Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Уу (иһэр уу)

Иһэр уу (нууч. питьевая вода) — тыынар-тыыннаахтар күннэтэ муҥура суох, куттала суох туһаналларыгар аналлаах уу. Остолобуой уонна минеральнай уулартан сүрүн уратытынан тууһа (кураанах тобоҕо) намыһаҕа, ону тэҥэ уопсай састаабыгар уонна өрүттэригэр үлэлиир стандарт баара (СанПиН 2.1.3684-21 — кииннэммит уунан хааччыйыы систиэмэлэригэр[1] уонна СанПиН 2.1.4.1116-02 — иһиккэ кутулубут ууга[2]) буолар.

Элбэх источник тууһа суох уута дьон-сэргэ утах быһыытынан иһэригэр сөп түбэспэт, тоҕо диэтэххэ ыарыы тарҕанар төрүтүнэн буолуон эбэтэр уу хаачыстыбатын тустаах стандартыгар эппиэттээбэт буоллаҕына доруобуйаҕа уһун болдьохтоох кыһалҕалары үөскэтиэн сөп. Киһи доруобуйатыгар буортулаабат, билиҥҥи хаачыстыба стандартарын ирдэбиллэригэр эппиэттиир уу иһэр уу диэн ааттанар. Наада буоллаҕына уу санитарнай-эпидемиологическай нуормаларга сөп түбэһэр гына ыраастаныллар эбэтэр официальнай докумуоҥҥа этиллэрин курдук, ууну бэлэмниир тэриллэр көмөтүнэн «бэлэмнииллэр».

Глобальнай масштабка 2015 сылга дьон 68%-на эрэ иһэр ууга тиксэр кыахтааҕа. Билигин да ол көрдөрүү улаханнык тупса илигин туһунан Аан дойдутааҕы Доруобуйа харыстабылын тэрилтэтэ иһитинэрэр[3]. Сахаараттан соҕуруу Африка дойдуларыгар иһэр ууга нэһилиэнньэ 40 %-тан 80 %-на тиксэр. Аан дойду үрдүнэн 4,2 миллиард кэриҥэ киһи боруобад уутугар, өссө 2,4 миллиард киһи холуодьастарга эбэтэр уопсастыбаннай уу кырааныгар тиийэр кыахтааҕа[4]. Доруобуйа харыстабылын аан дойдутааҕы тэрилтэтэ куттала суох иһэр ууга тиксиини киһи сүрүн быраабыттан биирдэстэринэн ааҕар.

undefined

Иһэр уу төрүттэрэ

Сүрүн көрүҥнэр

Иһэр уу сүрүн төрүтүнэн айылҕа уута буолар, ону муниципальнай сулууспалар ыраастыыллар уонна дезинфекциялыыллар, бастаан техническэй, онтон уу боруобадын уутугар сөп гына наадалаах ууну бэлэмнээһин уонна ууну ыраастааһын бары кэрдиистэрин олоххо киллэрэллэр. Арассыыйаҕа сүрүн источниктарынан уу харайар сирдэр, өрүстэр, күөллэр буолаллар. Сир аннынааҕы уу өлүүтэ кыра.

Уопсай источниктар манныктар[5]:

  • ардах уута уонна ириэрии уута;
  • сир аннынааҕы дьүүктэлэр (холуодьастар, артезианскай скважиналар, үрүйэлэр уо. д. а.[6][7]);
  • ууну хаайар сиртэн, өрүстэн, күөлтэн уо.д.а. ууну ылыы;[8];
  • опреснителлэр;
  • айсбергтар уулара[9].
undefined

Уу артезианскай, иһэр, минераллаах, ыраастаммыт, гаастаах, дьүүктэ уонна скважинаттан ылыллар ууга арахсар[10][11].

Сир үрдүнээҕи уу төрүттэрэ

Сир үрдүнээҕи уу төрүттэригэр сир ньууругар эбэтэр онно чугас араҥаҕа баар ууну киллэрэллэр.

Өрүстэр

Өрүстэр — аан дойду үгүс эрэгийиэннэригэр иһэр уу сүрүн төрүтүттэн биирдэстэрэ. Арассыыйаҕа уунан хааччыйар сүрүн өрүстэринэн Волга, Обь, Енисей, Амуур уонна да атын бөдөҥ өрүстэр буолаллар[12].

