Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Обутова-Эверстова Мария Петровна

Мария Петровна Обутова-Эверстова (1928 сыл бэс ыйын 12 күнэ, Нам улууһа — 2003) — саха сэбиэскэй суруйааччыта, Саха сириттэн төрүттээх маҥнайгы дьахтар-драматург, оҕо суруйааччыта.

Суруйааччылар сойуустарын чилиэнэ (1993), Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕин туйгуна, Нам улууһун бочуоттаах олохтооҕо, «Ийэ Албан аата» уордьан кавалера[1][2].

Олоҕун олуктара

1928 сыллаахха бэс ыйын 12 күнүгэр Нам улууһун Көдөһө нэһилиэгэр бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕата Обутов Петр Николаевич аахпат-суруйбат эрээри тэрийэр дьоҕурдаах буолан, холкуоска биригэдьииринэн, бэрэстээтэлинэн үлэлээбит; ийэтэ — Обутова Евдокия Прокопьевна үс оҕотун көрөн дьиэтигэр олорбут. Ийэтин аҕата олоҥхоһут эбит. Атын улуустартан олоҥхотун истэ кэлэхтэринэ, хас да күннээх түүн олоҥхолуура үһү[1].

Көдөһү бастакы сүһүөх оскуолатын бүтэрэн баран, 1942 сыллаахха Дьокуускайга Федоровтар диэн чугас аймахтарыгар олорон салгыы 2-с №-дээх орто оскуолаҕа үөрэммитэ, ону 1947 сыллаахха бүтэрбитэ. Оскуолаҕа үөрэнэр сылларыгар Е. З. Никитин салайааччылаах литературнай куруһуокка дьарыктаммыта, уус-уран самодеятельностька уонна араадьыйа биэриилэригэр кыттыбыта.

1949 сыллаахха военкомат салаатын салайааччытыгар Эверстов Ксенофонт Агеевичка кэргэн тахсыбыта. Эрин үлэтинэн дьиэ кэргэн Саха сирин улуустарынан (Өймөкөөн, Нам уо.д.а.) кэрийэ сылдьан олорбуттара.

2003 сыллаахха олохтон туораабыта[1][2].

Айар үлэтэ

Хоһоонноро, уочаркалара, ахтыылара 1950 сылтан сурунаалларга уонна хаһыаттарга тахсан барбыттара. 1964 сыллаахха Өймөкөөннөөҕү Култуура дьиэтигэр анаан маҥнайгы «Күөрэгэй» диэн дырааматын суруйбута.

Испэктээх Хаандыгаҕа буолбут улуустар икки ардыларынааҕы көрүүгэ ситиһиилэммитэ, суруйааччы Н. Заболоцкай сүбэтинэн пьеса Суруйааччылар сойуустарыгар ааҕыллыбыта. 1968 сыллаахха режиссер С. И. Слепцов туруоруутунан Саха музыкальнай-драматическай тыйаатырын сыанатыгар «Күөрэгэй» драмата турбута, барыта 200-тэн тахса төгүл оонньонмута. 1972 сыллаахха туспа кинигэнэн бэчээттэнэн тахсыбыта.

«Элигиэттэр» (1974), «Тэккээ» (1980), «Өйдөһүү» (1974) дыраамалары суруйбута, олор Саха тыйаатырын сыанатыгар режиссердар Ф. Потапов уонна С. Федотов туруорууларынан көрдөрүллүбүттэрэ. Уопсайа оҕолорго анаан 11 кыра формалаах испэктээҕи, 100-тэн тахса кэпсээни, үҥкүү бөлөхтөрүгэр 4 либреттону, 30-тан тахса хоһоону, оскуола саастаах оҕолорго сыанкалары суруйбута. М. Е. Охлопковалыын кыттыһан, саха тылынан кылааһынан таһынан ааҕыыга 9 үөрэнэр кинигэни бэлэмнээбитэ. 1996 сыллаахха оҕолорго аналлаах «Аптаах түктүйэ» остуоруйа-пьеса Саха драматическай тыйаатырын сыанатыгар турбута[1].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Суруйааччылар сойуустарын чилиэнэ, Суруйааччылар сойуустарын норуоттар икки ардыларынааҕы ассоциациятын чилиэнэ (1993);
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕин туйгуна;
  • Нам улууһун Ытык олохтооҕо;
  • «Ийэ Албан аата» уордьан кавалера;
  • Тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ;
  • Саха драматургиятын сайыннарыыга үтүөлэрин иһин Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуотунай кырааматата (1978);
  • Тыйаатыр ускуустубатыгар дьахтар уобарастарын айбытын иһин Арассыыйа дьахталларын сойууһун бэлиэтэ (1995)[1].

Дьиэ кэргэнэ

  • Кэргэнэ — Ксенофонт Эверстов;
  • Агеевич. Аҕыс оҕолоох, уон алта сиэннээх уонна уон алта хос сиэннээх[1];
  • Оҕолоро: Евдокия Ксенофонтовна Яковлева (учуутал), Мария Ксенофонтовна Попова (учуутал), Октябрина уо.д.а[2][3].

Аатын үйэтитии

  • 2017 сыллаахха Тулаҕы сэлиэнньэтин Култууратын киинигэр М. П. Обутова-Эверстова аата иҥэриллибитэ[4];
  • 2018 сыллаахха драматург 90 сааһыгар «Көдөһү күөрэгэйэ» диэн кинигэ бэчээттэнэн тахсыбыта;
  • Дьокуускай куорат уонна Нам улууһун бибилэтиэкэлэрэ кини олоҕор уонна айар үлэтигэр аналлаах тэрээһиннэри ыыталлар[3].

Айымньылара

  • Күөрэгэй. 4 хартыыналаах лирич. драма. — Дьокуускай, 1972.
  • Ньургуһун. Оҕолорго хоһоон хомуурунньуга. — Дьокуускай, 1978.
  • Мөккүөр. Оҕолорго пьесалар. — Дьокуускай, 1981.
  • Хампа күөх кытылга. Хомуурунньук. — 1987.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Мария Обутова-Эверстова (1928-2003) (рус.). Намский музей (4 От ыйын 2023). Сигэнии күнэ: 23 От ыйын 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Памяти любимой мамы (рус.). Литературный музей им. П.А. Ойунского (16 Алтынньы 2023). Сигэнии күнэ: 23 От ыйын 2026.
  3. ↑ 1 2 Воспевшая детство (рус.). Sakhaday (12 Ахсынньы 2019). Сигэнии күнэ: 23 От ыйын 2026.
  4. ↑ Культурное сердце Тулагино (рус.). Ил Тумэн (1 Олунньу 2026). Сигэнии күнэ: 23 От ыйын 2026.

Литература

  • Писатели земли Олонхо. Биобиблиографический справочник. — Якутск, 2000.

Категориялар