Нуучча тылынанПартнёрдар бырайыактараАнал бырайыактар
Тас көрүҥүн уларытТылы уларытИһитиннэрии
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Майнычин Анкаватын

Майнычин Анкаватын эбэтэр Улахан Байҕал күөл (нууч. Большо́е Морско́е)[2] (чукот. Майнычин-Анкаватын — «большое морское»[3]) — Саха сирин Аллараа Халыма улууһугар Халыма намталын хотугулуу-илин өттүгэр баар тууһа суох бөдөҥ күөл.

Физикалыы-географиялыы характеристиката

Күөл Полярнай эргимтэ таһыгар, ирбэт тоҥ зонатыгар, ыарахан уонна киһи олорбот оройуонугар баар. Чугас бөдөҥ нэһилиэнньэлээх пуун — Черскэй бөһүөлэгэ-лаппа соҕуруу сытар.

Сиэркилэтин иэнэ судаарыстыбаннай уу реестрын дааннайынан 205 км²[3] (сорох источниктарга 250 км² диэри ыйыллар. Тардыытын иэнэ-382 км²[3]. Уһуна 22 км, кэтитэ 17 км.

Күөл кытыллара намыһах, кыратык быһыллыбыт, туундара үүнээйилэринэн бүрүллүбүт.

  • Иитэр уута: булкаас, хаар уонна ардах уута баһыйар.
  • Муустаах кэмэ: муус туруута балаҕан ыйын бүтүүтүгэр саҕаланар, күөл бэс ыйыгар эбэтэр от ыйын саҥатыгар эрэ муустан босхолонор. Тымныы сылларга муус сайыны быһа кэриэтэ хаалыан сөп.

Күөл хотугулуу-арҕаа өттүттэн Анкаваам өрүс тахсар[2], (Улахан Чукочья хаҥас салаата[4]). Мантан чугас (соҕуруулуу-илин) иккис улахан күөл баар Мокачен-Анкаватан (Малое Морское) иэнэ 58,2 км².

Экология уонна айылҕа харыстабыла

1994 сыллаахха Арктика ураты айылҕа комплекстарын харыстыыр сыалтан «Улахан Муора Күөлэ (Улахан байҕал Күөлэ)» ресурс резервата (ураты харыстанар айылҕа сирэ (нууч.) (сах.) тэриллибитэ[5]. Харыстанар зона уопсай иэнэ 38 200 га[5].

Күөл уонна тулалыыр сирдэр уу көтөрдөр уйаланар сирдэрэ уонна сэдэх кыыллар көрүҥнэрэ олорор сирдэрэ буолаллар.

Тырааныспар

Күөл оройуона бастайааннай нэһилиэнньэтэ, суол ситимэ суох. Онно Черскэй бөһүөлэктэн авиатырааныспарынан (вертолетунан) эбэтэр кыһыҥҥы кэмҥэ вездеходтарынан тиийиэххэ сөп[6].

Быһаарыылар

  1. ↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 17. Ленско-Индигирский район. Вып. 7. Яна, Индигирка / под ред. И. В. Осиповой. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 328 с.
  2. ↑ 1 2 Лист карты R-57-XV,XVI оз. Илиргыткин. Масштаб: 1 : 200 000. Состояние местности на 1973 год. Издание 1989 г.
  3. ↑ 1 2 3 Бол. Морское (Майнычин-Анкаватын) : [рус.] / textual.ru // Государственный водный реестр : [арх. 15 октября 2013] / Минприроды России. — 2009. — 29 марта.
  4. ↑ Лист карты R-57-XXI,XXII факт. Становая. Масштаб: 1 : 200 000. Состояние местности на 1972 год. Издание 1990 г.
  5. ↑ 1 2 Озеро Большое Морское (Озеро Большое море) (рус.). — Информация об ООПТ на сайте информационно-аналитической системы «Особо охраняемые природные территории России» (ИАС «ООПТ РФ»): oopt.aari.ru.
  6. ↑ Озеро Большое Морское. Велесовик. Сигэнии күнэ: 11 Балаҕан ыйын 2026.

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар