Котельников Леонид Иванович

1895 сыл кулун тутар ыйын 21 күнүгэр Саха уобалас Өлүөхүмэ уокуругун Нуохтуйа дэриэбинэҕэ бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Нуучча. 1915 сыллаахха Иркутскайдааҕы губернскай гимназияны бүтэрбит. Ити сыл Петроградтааҕы университетка үөрэнэ киирбит.

Кулун тутар ыйыттан Арассыыйа императорскай аармыйатыгар сулууспалаабыта. 1916 сыллаахха Петергоф 1-ы прапорщиктарын оскуолатын бүтэрбитэ. 22-с Сибиир запасной полкатыгар, онтон 264-с запасной полкаҕа младшай офицерынан сулууспалаабыта. 1917 сыл атырдьах ыйыттан Аан дойду бастакы сэриитигэр кыттыбыта, онтон 3-с Туркестанскай стрелковай полкаҕа младшай офицерынан ыытыллан, онно Арҕаа фроҥҥа сэриилэспитэ. Ол полкаҕа эмиэ полка саллааттарын комитетын чилиэнэ, онтон председателэ этэ. 1917 сыл ахсынньытыгар подпоручик Котельников демобилизацияламмыта.

Саха Сиригэр төннөн Горбыллаах өрүскэ көмүс хостуур артельга үлэлээбитэ. 1918 сыл алтынньытыгар Үрүҥ аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыта (ахсынньыттан — адмирал А. В. Колчак аармыйата), ахсынньыттан Киренскэй олохтоох байыаннай хамаандатыгар, онтон Иркутскайга 54-с запасной полкаҕа сулууспалаабыта. Гражданскай сэриигэ 1919 сыл ахсынньы 23 күнүттэн кыттыбыта, ол саҕана Иркутскайга тахсыбыт Үлэһиттэр уонна саллааттар политическай кииннэрин утары өрө турууларын кэмигэр, Батарейнай станция оройуонугар, иккис подпоручик Л. И. Котельников бэйэтин ротатын салайан, өрө турбуттар диэки турбута уонна Иркутскайы ылар кыргыһыыларга кыттыбыта. Өрө туруу кыайбытын кэннэ, бары повстанецтар этэрээттэрин кытта Норуодунай-революционнай аармыйа (НРА) кэккэтигэр киирбитэ.

1920 сыл олунньу саҕаланыытыгар НРА Кыһыл Аармыйа састаабыгар киирбитэ, онно Котельников 54-с Сибиир стрелковай полкатыгар рота хамандыырынан анаммыта, сотору батальон хамандыырынан үрдэтиллибитэ. 1920 сыл муус устар ыйыттан 15-с стрелковай полк батальонун салайбыта, онтон 1920 сыл атырдьах ыйыгар полк хамандыыра буолбута. 1921 сыл бэс ыйыттан быстах кэмҥэ 4-с стрелковай бригаданы салайбыта, от ыйыгар 15-с Амурскай стрелковай полк хамандыырынан анаммыта. Кыһыллар этэрээттэрин уонна Уһук Илиҥҥи Өрөспүүбүлүкэ сэриилэрин элбэхтэ саҥаттан тэрийиилэринэн сибээстээн, 1921 сыл от ыйыгар 6-с Амурскай стрелковай полк (онно 15-с Амурскай полк саҥаттан тэриллибитэ), оттон 1921 сыл балаҕан ыйыттан Читинскай стрелковай биригээдэ 1-кы стрелковай полк хамандыыра буолбута. 1922 сыл алтынньытыгар хас да полка хаттаан холбоһон, Котельников 2-с Амурскай стрелковай дивизия 5-с Амурскай стрелковай полкатын хамандыырын көмөлөһөөччүтэ уонна хамандыыр эбээһинэһин толорооччунан буолбута. 1920—1922 сылларга атаман Г. М. Семёнов сэриилэрин, Забайкальеҕа дьоппуон интервенттарын сэриилэрин утары, генерал М. К. Дитерихс сэриилэрин утары сэриилэспитэ. Спасскай уонна Волочаевскай эпэрээссийэлэргэ, генерал Меркулов экспедиционнай күүстэрин утары походка, Владивосток куораты кыһыл сэриилэр ылыыларыгар кыттыбыта. Уссури өрүс кыргыһыытыгар бааһырбыта. Гражданскай сэриигэ Сибииргэ уонна Уһук Илин кыргыһыыларыгар килбиэннээх сулууспатын иһин икки Кыһыл Знамя уордьанынан наҕараадаламмыта.

• Үс Кыһыл Знамя уордьана (12.06.1923, 16.10.1923, 22.02.1930);
• Кыһыл Аармыйа 20 сылыгар аналлаах мэтээл (22.02.1938);
• 1-ы истиэпиннээх Аҕа дойду сэриитин уордьана (6.05.1965, өлбүтүн кэннэ)^[1].

Өлүөхүмэ куорат түмэлигэр Л.И. Котельников хаартыскалара бааллар; 2020 сыллаахха, Леонид Котельников төрөөбүтэ 125 сылын көрсө, төрөөбүт Нуохтуйатын таһыгар Өлүөнэ өрүс кытылыгар Купол таас хайа чыпчаалыгар өйдөбүнньүк дуоска туруорбуттар^[2].

• Великая Отечественная. Комдивы [Текст] : военный биографический словарь : в 5 т. / Д. А. Цапаев (рук.) и др. ; под общ. ред. В. П. Горемыкина. — М. : Кучково поле, 2011. — Т. 1. — С. 690-692. — 736 с. — 200 экз. — ISBN 978-5-9950-0189-8.
• {{статья|автор=|заглавие=Герои Гражданской войны|ссылка=|издание=Военно-исторический журнал|год=1986|месяц=01|номер=01|страницы=82—87|issn=0321-0626|ref=ВИЖ № 1}