Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Мыреева Анна Николаевна

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Мыреева.

Мыреева Анна Николаевна (1930 сыл ахсынньы 22 күнэ, Алдан улууһа, Саха АССР — 2012 сыл балаҕан ыйын 7 күнэ, Дьокуускай) — эбэҥки тылын чинчийээччи, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата, тылбаасчыт, ССРС Билимин Академиятын үтүөлээх бэтэрээнэ.

Олоҕун олуктара

1930 сыллаахха ахсынньы 22 күнүгэр Алдан улууһунБуйаҕа сэлиэнньэтигэр (билиҥҥи кэмҥэ суох) төрөөбүт[1].

1955 сыллаахха Герцен аатынан Ленинградтааҕы государственнай педагогическай институту бүтэрбит.

1955 сыллаахха Алдан улууһун Чагда орто оскуолатыгар нуучча тылын учууталынан үлэлээбит.

1957 сылтан — тыл, литература уонна ускуустуба Институтугар старшай лаборант.

1968—1971 сс. — тыл салаатын младшай научнай үлэһитэ.

1970 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Учурский и томмотский говоры эвенкийского языка» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.

1971—1986 сс. — ТЛИ Институтугар хотугу филология салаатын сэбиэдиссэйэ.

1986—1990 сс. — старшай научнай үлэһит.

1991—2001 сс. — аҕыйах ахсааннаах Хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт эбээн филологиятыгар салаатын сэбиэдиссэйэ.

2001 сылтан — тунгус-маньчжур филологиятын ведущай билим үлэһитэ.

2012 сыллаахха балаҕан ыйын 7 күнүгэр өлбүт[2].

Билим үлэтэ

А. Н. Мыреева — эбэҥки филологиятыгар идэтийбит чинчийээччи, 30-н тахса научнай үлэ ааптара; биллиилээх тылбаасчыт, эбэҥки тылыгар А. С. Пушкин айымньыларын тылбаастаабыт, ону таһынан эбэҥки фольклорун саха уонна нуучча тылынан тылбаастаан, Россияҕа, Швецияҕа, Германияҕа, Италияҕа бэчээттэппит.

Эбэҥки оскуолаларыгар анаан эбэҥкилэр үгэстэрин (оонньууларын, аһылыктарын) үөрэтэр кинигэлэри суруйбут, эбэҥки ырыаларын хомуурунньугун бэлэмнээбит.

Саха судаарыстыбыннай университетын филологияҕа факультетын (билигин Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет) хотугу тыллар кафедраларыгар үлэлээбит. Дьону эбэҥки тылыгар уонна мелодикаҕа (холобур, ырыаһыт Надежда Докалованы) үөрэтэр эбит. «Орончикан» ырыа ааптара буолар.

Библияны тылбаастыыр Институт Москватааҕы филиалын кытта үлэлэспит. Эбэҥки тылыгар маннык таһаарыылары тылбаастаабыта: «Рассказы о Боге» (1995), «Иисус друг детей» (1995), «Детская Библия», «Евангелие от Луки» (2002). Бу иһин 2005 сыллаахха Сибэтиэй равноапостольнай княгиня Ольга III истиэпэннээх уордьанынан наҕараадаламмыт.

Үгүс үлэтэ эбэҥки тылын, фольклорун, культуратын, олоҕун сиэрин-туомун, үгэстэрин харыстааһыҥҥа, сөргүтүүгэ уонна сайыннарыыга анаммыт.

Сүрүн үлэлэрэ

  • «Очерки говоров токкинских и томмотских эвенков» (М., 1962) — в соавт. с А. В. Романовой, монография.
  • «Диалектологический словарь эвенкийского языка: По материалам говоров эвенков Якутии» (М. 1968) — монография.
  • «Фольклор эвенков Якутии» (М., 1971) — монография.
  • «Взаимовлияние эвенкийского и якутского языков» (М., 1975; в соавт. с А. В. Романовой и П. П. Барашковым) — монография.
  • «Лексика эвенкийского языка (растительный и животный мир)» (Новосибирск, 2001).
  • «Эвенкийские героические сказания» 60-томного всероссийского академического издательского проекта «Памятники фольклора народов Сибири и Дальнего Востока» (Новосибирск, 1990).
  • «Русско-эвенкийского разговорника» (Я.,1992).
  • «Эвенкийско-русский словарь для начинающих» (Якутск, 2000).
  • Большой академический «Эвенкийско-русский словарь» (Новосибирск, 2004)[3].

Ыстатыйалар

  • «К вопросу о глагольных видах эвенкийского языка» (Ученые записки ИЯЛИ, 1964).
  • «Заимствования из якутского языка в говоре учурских эвенков» (Там же).
  • «О запевах эвенкийских сказаний» (Якутск, 1980).

Уопсастыбаннай үлэтэ

  • Cаха сирин эбэҥкилэрин Ассоциациятын кыттааччыта;
  • Саха сирин төрүт омуктарын Ассоциациятын кыттааччыта[4];
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын иһинэн тыл политикатыгар Түмсүү чилиэнэ;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык кырдьаҕастарын Түмсүүтүн чилиэнэ[2].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

    • Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бочуотунай грамоталара (1966, 1981);
    • Тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата (1970);
    • «Бочуот бэдиэтэ» уордьан (1971);
    • Үлэ бэтэрээнэ (1987);
    • Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала;
    • Билим уонна техника эйгэтигэр Арассыыйа Федерациятын судаарыстыбыннай бириэмийэтэ (2002);
    • «Гражданскай килбиэн» Саха Өрөспүүбүлүкэтин ураты буолуу бэлиэтэ (2003);
    • Сибэтиэй равноапостольнай княгиня Ольга III истиэпэннээх уордьана;
    • Билим эйгэтигэр Арассыыйа Федерациятын Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттарын Депутатскай ассамблеятын «Утренная заря» бириэмийэтин лауреата;
    • Алдан улууһун Ытык олохтооҕо[2][1].

Кини туһунан

  • Вагнер Н. Обязательно // «Нева».— 1970. — № 8.— С.6 — 12.
  • Васильев В. Кини олоҕун кэпсээнэ (рассказ о ее жизни) // «Кыым». — 1977.— От ыйын 24 к.
  • Игнатьев В. Булчут эбэҥки кыыhын үөрүүтэ (Радость дочери эвенкийского охотника) //«Бэлэм буол» — 1979. — Кулун тутар 8 к.
  • Марфусалова В. Уберечь от забвения //«Якутия». — 1992. — 5 марта.
  • Кэптукэ Г. Родившись с утренней зарей //«Якутия». — 2000. — 28 декабря.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 Выдающийся учёный, педагог Анна Николаевна Мыреева: к 95-летию со дня рождения – Илкэн(биллибэт). ilken.ru. Сигэнии күнэ: 3 Кулун тутар 2026.
  2. ↑ 1 2 3 85 лет со дня рождения Анны Николаевны Мыреевой. Сигэнии күнэ: 3 Кулун тутар 2026. Архивировано 10 Сэтинньи 2019 года.
  3. ↑ Книги и другие публикации. Сигэнии күнэ: 18 Сэтинньи 2019. Архивировано 30 Алтынньы 2019 года.
  4. ↑ Ассоциация эвенков Республики Саха (Якутия). Сигэнии күнэ: 3 Кулун тутар 2026. Архивировано из оригинала 30 Бэс ыйын 2020 года.

Сигэлэр

Категориялар