Баһыйар өрүтэ:

  • Уу кээмэйэ элбэх
  • Ууну ыларга дөбөҥ
  • Сөргүтүллэр төрүт

Итэҕэһэ:

  • Киртийимтиэ
  • Тэтимнээхтик эмтээһиини уонна дезинфекцияны эрэйэллэр
  • Уу таһыма сезонунан халбаҥнааһыныттан тутулуктаах
  • Органическай киртийиилэрдээх буолуон сөп

Күөллэр

Күөллэр — үгүстүк иһэр уу төрүттэрин быһыытынан туттуллар айылҕа уулара. Уунан хааччыйыыга туһаныллар бөдөҥ күөллэр холобурдара: Ладога күөлэ, Онеж күөлэ, Байкал (Арассыыйаҕа).

Баһыйар өрүтэ:

  • Уу таһыма өрүстэринээҕэр бигэ туруктаах
  • Сезон халбаҥнааһына арыый кыра
  • Уута үксүн өрүстэрдээҕэр ыраас

Итэҕэһэ:

  • Кээмэйэ хааччахтаах
  • Промышленнай сүүрүктэр киртитиэхтэрин сөп
  • Туһаныах иннинэ бэлэмнэниини эрэйэллэр

Ууну харайар сирдэр

Уу харайар сирдэр — өрүстэри быһыттарынан сабан оҥоһуллубут искусственнай уулаах сирдэр. Үгүс куоракка иһэр уу дьоһуннаах төрдө буолаллар.

Баһыйар өрүттэрэ:

  • Уу таһымын көннөрөргө кыах биэрэллэр
  • Уутун туруга ордук
  • Гидроэнергетикаҕа туттуллуон сөп

Итэҕэһэ:

  • Улахан капитальнай уурууну эрэйэллэр
  • Экология тиһигэр куһаҕан сабыдыаллаах буолуон сөп
  • Уута киртийиэн уонна салахайданыан сөп

Сир аннынааҕы уу төрүттэрэ

Сир аннынааҕы уу төрүттэрэ диэн сиргэ араас дириҥҥэ баар уу. Үксүгэр сир үрдүнээҕи ууттан ордук хаачыстыбалаах.

Артезиан скважината

Артезиан скважиналара — носуостары туһаммакка бэйэтин баттааһынынан уу ньууругар тахсар скважиналар. Артезиан скважиналарыгар уу 100—600 миэтэрэ уонна онтон ордук дириҥҥэ сытар[13].

Характеристиката:

  • Дириҥэ: 100—600 м уонна онтон ордук
  • Баттааһын: бэйэни салайыныы (баттааһын)
  • Уу хаачыстыбата: үксүгэр үрдүк
  • Минераллара: үрдүүр кыахтаах

Баһыйар өрүтэ:

  • Уу хаачыстыбата үрдүк (сир киртитииттэн харыстанар)
  • Бигэ туруктаах дебит (уу тахсар кээмэйэ)
  • Ууну өрө көтөҕөр носуостары эрэйбэт
  • Уу орто температурата

Итэҕэһэ:

  • Үүттүүр сыаната үрдүк
  • Минераллар концентрациялара үрдээбит буолуон сөп (тимир, марганец, фтор)
  • Хааччахтаах ресурс (уута бүтүөн сөп)
  • Үрдүк минерализациялаах анал эмтээһини эрэйэллэр[14].

Кумах араҥалар скважиналара

Кумах араҥатыгар скважиналар — ыгыылаах носуос көмөтүнэн уу өрө көтөҕүллэр скважиналар. Дириҥэ: 20-50 миэтэрэ.

Баһыйар өрүтэ:

  • Артезианнааҕар үүттүүр сыаната кыра
  • Уу хаачыстыбата үчүгэй
  • Ресурсаны түргэнник толорор

Итэҕэһэ:

  • Носуостара уокка холбонуон наада
  • Артезианнардааҕар киртийэр
  • Киирэр уутун кээмэйэ кыра

Холуодьастар

Холуодьастар — былыр-былыргыттан туттуллар сир аннынааҕы уу үгэс буолбут төрүтэ. Дириҥэ: 5-20 миэтэрэ.

Баһыйар өрүтэ:

  • Тутуу сыаната намыһах
  • Туттарга судургу
  • Уоту эрэйбэттэр

Итэҕэһэ:

  • Киирэр уутун кээмэйэ кыра
  • Киртийэр куттала үрдүк
  • Куруук ыраастыыр, дезинфекциялыыр наада[15].

Үрүйэлэр уонна дьүүктэлэр

Үрүйэлэр уонна дьүүктэлэр — сир аннынааҕы уу сир үрдүгэр айылҕаттан тахсыылара. Утау үчүгэй хаачыстыбалаах, үгүстүк иһэр уу быһыытынан туттуллаллар.

Баһыйар өрүтэ:

  • Үксүн уута ыраас
  • Скважина үүттээнэрэ ирдэммэт
  • Сөргүтүллэр төрүт

Итэҕэһэ:

  • Киирэр уута хааччахтаах
  • Сир аннынааҕы уу таһыма сезонунан халбаҥнааһыннаах
  • Сир үрдүнээҕи сүүрүктэртэн киртийиэн сөп

Атын түрүөттэр

Ардах уута уонна ирбит уу

Ардах уута уонна ирбит уу сөптөөх сөҥүүлээх эрэгийиэннэргэ иһэр уу быһыытынан туттуллуон сөп. Ол эрээри, атмосфера, сир ньуурун киртийиититтэн ыраастыыры, дезинфекцияны эрэйэллэр.

Баһыйар өрүтэ:

  • Сөргүтүллэр төрүт
  • Скважина үүттэнэрэ ирдэммэт
  • Сорох эрэгийиэннэргэ — сүрүн төрүт

Итэҕэһэ:

  • Үчүгэйдик ыраастаныллыахтаах
  • Килиимэттэн уонна сөҥүү ахсааныттан тутулуктаах
  • Кислотнай ардах уонна атмосфера кирин илдьэ сылдьыан сөп.

Байҕал уутун тууһуттан ыраастааһын

Тууһун сүтэрии — туустаах байҕал уутун тууһун сайҕааһын, сүтэрии ааттанар. Байҕалларга, далайга тиийэргэ дөбөҥ, кураан оройуоннарга туттуллар[16].

Уу тууһун ыраастааһын:

  • Төттөрү осмос (саамай тарҕаммыт)
  • Дистилляция
  • Электродиализ
  • Тоҥоруу

Баһыйар өрүтэ:

  • Байҕал уутун туттар кыаҕы биэрэр
  • Технологията куруук тупса турар

Итэҕэһэ:

  • Үрдүк сыаналаах
  • Элбэх энергия баранар
  • Үөскээбит рассолу, тууһу ханна эрэ сүөкүүрү, суох гынары ирдиир

Айсберг уута

Айсберг уута — кураан эрэгийиэннэргэ туһанарга анаммыт экспериментальнай төрүт. Айсбергтары хотугу эрэгийиэннэртэн тууһа суох ууга наадыйар оройуоннарга буксирынан тиэйэллэр.

Баһыйар өрүтэ:

  • Олус ыраас уу
  • Саҥардыллар төрүөт

Итэҕэһэ:

  • Экономическэй барыыһа суох
  • Экологияҕа кутталлаах
  • Техническэй өттүнэн тэрийэр уустук

Ыраастаммыт сүүрдүллүбүт уу

Сорох эрэгийиэннэргэ иһэр ууну ылаары ыраастаммыт сүүрдүү ууну туһаналлар. Ол элбэх сүһүөхтээх ыраастааһыны уонна дезинфекцияны эрэйэр.

Баһыйар өттө:

  • Баар ресурсалары туһаныахха сөп
  • Айылҕа төрүттэригэр ноҕуруусканы аччатар

Итэҕэһэ:

  • Үрдүк технологиялаах ыраастааһыны ирдиир
  • Социальнай утарылаһыы
  • Сөргүтэн оҥоруу үрдүк ороскуоттаах

Уу төрүтүн глобальнай түҥэтии

Аан Дойдутааҕы Доруобуйа Харыстабылын тэрилтэтэ (ВОЗ) көрдөрөрүнэн, аан дойдуга маннык иһэр уу төрүттэрин тутталлар[17]:

  • 2 миллиард кэриҥэ киһи сир аннынааҕы төрүттэртэн ууну ылар
  • 4 миллиард кэриҥэ киһи ууну сир үрдүнээҕи төрүттэртэн ылар
  • 4,2 миллиард кэриҥэ киһи водопровод уутугар тиксэр кыахтаах
  • 2,4 миллиард кэриҥэ киһи холуодьастары уонна уопсастыбаннай уу кырааннарын туттар

