Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Барашков Петр Петрович

Барашков Петр Петрович (1910 сыл от ыйын 27 күнэ, Уус-Алдан улууһа, Саха уобалаһа — 1990 сыл кулун тутар 21 күнэ) — саха тылын фонетикатын уонна түөлбэ тылын чинчийбит учуонай, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, ССРС НА Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ.

П. П. Барашков саха тылын фонетикатыгар уонна диалектологиятыгар биир бастакы специалиһа, саха тылын таба суруйуунан дьарыктаммыта. 90-тан тахса бэчээттэммит үлэ уонна билим ыстатыйа, ол иһигэр монографиялар ааптара[1].

Олоҕун олуктара

Петр Барашков 1910 сыллаахха от ыйын 27 күнүгэр Саха уобалаһыгар Бороҕон улууһун 2-c Суотту нэһилиэгэр (билигин Уус Алдан улууһугар киирэр) төрөөбүтэ.

1930—1932 сыллардаахха Белолюбскай алын оскуолатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 1930 сыллаахха Пётр Барашков Белолюбскай нэһилиэккэ «Комсомолец» колхоһу тэрийсибитэ уонна 1931—1932 сыллардаахха бу колхоз бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. 1933—1934 сыллардаахха Кытаанах ситэтэ суох орто оскуолатын дириэктэринэн анаммыта, онно кини оскуола саҥа тутуутун боппуруостарынан дьарыктанара. Ону таһынан ликбезкэ кыттыбыта, Кытаанах нэһилиэгин улахан дьонун сахалыы сурукка-бичиккэ үөрэппитэ[1].

1929 сылтан 1934 сылга диэри оскуолаҕа учууталлыыр. 1934—1937 сс. — Дьокуускайдааҕы педрабфакка преподаватель. 1937 сыл олунньутугар П. А. Ойуунускай кинини ССРС Билим академиятын Тыл, литэрэтиирэ уонна устуоруйа институтугар (ИЯЛИ) үлэҕэ ыҥырбыта, онно кини олоҕун тиһэх күннэригэр диэри үлэлээбитэ. Дьокуускайдааҕы педагогическай институту (билигин М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет) заочно бүтэрбитэ.

1941 сыллаахха танкист быһыытынган Кыһыл аармыйаҕа ыҥырыллар, Аҕа дойду Улуу сэриитигэр танкист быһыытынан кыттар[2]. Монголия кыраныыссатыгар сулууспалаан саҕалаабыта. Онтон 1943 сыллаахха Арҕаа фронна ыытыллыбыта уонна Курскай кыргыһыыга кыттыбыта, Белгород анныгар ыараханнык бааһырбыта. 1945 сыл алтынньытыгар аармыйаттан младшай сержант сыбаанньалаах демобилизацияламмыта.

1945—1947 сс. — ССРС НА Дьокуускайдааҕы базатын тыл, литэрэтиирэ уонна устуоруйа Институтугар тыл уонна сурук-бичик секторын сэбиэдиссэйэ. 1947 сылтан младшай научнай үлэһит.

Петр Барашков 1990 сыллаахха кулун тутар 21 күнүгэр олохтон туораабыта.

Наҕараадалара

  • Аҕа дойду сэриитин II истиэпэннээх уордьана;
  • «Бочуот Знага» уордьан;
  • «1941—1945 сс. Улуу Аҕа дойду сэриитигэр Германияны кыайыы иһин» мэтээл;
  • «Хорсунун иһин» мэтээл;
  • «Үлэҕэ килбиэнин иһин» мэтээл;
  • «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээл;
  • Саха АССР культуратын үтүөлээх үлэһитэ (1985);
  • ССРС Билимин академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх үлэһитэ;
  • ССРС Билимин академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ;
  • РСФСР успуордун бэтэрээнэ;
  • ССРС Билимин академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы салаатын Бочуот кинигэтигэр киирбитэ.

Сүрүн үлэлэрэ

  • «Звуковой состав якутского языка» (Якутск, 1953), монография.
  • «Фонетические особенности говоров якутского языка» (Якутск, 1986).
  • «Краткий терминологический словарь» (Якутск, 1955).
  • «Орфографический словарь литературного якутского языка» (Якутск, 1956).
  • «Алфавит и орфография якутского языка» в соавт. (Якутск, 1939).
  • «Орфографический справочник якутского литературного языка» в соавт. (Якутск, 1940).
  • «Грамматика якутского языка. Фонетика и морфология» в соавт. (М., 1940).
  • «Диалектологический вопросник якутского языка» в соавт. (Якутск, 1940).
  • «Очерк развития якутского литературного языка в советскую эпоху» в соавт. (Л., 1975).
  • Учебник «Грамматика якутского языка (синтаксис)» (Якутск, 1949—1974).
  • Учебник «Саха тыла (синтаксис)».
  • «Диалектологический атлас якутского языка» в соавт.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 О Барашкове Петре Петровиче. Сигэнии күнэ: 6 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 6 Балаҕан ыйын 2021 года.
  2. ↑ Барашков Петр Петрович. Сигэнии күнэ: 6 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 6 Балаҕан ыйын 2021 года.

Сигэлэр

Категориялар