Саха Өрөспүүбүлүкэтин дуоҕата
Саха Өрөспүүбүлүкэтин дуоҕата (нууч. Флаг Республики Саха) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин ил бэлиэтэ. Ил Түмэн алтынньы 14 1992 с. ылыммыта. Арассыыйа геральдическай регистрыгар 183 нүөмэринэн бэлиэтэммитэ.
Устуоруйата
Саха АССР
Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастакы дуоҕата 1926 сыллаахха ылыныллыбыта. 1926 сыллаахха бигэргэммит Саха АССР Конституциятын 119-с ыстатыйатынан өрөспүүбүлүкэ дуоҕата маннык көрүҥнээҕэ[1]:
Саха АССР Судаарыстыбаннай дуоҕата кыһыл өҥнөөх таҥас буолар. Угун үөһээ хаҥас муннугар сырдык-халлаан күөх өҥнөөх хонууга дьүкээбил уонна сахалыы тылынан кыһыл көмүс буукубаларынан «ЯАССР» диэн сурук ойууланар.
Билигин бу дуоҕа дьэҥкэтик хайдах көстөрө, ону тэҥэ олоххо кырдьык тутуллан оҥоһуллубута дуу, суоҕа дуу чопчу биллибэт. Ону таһынан, 1920-с сылларга саха суруга-бичигэ көхтөөхтүк оҥоһулла турар кэмэ буолан, «ЯАССР» диэн аббревиатура суруллуута куруук уларыйа сылдьыбыта.
1937 сыллаахха саҥа дуоҕа бигэргитиллибитэ. Кыһыл таҥас хаҥас өттүгэр үөһээ, дуоҕа тутааҕын таһыгар, нууччалыы уонна сахалыы тылларынан кыһыл көмүс буукубаларынан «РСФСР» диэн суруллубута[2].
1954 сыл бэс ыйын 23 күнүгэр дуоҕа уларытыллыбыта. Кыһыл дуоҕа тутааҕын өттүгэр, 1954 сыллааҕы РСФСР саҥа дуоҕатыгар курдук, сырдык халлаан күөх сурааһын баар буолбут. Кыһыл хонуу хаҥас үөһээ муннугар кыһыл көмүс кырыйалаах биэс муннуктаах кыһыл сулус, ону тэҥэ кыһыл көмүс сиэрпэ уонна балта эбиллибиттэр[2].
1978 сыллааҕы дуоҕа Саха АССР ахсыс уочарата суох сессиятыгар бигэргитиллибитэ[2].
Саха Сирэ
Дуоҕа эскиһэ Үрдүкү Сэбиэт XIV сессиятыгар дьүүллэммитэ. Дуоҕа 1992 сыл алтынньы 14 күнүгэр Үрдүкү Сэбиэт XV сессиятыгар киллэриллибитэ. Ааптардара: Айина Захарова, Людмила Слепцова, Михаил Старостин[3].
Уруһуйданара
Саха Өрөспүүбүлүкэтин дуоҕата көнө муннуктаах иэн буолар, түөрт тэҥ сытыары дьураа ойуулаалардаах, сырдык халлаан күөх, маҥан, кыһыл уонна от күөх. Халлаан күөх өттө 3/4 киэҥин ылар, маҥан — 1/16, кыһыла 1/16, от күөҕэ 1/8. Халлаан күөх дьураа ойуутун ортотугар маҥан төгүрүмтэ баар. Төгүрүмтэ диаметра дуоҕа киэҥиттэн 2/5 буолар. Киэҥин уһатыгар сыһыана 1:2.
Күөх фоҥҥа маҥан төгүрүмтэ күннээх халлааны ойуулуур[3]. Аан дойдутааҕы бэлиэ быһыытынан, халлаан күөх өҥ — чиэһи, бэриниилээх буолууну уонна эйэҕэс быһыыны-майгыны көрдөрөр. Халлаан күөх куйаар ортотугар маҥан күн уонна синньигэс маҥан сурааһын хоту дойду кэрэтин уонна тыйыс айылҕатын, дьон олорор усулуобуйата ыараханын, кинилэр инникигэ дьулуурдарын, ону тэҥэ норуоттар ыраас санааларын уонна сиэрдэрин-майгыларын бэлиэтииллэр. Кыһыл өҥ төрөөбүт сиргэ бэриниилээх буолууну уонна ааспыт көлүөнэлэр сырдык кэриэстэригэр сүгүрүйүүнү көрдөрөр. От күөх сурааһын Саха сирин кылгас сайынын, нэлэмэн тайҕа өҥүн уонна айылҕа баайын бэлиэтэ буолар.
Галерея
.png)
.svg)
.svg)
.svg)
