Протопопов Петр Иванович
Протопопов Петр Иванович (1914 сыл бэс ыйын 15 күнэ, Чинэкэ, Саха АССР — 2007 сыл балаҕан ыйын 19 күнэ, Чинэкэ, Саха сирэ) — Бүлүү улууһун Степан Аржаков аатынан холкуос ньирэй көрөөччүтэ, Социалистыы Үлэ Дьоруойа.
Олоҕун олуктара
1914 сыллаахха Уотту нэһилиэгэр[1] дьадаҥы бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. 1934 сылтын Уотту нэһилиэгэр тэриллибит холкуоска үлэлээбит.
Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. Демобилизация кэнниттэн дойдутугар төннөн, төрөөбүт холкуоһугар үлэтин салҕаабыт.
1959 сылтан Сталин аатынан холкуоска[2] сүөһү иитиитигэр, ньирэй көрөөччүнэн үлэлээбит. Сэттэ сыллаах былааны толорууга үрдүк ситиһиилэммит[3].
ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1966 сыл кулун тутар 22 күнүнээҕи Ыйааҕынан Протопопов Петр Ивановичка Социалистыы Үлэ Дьоруойун аата иҥэриллибит, Ленин уордьана уонна «Сиэрпэ уонна Балта» кыһыл сулус туттарыллыбыт[3].
1968 сылтан совхоз, ньирэй иитиитигэр мөлтөх көрдөрүүлээх, Чочутааҕы салаатыгар үлэлээбит. Кыһамньылаах, дьаныардаах үлэтинэн ньирэйдэр орто эбии ыйааһыннарыгар үрдүк көрдөрүүлэри ситиспит: сайын сууккаҕа 800—850 г., кыһын — 400—450 г[4].
Петр Иванович үгүс партийнай, сүөһү иитээччилэр сүбэ мунньахтарыгар үлэтин-хамнаһын туһунан кэпсээбит, билиитинэн үллэстэр эбит. Хас да төгүлүн ССКП Бүлүүтээҕи райкомун, 1971 сылтан — ССКП Саха обкомун чилиэннэринэн талылла сылдьыбыт.
ССРС профсоюзтарын XIV съеһин делегата.
Протопопов П. И. Кыайыы 40 сылын туолар өрөгөйдөөх парадыгар Кыһыл Болуоссакка (Москва) кыттыыны ылбыт.
Пенсияҕа тахсан баран төрөөбүт Чинэкэҕэ олорбут. 2007 сыллаахха өлбүт[3].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Социалистыы Үлэ Дьоруойа[5] (1966);
- Ленин уордьана (1966);
- «Владимир Ильич Ленин төрөөбүтэ 100 сааһын бэлиэтээн» мэтээл (1970);
- «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр 1941—1945 сс. Кыайыы отут сыла» мэтээл;
- «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр 1941—1945 сс. Кыайыы түөрт уон сыла» мэтээл;
- «Аҕа дойду Улуу сэриитигэр 1941—1945 сс. Кыайыы 50 сыла» мэтээл;
- «Аҕа дойду сэриитигэр 1941—1945 сс. килбиэннээх үлэ иһин» мэтээл;
- «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээл;
- И. Сталинтан махтал сурук;
- Бүлүү улууһун ытык киһитэ[6][3].
Аатын үйэтитии
- 2014 сыл бэс ыйын 23 күнүгэр Чинэкэҕэ П. И. Протопопов 100 сааһыгар анаан ыһыах тэриллибит[7];
- Бу күн Чинэкэ нэһилиэгин икки Геройдарыгар — Петр Иванович Протопоповка уонна Семен Митрофанович Васильевка искибиэр аһыллыбыт;
- Бу сыл «Бичик» кинигэ кыһатыгар «Саха киэн туттар дьоно» сиэрийэҕэ Протопопов П. И. туһунан кинигэ тахсыбыт[8].
Быһаарыылар
Литература
- Владимир Пестерев. История Якутии в лицах. — Якутск: «Бичик», 2001.
- Герои Социалистического Труда Якутской АССР: Биобиблиогр. справ. — Якутск, 1987. — С. 122—123.