Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Федоров Афанасий Семенович

Афанасий Семёнович Фёдоров (1941 сыл муус устар 7 күнэ, Дүпсүн нэһилиэгэ, Саха АССР) — сэбиэскэй уонна Арассыыйатааҕы тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, режиссёр, педагог уонна алгысчыт. Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа, Арассыыйа Федерациятын култууратын үтүөлээх үлэһитэ.

Олоҕун олуктара

1941 сыллаахха муус устар 7 күнүгэр Уус-Алдан улууһун Дүпсүн сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. 1949—1959 сылларга Дүпсүн орто оскуолатыгар үөрэммитэ. 1959—1961 сылларга «Октябрь» холхуоска тырахтарыыһынан үлэлээбитэ[1].

1961—1964 сс. култуура-сырдатар училище тыйаатыр салаатыгар үөрэммитэ. 1965—1966 сс. Кэбээйи улууһун Сиэгэн-Күөл сэлиэнньэтигэр кулууп сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 1966—1968 сылларга Саха муусука-дыраама тыйаатырын артыыһа этэ[1].

1969—1974 сс. Москва куорат Михаил Семёнович Щепкин аатынан тыйаатыр училищетыгар үөрэммитэ. Үөрэҕин 1974 сыллаахха бүтэрэн баран, Платон Алексеевич Ойуунускай аатынан дыраама тыйаатырыгар артыыһынан ылыллыбыта; 1992 сылга диэри тыйаатыр сүрүн састаабыгар үлэлээбитэ[2].

Айар үлэтэ

Тыйаатырга 20 сыл үлэлээбит кэмигэр 90-тан тахса оруолу толорбута[2].

Киинэҕэ уонна тэлэбиидэнньэ туруорууларыгар уһуллубута. 1972—1975 сс. «Беларусьфильм» киинэ устуудьуйата устубут «Пламя» диэн киинэтигэр Того оруолун толорбута; 1982 сыллаахха «Мосфильм» устуудьуйа устубут «Срочно… Секретно… Губчека» киинэтигэр разведчик Кеша Трофимов оруолун оонньообута. Свердловскайдааҕы киинэ устуудьуйата 1984 сыллаахха таһаарбыт түөрт сиэрийэлээх «Иван Бабушкин» киинэтигэр Ойууну оонньообута. «Охоноон», «Сайылык» уонна «Ардах иннинэ» диэн киинэлэргэ эмиэ сүрүн оруоллары толорбута: Охоноону, управляющайы уонна Николайы[1].

1998—2000 сылларга Национальнай үҥкүү тыйаатырыгар «Бохсуруйуу» уонна «Атыыр муҥха» испэктээктэр либреттоларын айан, туруоран биэрбитэ[2].

2019 сылга Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуот үҥкүүтүн тыйаатырыгар турбут «Человек» этно-балет либреттотын ааптарынан буолбута[3].

2026 сыл муус устар ыйыгар өрөспүүбүлүкэтээҕи «Чыпчаал» киинэ бириэмийэтин туттарыы сиэригэр-туомугар «Саха Өрөспүүбүлүкэтин кинематографиятын сайдыытыгар киллэрбит кылаатын иһин» наҕарааданы туппута[4].

Иитэр-үөрэтэр үлэтэ

1992 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Култуура уонна ускуустуба кэллиэһигэр анал дьиссипилиинэлэргэ үөрэппитэ. Илиҥҥи Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай култуура уонна ускуустуба академияларын Саха сиринээҕи салаатын доценынан уонна национальнай култуура хаапыдыратын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 1993—1995 сылларга М. К. Аммосов аатынан Саха судаарыстыбаннай университетын национальнай култуура факультетыгар үөрэппитэ[2].

1995 сылга Арассыыйа Федерациятын Култуура министиэристибэтэ «Ыһыах. Күну көрсүү» диэн үөрэх бырагырааматыгар грифи биэрбитэ. 1998 сылга Култуура уонна ускуустуба кэллиэһигэр «Эйгэ» диэн устудьуоннар тыйаатырдарын тэрийбитэ[1].

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Култуура уонна ускуустуба кэллиэһэ 2021 сыллаахха Афанасий Семёнович Фёдоров бэлэмнээбит «Тускуо!» диэн 120 сирэйдээх үөрэх-методика босуобуйатын таһаарбыта. Бэчээккэ билиҥҥи кэмҥэ сахаларга туттуллар сиэрдэр-туомнар уонна үгэстэр тустарынан матырыйааллар түмүллүбүттэр; култуура исписэлиистэригэр, устудьуоннарга уонна сиэри-туому ыытар салайааччыларга аналлаах[5].

Уопсастыбаннай үлэтэ

1990 сылтан «Күнү көрсүү» норуот сиэрин-туомун уонна Ыһыах национальнай бырааһынньык ис хоһоонун уонна сценарийын оҥорон таһаарар[1].

1992—2000 сс. Ойууннааһын аан дойдутааҕы кэнгириэһигэр кыттыыны ылбыта, ол иһигэр 1993 сыллаахха Аляскаҕа, 1998 сыллаахха Японияҕа уонна 2000 сыллаахха Москваҕа. 2001 сылга Франция Лион куоратыгар режиссураҕа уонна артыыс маастарыстыбатыгар маастар-кылаас ыыппыта[1].

2023 сыл бэс ыйын 23 күнүгэр Дьокуускай куоракка Үс Хатын сиригэр «Туймаада Ыһыаҕын» режиссера-суруналыыһын бөлөҕүн сүрүн сүбэһитин быһыытынан «Алгыс ситимэ» сиэри-туому «99 сэргэ» былаһааккаҕа ыыппыта. Сиэр-туом чэрчитинэн ситиини — ат сиэлиттэн хатыллыбыт быаны ыйаабыта[6].

