатынан Коммунисттыы иитии Академиятын бүтэрбит. Ол сылга Саха АССР оскуолаларын инспекторынан үлэлээбит.
  • 1927 — 1936 сыллардаахха Дьокуускайга опыт көрдөрөр оскуола сэбиэдиссэйэ.
  • 1936 сыллаахха ССРС БА тыл уонна сурук-бичик Институтун аспирантуратыгар киирбит.
  • 1939 сыллаахха кандидат диссертациятын көмүскээбит, темата «Категория наречия в якутском языке» уонна Пединститут саха тылын уонна литературатын кафедратын сэбиэдиссэйэ.
  • 1947 сыллаахха саҥа тэриллибит ССРС НА Саха сиринээҕи базатын тыл уонна литература секторын сэбиэдиссэйэ.
  • 1954 сыллаахха доктор диссертациятын көмүскээбит, темата «Типы глагольной основы в якутском языке». Бу үлэ туспа кинигэннэн тахсыбыт уонна Билим Академиятын Президиумун премиятын ылбыт.
  • 1972 сыл тохсунньу 13 күнүгэр өлбүт[2][3].

Үлэлэрэ

Саха тылын грамматикатын дириҥник чинчийбит. 60-тан тахса билим үлэ, ол иһигэр саха тылын морфологиятыгар чинчийии ааптара.

  • «Саха тылын грамматиката» 5 уонна 6 кылааска. Биэстэ тахсыбыта;
  • «Современный якутский язык. Фонетика и морфология». — Дьокуускай, 1947;
  • «Типы глагольной основы в якутском языке». М., 1954;
  • «Грамматика современного якутского литературного языка. Фонетика и морфология». — М., 1982;
  • «Формы глагольного вида в якутском языке». — М.-Л., 1960;
  • «Залоговые формы глагола в якутском языке». — М.-Л., 1963;
  • «Русско-якутский словарь». — М.: СЭ, 1968. соавтор;
  • «Якутско-русский словарь». — М.: СЭ, 1972. соавтор;
  • «Орфографический словарь якутского языка». — 1963. соавтор[3].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха АССР үтүөлээх учуутала (1944);
  • Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ (1947);
  • РСФСР билимин үтүөлээх үлэһитэ (1957);
  • РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна;
  • Үлэ Кыһыл Знамятын Уордьана[3].

Быһаарыылар

  1. ↑ Charitonov, Luka Nikiforovič // Чешская национальная авторитетная база данных
  2. ↑ Из летописи педагогического института (англ.). www.s-vfu.ru. Сигэнии күнэ: 9 Муус устар 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Справочник ИГИ. Ученые исследователи. web.archive.org. Сигэнии күнэ: 9 Муус устар 2026.

Категориялар