Туһаныы

Сүрүн ыстатыйа: Гидробаланс

Киһиэхэ күҥҥэ наадалаах иһэр уу кээмэйэ араастаһар[18]. Бу эт-хаан туругуттан, сааһыттан, доруобуйатын туругуттан уонна тулалыыр эйгэ усулуобуйатыттан тутулуктаах. АХШ-гар уу туттуллар сууккатааҕы нуормата 18 саастаах эр дьоҥҥо күҥҥэ 3,7 лиитирэ уонна 18 саастаах дьахталларга күҥҥэ 2,7 лиитирэ, олортон 80 % кэриҥэ утахха уонна 20 % аска тиксэр[19]. Европатааҕы ас-үөл куттала суох буолуутун ааҕыныстыбата улахан дьахталларга күҥҥэ 2,0 лиитирэ уу уонна улахан эр дьоҥҥо күҥҥэ 2,5 лиитирэни иһэргэ сүбэлиир[20]. Күҥҥэ 8 ыстакаан боростуой ууну иһиҥ диэн тарҕаммыт сүбэ билим дааннайдарыгар олоҕурбат, биирдиилээн чопчу киһи төһө утатара киниэхэ төһө уу наадатын туһунан ордук өйдөбүлү биэрэр[21]. 21 саастаах уонна онтон аҕа АХШ олохтоохторо күҥҥэ ортотунан 1043 мл иһэр ууну иһэллэр, оттон 95%-нара күҥҥэ 2958 мл эрэ кыраны[22]. Эти-сиини эрчийии кэмигэр, куйаас күннэргэ киһи ууну сүтэрэрэ эбиллэр, ол иһин утатар, ууну элбэҕи иһиэн сөп[23]. Эт-хаан өттүнэн көхтөөх дьон итии килиимэккэ уопсайа сууккаҕа 6 лиитирэ уонна онтон элбэх ууга наадыйар буолуохтарын сөп[23].

undefined

Иһэр уу киһи этигэр-сиинигэр минеральнай аһылыгы киллэрэр кылаата эмиэ чуолкайа суох. Органическайа суох минераллар үксүн сир үрдүнээҕи уонна сир аннынааҕы ууга ардах сүүрүктэринэн эбэтэр сир хаҕын нөҥүө киирэллэр. Ууну ыраастааһын кэмигэр сорох минераллары эбэллэр, холобур натрий, кальций, цинк, марганец холбоһуктарын уонна фосфаттары, натрий фторидтарын[24][25]. Иҥэмтэлээх эттиктэр биохимическэй метаболизмнарыттан үөскүүр уу сорох член атахтаах уонна кураан сир кыылларыгар сууккатааҕы наадыйар уутун улахан аҥаарын хааччыйар, ол гынан баран киһи наадыйарыттарыттан кыра эрэ өттүн хааччыйар. Иһэр уу барыта кэриэтэ элбэх микроэлеменнэрдээх, сорохторо эттик атастаһыытыгар оруолу оонньууллар. Холобур, натрий, калий уонна хлорид үксүгэр хайа баҕарар ууга көстөр химическэй эттиктэр буолаллар уонна эт-сиин метаболизмыгар оруоллаахтар. Фторид курдук атын элэмиэннэр, намыһах концентрациялара туһалаах эрээри, үрдүк концентрацията киһи тииһигэр буортулаах буолуон сөп уонна да атын соччото суох содуллаах буолуон сөп.

Сүрүн түгэнинэн уу балансын көрүү буолар. Наһаа тириттэххэ эккэ-хааҥҥа тууһа тиийимиэн сөп уонна электролиттэри (тууһу) хаҥатар наада үөскүөн сөп. Гипергидрация (нууч.) (сах., олус түргэнник элбэх ууну ылыы, гипонатриемияҕа (нууч.) (сах. тириэрдэр, киһи өлүөн сөп[26]. Уу эр дьон этин-сиинин ыйааһынын 60 % кэриҥэ уонна дьахталлар ыйааһыннарын 55%-ныгар тэҥнэһэр[27]. Кыра оҕо этэ-сиинэ 70-80 % уу, онтон кырдьаҕас киһи 45 % кэриҥэ[28]

Ууну ыраастааһын

Уу улахан өттүн туһаныах иннинэ кыратык ыраастыахха наада. Оннооҕор дириҥ холуодьастартан эбэтэр төрүттэртэн ылыллар ууну ыраастыыр ирдэнэр. Ыраастаһын истиэпэнэ уу хантан ылыллыбытыттан тутулуктаах. Ууну ыраастааһын сөптөөх технологическай барыйааннара уопсастыба масштабыгар да, дьиэ хаһаайыстыбатын масштабыгар да буолуон сөп[29]. Саҥа Зеландияҕа Крайстчерч (нууч.) (сах.]] курдук хас да бөдөҥ урбаан оройуоннара эрэ сөптөөх кээмэйдээх ырааһырдыыга наадыйбат ыраас уулаах оройуоннар буолаллар[30].