2024 сыл ыам ыйын 22 күнүгэр Дьокуускайга «Ытык Сир» паарка буолуохтаах сиригэр алгыс сиэрин-туомун ыыппыта; сиэргэ-туомҥа кини үөрэнээччилэрэ кыттыыны ылбыттара[7].

Айар-чинчийэр үлэтэ

Бэчээттэммит үлэлэригэр «Өбүгэлэр оонньуулара», «Дьөһөгөй ырыата», «Кылыһах үөскээһинэ» уонна «Ойуун» диэн кинигэлэр киирэллэр[2].

Библиографията

  • Саха төрүт оонньуулара. — Дьокуускай: Бичик, 2018. — 95 с.
  • Төлкө түүллээхтэр, билгэ биттээхтэр / [эппиэттиир ред. В. И. Бочонина]. — Дьокуускай: Бичик, 2014. — 238 с.
  • Өбүгэ сиэрэ-туома. — Дьокуускай: Бичик, 2011. — 448 с.
  • Уруу сиэрэ-туома — Дьокуускай: Бичик, 2008. — 64 с.
  • Дьөһөгөй ыһыаҕа: Үрүҥ күҥҥэ айыы аймах сүгүрүйүүтэ / А. Федоров. — Дьокуускай, 1992. — 40 с.
  • Сайылыкка көһүү. — Дьокуускай: Бичик, 2005. — 23 с.
  • Салама ыйааһына. — Дьокуускай: Бичик, 2005. — 22 с.
  • Саха ойууннара. — Дьокуускай: Ситим, 1993. — 80 с.
  • Өбүгэлэр оонньуулара. — Дьокуускай, 1992. — 40 с.
  • Кылыһах үөскээһинэ: Араастаан тыыныы көмөтүнэн кылыһаҕы булуу ньымалара / А. Федоров. — Дьокуускай: Полиграфист, 1991. — 32 с.
  • Дьөһөгөй ыһыаҕа: Үрүҥ күҥҥэ Айыы аймах сүгүрүйүүтэ. — Дьокуускай : РИОЯкутского ЦНТИ, 1992. — .40.с.
  • Кылыһах үөскээһинэ: араастаан тыыныы көмөтүнэн кылыһаҕы булуу ньымалара. — Дьокуускай, Полиграфист, 1991. — 28 с.,
  • Өбүгэлэр оонньуулара. — Якутскай, 1990. — 39 с.
  • Ысыах в благословенной долине Туймаада / [сост.: В. И. Бочонина; авт. текст.: Е. Н. Романова, У. А. Винокурова, А. С. Федоров и др.]. — Якутск: Бичик, 2017. — 120 с.
  • Практический курс авторской программы «Уһуйуу» А. С. Федорова. — [Якутск: б. И., 2009]. Электронный ресурс.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа;
  • Арассыыйа Федерациятын култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Алексей Елисеевич Кулаковскай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата;
  • Александр Степанович Попов аатынан үрүҥ көмүс мэтээл;
  • Култуура уонна ускуустуба эйгэтигэр Бэрэсидьиэн граана.[1]

Билинии

2026 сыл муус устар 7 күнүгэр Платон Алексеевич Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырыгар Афанасий Семёнович Фёдоров 85 сааһыгар анаммыт «Алгыстаах айан» диэн киэһэ буолан ааспыта[8].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Федоров Афанасий Семенович (рус.). ЯСИА — Якутское-Саха информационное агентство. Сигэнии күнэ: 31 Атырдьах ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Федоров Афанасий Семенович (рус.). Театральные архивы России и русского зарубежья. Сигэнии күнэ: 31 Атырдьах ыйын 2026.
  3. ↑ Год театра: как это было (рус.). Якутия Daily (26 Ахсынньы 2019). Сигэнии күнэ: 31 Атырдьах ыйын 2026.
  4. ↑ В Якутске назвали победителей кинопремии «Чыпчаал» (рус.). Якутия Daily (17 Муус устар 2026). Сигэнии күнэ: 31 Атырдьах ыйын 2026.
  5. ↑ Афанасий Семёнович Фёдоров. Тускуо!: сайта кэм салайааччыларыгар, кэрэ эйгэ үлэһиттэригэр көмө ыйынньык (PDF) 120. Якутский колледж культуры и искусств имени Аграфены Дмитриевны Макаровой (2021). Сигэнии күнэ: 31 Атырдьах ыйын 2026.
  6. ↑ «Алгыстаах салама» сиэр-туом — обрядовое действо «Салама благопожеланий» (рус.). Министерство культуры и духовного развития Республики Саха (Якутия) (26 Бэс ыйын 2023). Сигэнии күнэ: 31 Атырдьах ыйын 2026.
  7. ↑ На местности будущего парка «Ытык Сир» провели обряд «Алгыс» (рус.). Якутия Daily (22 Ыам ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 31 Атырдьах ыйын 2026.
  8. ↑ Встреча «Благословенный путь» (рус.). Культура.РФ (19 Кулун тутар 2026). Сигэнии күнэ: 31 Атырдьах ыйын 2026.

Литература

  • Фёдоров, Афанасий Семёнович Тускуо!: сайта кэм салайааччыларыгар, кэрэ эйгэ үлэһиттэригэр көмө ыйынньык. — Якутск: Якутский колледж культуры и искусств имени Аграфены Дмитриевны Макаровой, 2021. — 120 с..

Сигэлэр

Быһаарыылар

Категориялар