Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Сивцев Айсен Дмитриевич

Айсен Дмитриевич Сивцев — Айсен Дойду (1941 сыл кулун тутар 3 күнэ, Дьокуускай — 2024 сыл кулун тутар 6 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй, Арассыыйа суруйааччыта, бэйиэт, прозаик, драматург, киинэ сынарыыһа. Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.

Олоҕун олуктара

1941 сыллаахха кулун тутар 3 күнүгэр Дьокуускай куоракка суруйааччы Суорун Омоллоон дьиэ кэргэнигэр бастакы оҕонон төрөөбүтэ. Төрөппүт ийэтэ эрдэ, 7-с кылааска үөрэнэ сырыттаҕына, өлбүтэ[1].

1967 сыллаахха ВГИК сценарийы уонна киинэни үөрэтэр факультетын бүтэрбитэ. Иркутскайдааҕы киинэ хроникатын устуудьуйатын Саха сиринээҕи кэрэспэдьиэн пуунун администраторынан үлэлээбитэ. Университет киинэ устуудьуйатын салайбыта.

Саха судаарыстыбаннай университетын археология эспэдииссийэлэригэр киинэ операторынан уонна хаартыскаҕа түһэрээччинэн үлэлээбитэ.

1978 сыллаахха Чөркөөхтөөҕү бэлитиичэскэй сыылка түмэлин уонна 1995 сыллаахха Суотту сэлиэнньэтигэр «Доҕордоһуу» диэн Өлүөнэтээҕи судаарыстыбаннай устуоруйа уонна архитектура кэлим түмэлин тэрийиигэ кыттыбыта[2].

Айар үлэтэ

Биир бэлиэ, чахчыларга олоҕуран сэһэнинэн суруллубут, «Небесные охламоны» диэн XX үйэ 80-с сылларын айар куттаах саха интеллигенциятын туһунан айымньыта буолар.

Айсен Дойду суруйааччы уонна киинэ сынарыыһа быһыытынан биллэр. Кини «Снайпер Саха», «Дойду», «Бэйэ дьоно», «Жить» уонна да атын киинэлэр сценарийдарын суруйбута[3].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Арассыыйа Бочуоттаах кинематографиһа;
  • Саха сиринээҕи Духуобунас академиятын Бочуоттаах чилиэнэ;
  • Арассыыйа Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ;
  • Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ;
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кинематографистарын сойууһун чилиэнэ;
  • Арассыыйа Айар худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ;
  • Бүтүн Арассыыйатааҕы устуоруйа уонна култуура пааматынньыктарын харыстыыр уопсастыба (ВООПИиК) Саха сиринээҕи салаатын чилиэнэ[2].

Дьиэ кэргэнэ, аймахтара

  • Аҕата — Сивцев Дмитрий Кононович (Суорун Омоллоон; 1906—2005) — Социалистическай Үлэ Геройа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай суруйааччыта.
  • Ийэтэ — Надежда Семёновна Шепелёва (1923—2020), опера ырыаһыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа (2013), РСФСР үтүөлээх артыыһа.

Аҕатын, Суорун Омоллоон, туһунан

Ахтыыларыттан:

Аҕам, Суорун Омоллоон, аата саха омук баарын тухары, умнуллубакка үйэлэр устун ааттаныаҕа. Дьон-сэргэ кини айымньыларын ааҕарын, кини туппут түмэллэрин сэргиирин тухары. Саха омук тыла уонна культурата тыыннааҕын тухары. Аҕам кэнниттэн кини хаартыскалара, уруһуйдара, туппут дьиэлэрэ, айымньылара, киинэлэрэ, балетка уонна операҕа анаан оҥорбут туруоруулара хаалаллар. Аҕам уһулуччу айдарыылаах киһи этэ. Оҥорбутун-туппутун булгу ситэрэрэ, тиһэҕэр тириэрдэрэ. <…> Аҕам сирдээҕи олоҕун бүтэһик кыайыыта, өлүөн аҕай эрэ иннинэ суруйбут үлэтэ — «Саҥа кэс тыл», аан дойду улуу кинигэтин «Библия» сахалыы тылбааһа. Ити курдук аҕам олоҕор бэриллибит ыйааҕын толору ситэрэн барбыта…

— Сивцев Айсен Дмитриевич — Айсен Дойду[4]


Аҕата, Суорун Омоллоон, сырдык кэриэһигэр анаан, көмүллэр күнүгэр (2005 сыл бэс ыйын 28 күнэ) суруйбут «Аҕабар» хоһооно[4]:

«

Айыылартан айдарыылаах,
Таҥараттан тэhииннээх
Орто дойду киhитэ,
Саха сирин саарына!
Кэлэр кэскил иннигэр,
Туруу тускул туhугар
Бэдэрдэргин саргылаары,
Дьокуут дьоҥҥун дьоллоору
Суоруннуурдуу суолланан,
Омоллооннуу турунан
Оҥоhуллан кэлбиккин,
Олорон ааспыт эбиккин!
Эппит тылгын эспэккэ,
Кэриэс кэскин кэспэккэ
Халларбыккын харыстаан,
Суруйбуккун сүүмэхтээн,
Оҥорбуккун олбохтоон
Талбалыырдыы таҥыахпыт,
Ааҕа-көрө сылдьыахпыт!
Олорон ааспыт олоҕуҥ,
Кэлэр кэмин, кэскилин
Сулус курдук сандаардын,
Кириэс курдук килбэйдин!
Бырастыы, аҕаа, бырастыы!

»

Айсен Дойду туһунан кэрэхсэбиллээх чахчылар

  • Саха Улахан энциклопедиятыгар суруллубутунан, 50—60-с сыллар биир бастакы «стилягалара» эбит[1].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 «Илин» сурунаал сыһыарыыта «Трилистник» № 1, 2000:Мы были первыми
  2. ↑ 1 2 Ушел из жизни известный якутский поэт и сценарист (рус.). Писатели Якутии. Сигэнии күнэ: 28 Бэс ыйын 2026.
  3. ↑ Ушел из жизни Айсен Дойду (рус.). Инфо Якутия. Сигэнии күнэ: 28 Бэс ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 Исторический, культурологический журнал «Илин», № 6(47) — 2005:«Как истинный боотур из олонхо…» Цитата сыыһата: Неверный тег <ref>: название «ilin2005» определено несколько раз для различного содержимого

Сигэлэр

Категориялар