Көннөрү ыраастыыр систиэмэлэри туттар кутталланар кэмигэр ыксаллаах түгэннэргэ уунан бэриллэр патогеннай микроорганизмнары оргутан өлөрүөххэ[31] эбэтэр инактивациялыахха сөп, ол эрэн онно элбэх уматык наада уонна маннык ньыманы туһанар олус уустук буолуон сөп, ордук оргуйбут ууну стерильнай сиргэ харайар ыарахаттардаах буоллаҕына. Фильтрация, химическэй дезинфекция уонна ультрафиолетовай сардаҥа дьайыыта (күн ультрафиолетовай сардаҥатын киллэрэн туран) курдук атын ньымалар кэккэ түбэспиччэ хонтуруоллуур боруобаларга, кыра дохуоттаах дойдуларга уунан бэриллэр ыарыы таһымын биллэрдик аччатар диэн көрдөрүлээхтэр[32]. Ол эрээри манна да оргутуу ньыматын курдук кыһалҕалар хаалаллар.

Ууну ыраастааһын атын тиибэ ууну тууһун ыраастааһын диэн ааттанар уонна сүрүннээн улахан туустаах ууга тиийэрэ дөбөҥ кураан оройуоннарга туттуллар.

Доруобуйа аспектара

Кирдээх уу сылы быһа балтараа мөлүйүөнтэн тахса өлүү төрүөтэ буолар диэн сабаҕалыыллар[4]. Кирдээх уу санитария суоҕун кытта 2010 сыллаахха аан дойдуга биир бырыһыан кэриҥэ киһи инбэлиит буолбутун төрүөтэ буолбута. Кирдээх уу туттуу дьон доруобуйатыгар дьайар буолан, өр кэмнээх сабыдыала сорох ыарыылар содулларыгар улахан оруолу оонньуур[33].

Диарея ырыылара

Сайдыылаах дойдуларга диарея ыарыыларыттан өлүү 90%-тан тахсата биэс сааһыгар диэри оҕолорго тиксэр[34]. Доруобуйа Харыстабылын Аан Дойдутааҕы тэрилтэтин дааннайынан, уу хаачыстыбата мөлтөҕүнэн сибээстээх ордук тарҕаммыт ыарыыларынан холера, диарея, дизентерия, А гепатит, брюшной тиф уонна полиомиелит[35] буолаллар. Ситэ аһаабакка, ордук белок энергията тиийбэккэ, оҕолор инфекцияларга, ол иһигэр ууну кытта сибээстээх диарея ыарыыларыгар утарылаһаллара мөлтүүр. 2000—2003 сыллардаахха Сахара соҕуруу өттүнээҕи Африка дойдуларыгар биэс сааһыгар диэри саастаах 769 000 оҕо сыллата диарея ыарыытыттан өлөр этэ. Уу хаачыстыбата мөлтөх буолан уонна мөлтөх санитария түмүгэр сыл аайы 829 000 кэриҥэ киһи диареяттан өлөр[35]. Сахара соҕуруу өттүнээҕи нэһилиэнньэтин 36%-на эрэ сөптөөх санитария ньымаларын туһанар кыахтаах. Күн аайы 2000-тэн тахса оҕо өлөр. Соҕуруу Азияҕа 2000 сылтан 2003 сылга диэри биэс сааһыгар диэри саастаах 683 000 оҕо диарея ыарыытыттан сыл аайы өлбүтэ. Ити кэм иһигэр сайдыылаах дойдуларга биэс сааһыгар диэри 700 оҕо диарея ыарыытыттан өлбүт. Ууну тупсарыы диарея ыарыытын 25 % аччатар, оттон иһэр уу хаачыстыбатын тупсарыы, дьиэҕэ сөптөөхтүк харайыы уонна хлордааһын диарея ахсаанын 39 % аччатар[34].

