Жиркова Дора Самуиловна

1902 сыллаахха ахсынньы 22 күнүгэр Марха улууһун (билиҥҥитэ Ньурба улууһа) Дьаархаан нэһилиэгэр улуус суруксутун дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Урал хаһаактарыттан төрүттээх, Пугачев бастаанньатын хам баттаабыттарын кэнниттэн Саха сиригэр көскө ыытыллыбыт дьон сыдьаана^[1].

Ньурба алын оскуолатыгар, онтон Бүлүү училищетыгар үөрэммитэ. 1915 сыллаахха Дьокуускай куоракка дьахталлар гимназияларыгар үөрэнэ киирбитэ. Онно бэлиитикэҕэ сыылкаҕа кэлбит дьону кытта билсибитэ уонна Ем. Ярославскай салалтатынан кистэлэҥ «Эдэр социал-демократ» марксистар куруһуоктарыгар киирбитэ. 1917 сыл кулун тутарыгар РСДРП(б) (РКП(б)) киирбитэ^[2][1].

Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин кэннэ Саха сиригэр Сэбиэскэй былааһы олохтооһун актыыбынай кыттыылааҕа буолбута. 1918 сыллаахха бартыыйынай үлэһит уонна сиэстэрэ быһыытынан Сэбиэскэй былааһы Бүлүү уокуругар олохтуур эспэдииссийэ этэрээтин састаабыгар киирбитэ. Кини кыттыытынан Бүлүү, Үөһээ Бүлүү уонна Ньурба улуустарыгар ревкомнар бэрэссэдээтэллэрэ анаммыттара. Саха сиригэр сэбиэскэй былаас сууллубутун кэннэ билиэҥҥэ түбэспитэ, Братскай куоракка көскө ыытыллыбыта, ол эрээри күрээбитэ. Иркутскайга кистэлэҥ үлэни ыыппыта, иккитэ тутуллан хаайыыга сыппыта, 1919 сыл ахсынньытыгар диэри онно олорбута. Иркутскайы колчаковецтартан босхолооһун кэнниттэн кыргыһыыларга кыттыбыта, бааһырбыта. Иркутскай ГубЧК үлэһитэ буолбута, онтон Иркутскай губкомугар РКП(б) эппиэттээх сэкирэтээринэн талыллыбыта^[2].

1920 сыллаахха М. К. Аммосов баһылыктаах бартыыйынай үлэһиттэр бөлөхтөрүн састаабыгар Саха сиригэр төннүбүтэ. Саха сирин райоргбюротун эппиэттээх сэкирэтээринэн анаммыта, онтон РКП(б) Саха сиринээҕи обкомун чилиэнинэн уонна дьахтар салаатын сэбиэдиссэйэ буолбута. 1921 сыллаахха Я. М. Свердлов аатынан Коммунистическай университекка үөрэнэ Москваҕа ыытыллыбыта, ол эрээри доруобуйатын туругунан үөрэммэтэҕэ. Москва Бауман оройуонугар хоргуйбут оҕолорго аналлаах госпиталга хамыһаарынан үлэлээбитэ. 1922 сыллаахха Моссовет дьокутаатынан талыллыбыта^[2][1].

1923—1928 сылларга 1-кы Москватааҕы судаарыстыбаннай университет мэдиссиинэ факультетыгар үөрэммитэ. Үөрэҕин бүтэрэн баран Маслов аатынан Москватааҕы оҕо клиникатыгар стажировкаламмыта. 1929 сыллаахха Саха сирин обкомун РКП(б) ыҥырыытынан Дьокуускайга төннүбүтэ уонна 27 сааһыгар Дьокуускайдааҕы мэдиссиинискэй техникум дириэктэринэн анаммыта, манна 1931 сылга диэри үлэлээбитэ^[2][1].

1932 сыллаахха Москваҕа Доруобуйа харыстабылын тэрийии институтугар аспирантураҕа киирбитэ. 1933 сыллаахха ис тиибин утары охсуһар сорудахтаах Арҕаа Казахстаҥҥа командировкаламмыта. Үлэтин ситиһиилээхтик түмүктээн баран, Казаах АССР-гэр хаалбыт уонна Петропавловскай куоракка кыраай физиотерапевтическай институтун дириэктэринэн анаммыт. Сүрүн үлэтин уопсастыбаннай үлэни кытта дьүөрэлии туппута: Петропавловскай горком ВКП(б) бүрүөтүн чилиэнинэн, облисполком президиумун чилиэнинэн уонна Казаах АССР ЦИК 9-с ыҥырыытын чилиэнинэн (1935—1937) талыллыбыта^[2].

1938 сыллаахха тутуллубута. Хаайыыга саҥа төрөөбүт уолун сүтэрбитэ. Кэлин кэргэнин кытта көскө сылдьыбыта. 1961 сыллаахха реабилитацияламмыта^[1].

1941 сыл сааһыгар Московскай уобалас оҕо санаторийын кылаабынай бырааһынан анаммыта. Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаламмытыгар санаторийы оҕолорунуун Кировскай уобаласка эвакуациялыыр кыахтаммыта. Айаннаан иһэн Аля диэн кыыһын төрөппүтэ^[1] . Сэрии кэнниттэн Саха сиригэр ССРС Мэдиссиинэ наукаларын академиятын сэллик институтун филиалыгар бырааһынан үлэлээбитэ. 1952 сылтан 1962 сылга диэри Московскай уобалас Орехово-Зуево куоратыгар оҕо сүһүөхтээх-сэлликтээх санаторийын кылаабынай бырааһынан үлэлээбитэ^[2][1].

1962 сылтан сойуус суолталаах персональнай биэнсийэлээх.

Быраас уонна салайар үлэтин таһынан мемуаристиканан дьарыктаммыта, Саха сиригэр өрөбөлүүссүйэ кэминээҕи уонна соратниктарын — М. К. Аммосов, И. Н. Барахов уонна С. В. Васильев тустарынан ахтыылары хаалларбыта. 1968 сыллаахха Дьокуускайга кини «Ленин баартыйатыгар 50 сыл» диэн кинигэтэ тахсыбыта^[2].

Москваҕа олорбута, 1988 сыл алтынньы 6 күнүгэр өлбүтэ.

• Кэргэнэ — Аблязин Загид Николаевич, инженер-путеец, эмиэ репрессияламмыта;
• Уола — Марат. Төрөппүттэрэ тутуллубуттарын кэннэ оҕо дьиэтигэр киирбитэ, онтон күрээбитэ. Кэлин кинини ийэтин балтп Суусанна булан ылан, бэйэтин дьиэ кэргэнигэр ииппитэ;
• Кыыһа — Аля (1941 с.т.);
• Балтылара — Анфуса, Апфия уонна Суусанна^[2][1].

• Үлэ Кыһыл Знамятын уордьана;
• Норуоттар доҕордоһууларын уордьана;
• «1941—1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээл;
• «Доруобуйа харыстабылын туйгуна» бэлиэ (ССРС)^[2].

• Дора Жиркова уулуссалара Ньурба улууһун Хатыҥ Сыһыы уонна Дьаархаан сэлиэнньэлэригэр бааллар^[3][4];
• 2016 сыл ыам ыйыгар Ньурба куоракка оҕо сэллигин санаторийын дьиэтигэр өйдөбүнньүк дуоска турбута. Тэрилтэҕэ Дора Самуиловна Жиркова аата иҥэриллибитэ^[5][6];
• 2018 сыл тохсунньу 31 күнүгэр Ньурба улууһун Дьаархаан нэһилиэгин Норуот айымньытын уонна успуорт киинигэр Д. С. Жиркова аата иҥэриллибитэ. Ону таһынан Дьаархаан орто оскуолатын бастыҥ выпускниктарыгар кини аатынан сыллата бэриллэр истипиэндьийэ олохтоммута^[7].

Жиркова Д. С. 50 лет в партии Ленина. — Якутск: Якуткнигоиздат, 1968. — 80 с.