Красильников Дмитрий Данилович

1920 сыллаахха алтынньы 25 күнүгэр Чурапчы улууһун Мугудай нэһилиэгин бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ.

1937 сыллаахха Чурапчы сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрэн, Дьокуускайдааҕы педагогика училищетыгар үөрэххэ киирбитэ. Үөрэҕин бүтэрэн баран математика уонна нуучча тылын учууталынан Уус-Алдан уонна Чурапчы улуустарыгар үлэлээбитэ^[1].

Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, 1944 сыллаахха бааһырыы ылан демобилизацияламмыт^[2][3]. Саха сиригэр төннөн, Дьокуускайдааҕы педагогика институту физика-математика факультетыгар туттарсан киирбитэ.

1948 сыллаахха, институту бүтэрэн баран, ССРС Билимин Академиятын космос сардаҥаларын үөрэтэр ыстаансыйатыгар билим алын үлэһитинэн киирбитэ. Чинчийиилэрин Фейнберг-Дорман эффектэриттэн саҕалаабыт. 1953 сыллаахтан, профессор С. И. Никольскай билим салайааччылаах, чинчийэр үлэтин сүрүн тиэмэтинэн киэҥ атмосфернай самыырдар (ШАЛ) буолбуттара. Ол туһугар 1954—1958 сс. Дьокуускайга куйаар сардаҥаларын кэмнээҕи уларыйыыларын үөрэтэр ШАЛ экспериментальнай тэриллэриттэн турар ыстаансыйа тэриллибитэ, онно тохтоло суох кэтээн көрүүлэр саҕаламмыттара^[1].

1963 сыллаахха Москва судаарыстыбаннай университетын ядернай физика институтугар «Большие ионизационные толчки в сферических камерах и энергетический спектр мюонов в области энергии 10-10 эВ» диэн ааттаах билим хандьыдаатын аатыгар диссертациятын көмүскээбитэ. Ол кэнниттэн «Исследование энергетического спектра и анизотропии в направлениях прихода космических лучей с энергией 10-10 эВ» диэн үлэтин билим дуоктарын аатыгар көмүскээбитэ.

Саха космофизиктарын оскуолатын уонна киэҥ космическай самыырдары чинчийии төрүттээччитинэн ааҕыллар. Үрдүк таһымнаах билим үлэһиттэрин бэлэмнээбитэ, 8 хандьыдаат диссертациятын билим салайааччыта.

ССРС Билимин Академиятыгар «Космос сардаҥата» диэн комплекснай бырагыраамаҕа билим сэбиэтин чилиэнинэн уһуннук үлэлээбитэ.

1985 сыл кулун тутар 6 күнүгэр Дьокуускайга өлбүтэ^[4][5].

• «Сэриигэ Өҥөтүн иһин» мэтээл (1966);
• Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ (1967);
• «ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин 50 сыла» мэтээл (1968);
• «В. И. Ленин 100 сааһыгар Үлэтигэр үтүөтүн иһин» мэтээл (1970);
• «ССРС норуот хаһаайыстбатын сайдыытыгар ситиһиилэрин иһин» ВДНХ боруонса мэтээлэ (1974);
• Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун бочуотунай грамотата (1980);
• «ССРС Билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ» аат (1982);
• Ленин аатынан билимҥэ уонна тиэхиньикэҕэ бириэмийэ лауреата (1982);
• Чурапчы улууһун Ытык олохтооҕо^[4].

• 1998 сыллаахха Мугудай орто оскуолата Дмитрий Данилович Красильников аатын сүкпүтэ;
• Дьокуускайга уонна Чурапчыга уулуссалар ааттаммыттара;
• Дмитрий Данилович Красильников төрөөбүтэ 90 сылын туоларыгар, ШАЛ Саха сиринээҕи комплекснай стационарыгар кини аата иҥэриллибитэ;
• 2020 сыллаахха учуонай төрөөбүтэ сүүс сылын үөрүүлээхтик бэлиэтээбиттэрэ, үбүлүөйдээх тэрээһиннэр чэрчитинэн кини төрөөбүт нэһилиэгэр өйдөбүнньүк таас туруоруллубута^[4].