Сир аннынааҕы уу киртийиитэ

Ыраас иһэр уу тиийимтиэ буоларын улаатыннарар сорох кыһамньы төттөрүтүн, алдьархайдаах буолан тахсыбыта. 1980-с сыллары Холбоһуктаах Наассыйалар Тэрилтэлэрэ «Аан Дойдутааҕы уу уон сылынан» биллэрбитигэр. сир аннынааҕы уу өрүстэр, күөллэр, ханааллар ууларыттан ордук куттала суох диэн сабаҕалааһын оҥоһуллубута. Холера, ис тиибэ, диарея түбэлтэлэрэ аҕыйаабыттарын да иһин, сир аннынааҕы уу киртийиититтэн атын кыһалҕалар үөскээбиттэрэ. Сабаҕалааһынынан, 60 мөлүйүөн киһи гранит боруодаларыгар суураллыбыт фторида аһара элбэх ууттан сүһүрбүтэ. Фторид намыһах дозалара тиис доруобуйатыгар туһалаахтарын үрдүнэн, фтор элбэҕэ уҥуох үөскээһинигэр мэһэйдиир. Уҥуох деформацията сүһүрүү содула буолан, оҕолорго ордук биллэр. Маннык эбэтэр ордук улахан кыһалҕалар араас дойдуларга күүтүллэллэр, ол курдук Кытайга, Узбекистаҥҥа уонна Эфиопияҕа[36]. Бангладешка 12 мөлүйүөн туруупкалаах холуодьастан аҥаара балачча дириҥник хаһыллыбатаҕыттан (100 миэтирэттэн тахса дириҥҥэ) олус үрдүк мышьяк таһымнаах. Бангладеш бырабыыталыстыбата бу кыһалҕаны быһаарарга Аан Дойду Баана 1998 сыллаахха биэрбит 34 мөлүйүөнүттэн 7 мөлүйүөнтэн итэҕэһэ суох АХШ долларын ороскуоттаабыта[36][37]. Айылҕа мышьягыттан сүһүрэн аан дойду 70 дойдутугар 140 мөлүйүөн киһи эмсэҕэлиир глобальнай куттал баар. Бу холобурдар хас биирдии иһэр уу төрүтүн миэстэтин тус-туспа бэрээдэктээхтик үөрэтэр уонна биир уобаласка үлэлиир ньыма атын сиргэ үлэлиирэ биллибэт диэн өйдүүр наада[38].

Нормативнай-техническэй докумуоннар уонна стандартар

Иһэр уу хаачыстыбатын сүрүн көрдөрүүлэригэр киирэллэр:

  • механическай киртийиилэр;
  • органолептическай;
  • химическэй;
  • бактериологическай, вирусологическай, паразитарнай;
  • радиологическай.

Аллараа иһэр уу хаачыстыбатын бэрээдэктиир нуормалыыр-техническэй докумуоннар испииһэктэрэ бэрилиннэ.

Арассыыйа Бэдэрээссийэтигэр:

  • ЕАЭС Таможеннай сойууһун хамыыһыйатын 18.06.2010 с. 299 №-дээх быһаарытынан бигэргэммит «Санитарнай-эпидемиологическэй кэтэбил (хонтуоруол) ирдэнэр табаардар биирдэм санитарнай-эпидемиологическай уонна гигиеническэй ирдэбиллэрин» II баһа, 9 салаата[39].
  • СанПиН 2.1.3684-21 «Иһэр уу. Кииннэммит иһэр уунан хааччыйыы систиэмэлэрин уутун хаачыстыбатыгар гигиеническэй ирдэбиллэр. Хаачыстыба хонтуруола».
  • СанПиН 2.1.4.1116-02 «Иһэр уу. Иһиккэ кутуллубут уу хаачыстыбатыгар гигиена ирдэбилэ. Хаачыстыба хонтуруола».
  • СП 2.1.5.1059 «Сир аннынааҕы ууну киртийииттэн харыстааһыҥҥа гигиена ирдэбилэ», 2028 сыл кулун тутар 1 күнүгэр диэри уһатыллыбыта.
  • ГН 2.1.5.1315-03 «Хаһаайыстыбаннай-иһэр уонна культурнай-бытовой ууну туһаныы уу эбийиэктэрин уутугар химическэй эттиктэр муҥутуур көҥүллэнэр концентрациялара (ПДК)».
  • ГН 2.1.5.2280-07 «Хаһаайыстыбаннай-иһэр уонна культурнай-бытовой ууну туһаныы уу объектарын уутугар химическэй веществолар муҥутуур көҥүллэнэр концентрациялара (ПДК). ГН 2.1.5.1315-031 №-дээх ситэриилэр уонна уларыйыылар».
  • ГН 2.1.5.2307-07 «Хаһаайыстыбаннай-иһэр уонна культурнай-бытовой ууну туһаныы уу объектарын уутугар химическэй эттиктэр сирдэттэр таһымнара (ОДУ)».

Евросоюз сиригэр-уотугар:

  • «Дьон туттарыгар аналлаах уу хаачыстыбатын туһунан»[40]Европа Сойууһун Сэбиэтин 1998 с. сэтинньи 3 күнүнээҕи 98/83/ЕС директивата.

Иһэр уу хаачыстыбатын кэтээн көрүү

Арассыыйа Бэдэрээссийэтигэр уу хаачыстыбатын, чуолаан, Роспотребнадзор уорганнара кэтээн көрөллөр. Лабораториялар ууну бэлэмниир станциялар тахсар ууну да, туһанааччыларга да тиийэр иһэр уу хаачыстыбатын тиһигин быспакка хонтуруоллууллар.

Ону таһынан уу эбийиэктэрин хонтуруолун АБ айылҕа ресурсаларын уонна экологиятын Министиэристибэтин бас билиитигэр киирэр Арассыыйа Бэдэрээссийэтин уу ресурсаларын Бэдэрээлинэй ааҕыныстыбата (Росводресурсы) кэтээн көрөр[41].

Быһаарыылар

  1. ↑ Об утверждении санитарных правил и норм СанПиН 2.1.3684-21 "Санитарно-эпидемиологические требования к содержанию территорий городских и сельских поселений, к водным объектам, питьевой воде и питьевому водоснабжению, атмосферному воздуху, почвам, жилым помещениям, эксплуатации производственных, общественных помещений, организации и проведению санитарно-противоэпидемических (профилактических) мероприятий" от 28 января 2021 - docs.cntd.ru. docs.cntd.ru. Сигэнии күнэ: 18 Олунньу 2026.
  2. ↑ https://www.flamax.ru/upload/СанПиН%202.1.4.1116-02.pdf
  3. ↑ Названо число лишенных доступа к чистой питьевой воде людей на планете, Lenta.RU. Сигэнии күнэ: 18 Олунньу 2026.
  4. ↑ 1 2 Water Fact sheet N°391 (англ.). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026. Архивировано 5 Бэс ыйын 2015 года.
  5. ↑ Источники водоснабжения. Классификация источников водоснабжения (рус.). Studfile. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  6. ↑ Бикмурзина Э. Достать айсберг // Наука в фокусе. — 2012.
  7. ↑ Поверхностные и подземные воды. Классификация и характеристики (рус.). Cawater-info. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  8. ↑ На охоту за айсбергами // Наука и жизнь. — 2017. — № 9.
  9. ↑ Подземные водоисточники. Особенности и характеристики (рус.). DC-Region. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  10. ↑ Согласно ГОСТ 51232-98 «Вода питьевая. Общие требования к организации и контролю качества».
  11. ↑ Подземные воды — ценнейший источник питьевой воды (рус.). Healthwaters. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  12. ↑ Источники воды на Земле (рус.). Kristal-Voda. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  13. ↑ Artesian Water and Artesian Wells (англ.). U.S. Geological Survey. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  14. ↑ Проблемы воды из артезианских скважин (рус.). TestsLab. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  15. ↑ Колодец или скважина для дачи и частного дома (рус.). DG-Home. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  16. ↑ Очистка питьевой воды: ТОП 11 способов, технологии и методы (рус.). Ekodar. Сигэнии күнэ: 3 Олунньу 2026.
  17. ↑ Питьевая вода. Информационный бюллетень (рус.). Всемирная организация здравоохранения. Сигэнии күнэ: 2 Олунньу 2026.
  18. ↑ Ann C. Grandjean. WATER REQUIREMENTS, IMPINGING FACTORS, AND RECOMMENDED INTAKES. The Center for Human Nutrition University of Nebraska Omaha, Nebraska USA. Сигэнии күнэ: 3 Олунньу 2026.
  19. ↑ Understanding Daily Reference Intakes (англ.). Сигэнии күнэ: 30 Тохсунньу 2026.
  20. ↑ EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition, and Allergies. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for water(ааҥл.). — 2010. — Vol. 8, iss. 3. — DOI:10.2903/j.efsa.2010.1459.
  21. ↑ Drink at least eight glasses of water a day. Really? Is there scientific evidence for "8 × 8"? (англ.). Сигэнии күнэ: 30 Тохсунньу 2026.
  22. ↑ Exposure Factors Handbook: 2011 Edition. — National Center for Environmental Assessment, 2011.
  23. ↑ 1 2 Report Sets Dietary Intake Levels for Water, Salt, and Potassium To Maintain Health and Reduce Chronic Disease Risk (англ.). Сигэнии күнэ: 2 Олунньу 2026.
  24. ↑ World Health Organization (англ.). Сигэнии күнэ: 2 Олунньу 2026. Архивировано 19 Тохсунньу 2011 года.
  25. ↑ J. M. Donohue, C. O. Abernathy, P. Lassovszky, G. George Hallberg. "The contribution of drinking-water to total dietary intakes of selected trace mineral nutrients in the United States."(ааҥл.) // Nutrients in drinking water. — Geneva, Switzerland: World Health Organization, 2005. — P. С. 75–91..
  26. ↑ T. Noakes, N. Goodwin, B. L. Rayner, T. Branken, R. K. Taylor. Water Intoxication: A Possible Complication During Endurance Exercise(ааҥл.). — 2005. — Vol. 16, iss. 4. — P. 221–227. — DOI:10.1580/1080-6032(2005)16[221:WIAPCD]2.0.CO;2.
  27. ↑ Modern surgical care physiologic foundations and clinical applications. — 3. — New York: Informa Healthcare, 2006. — ISBN 978-1-42001-658-1
  28. ↑ Nancy caroline's emergency care in the streets. — 7. — Jones And Bartlett Learning, 2012. — ISBN 978-1-44964-586-1
  29. ↑ Centre for Affordable Water and Sanitation Technology. Calgary, Alberta. Household Water Treatment Guide(ааҥл.). — 2008.
  30. ↑ Our water – Water supply (англ.). Сигэнии күнэ: 2 Олунньу 2026. Архивировано из оригинала 12 Ыам ыйын 2015 года.
  31. ↑ Guidelines for THIRD EDITION Volume 1 Recommendations WORLD HEALTH ORGANIZATION 2004 Drinking-water Quality. web.archive.org. Сигэнии күнэ: 3 Олунньу 2026.
  32. ↑ T. Clasen, W. Schmidt, T. Rabie, I. Roberts, S. Cairncross. Interventions to improve water quality for preventing diarrhoea: systematic review and meta-analysis(ааҥл.). — 2007. — 12 March (vol. 334, iss. 7597). — DOI:10.1136/bmj.39118.489931.BE. — PMID 17353208.
  33. ↑ R. E. Engell, S. S. Lim. Does clean water matter? An updated meta-analysis of water supply and sanitation interventions and diarrhoeal diseases(ааҥл.). — 2013. — June (vol. 381). — P. S44. — DOI:10.1016/S0140-6736(13)61298-2.
  34. ↑ 1 2 Water for life: making it happen. — WHO/UNICEF, 2005. — ISBN 978-9-24156-293-5
  35. ↑ 1 2 Drinking water (англ.). Сигэнии күнэ: 2 Олунньу 2026. Архивировано 10 От ыйын 2021 года.
  36. ↑ 1 2 F. Pearce When the Rivers Run Dry: Journeys Into the Heart of the World's Water Crisis. — Toronto: Key Porter, 2006. — ISBN 978-1-55263-741-8
  37. ↑ P. Bagla. Arsenic-Laced Well Water Poisoning Bangladeshis(ааҥл.). — Washington: National Geographic Society, 2003. — 5 June. Архивировано 2 Алтынньы 2009 года.
  38. ↑ S. Bagchi. Arsenic threat reaching global dimensions(ааҥл.). — 2007. — 20 November (vol. 177, iss. 11). — P. 1344–1345. — ISSN 1488-2329. — DOI:10.1503/cmaj.071456. — PMID 18025421.
  39. ↑ Единые санитарно-эпидемиологические и гигиенические требования к товарам, подлежащим санитарно-эпидемиологическому надзору (контролю) (рус.). https://files.stroyinf.ru/. Федеральный центр гигиены и эпидемиологии Роспотребнадзора (2010). Сигэнии күнэ: 2 Олунньу 2026. Архивировано 15 Бэс ыйын 2021 года.
  40. ↑ Брославский Л.И Техническое регулирование и стандартизация качества продукции и безопасности окружающей среды. Законы и реалии России, США и Евросоюза. Монография. — «Издательство „Проспект“», 2017-07-21. — 256 с. — ISBN 9785392254682 Архивная копия на Wayback Machine
  41. ↑ Кто и как контролирует качество питьевой воды в нашем водопроводе. Центр гигиенического образования населения (2021). Сигэнии күнэ: 2 Олунньу 2026.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар