Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Шапошникова Аита Ефимовна

Шапошникова Аита Ефимовна (1957 сыл балаҕан ыйын 11 күнэ, Нам) — суруналыыс, тылбаасчыт, литэрэтиирэ ырытааччыта. Суруналыыстар сойуустарын уонна Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ.

Олоҕун олуктара

1957 сыл балаҕан ыйын 11 күнүгэр Нам улууһун Нам сэлиэнньэтигэр худуоһунньук ыалыгар төрөөбүтэ.

1974 сыллаахха, Саха Сирин биллиилээх суруйааччытын Сэмэн Данилов модьуйуутунан, А. М. Горький аатынан Литературнай үнүстүүккэ (нууч.) (сах. үөрэнэ киирбитэ. 1979 сыллаахха А. М. Горькай аатынан Литературнай институту бүтэрбитэ[1].

Үлэтэ-хамнаһа

«Хотугу сулус» эрэдээксийэтигэр үлэлии киирбитэ. 20 сыл тухары эрэдээксийэҕэ үлэлээн Далан, Николай Габышев, Софрон Данилов, Николай Заболоцкай-Чысхаан, Иван Федосеев уо. д. а. айымньыларын тылбаастаабыта. Барыларыттан ордук бөдөҥ үлэтэ — Далан «Тыгын Дархан» айымньыта буолбута.

1989 сыллаахха «Чуораанчык» («Колокольчик») сурунаал эрэдээксийэтигэр үлэлээбитэ. 1991 сыллаахха «Хотугу сулус» эрэдээксийэтигэр төннүбүтэ[1].

1994 сылтан 2012 сылга диэри «Далбар Хотун» дьахталларга аналлаах сурунаал эрэдээксийэтин эппиэттээх сэкирэтээрэ онтон сүрүн эрэдээктэрэ этэ[1].

1995 сыллаахтан Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.

2012 сыл сэтинньиттэн 2016 сыл сэтинньитигэр диэри өрөспүүбүлүкэтээҕи «Якутия» хаһыат култуура салаатын салайбыта. Кэлин «Саха Сирин суруйааччылара» ассоциацияҕа методист-консультанынан үлэлээбитэ[1].

2019 сыл балаҕан ыйыттан А. М. Горькай аатынан Литэрэтиирэ институтун доцена[1].

Айар үлэтэ

Бастакы саха тылыттан тылбаастара «Хотугу Сулус» сурунаалга бэчээттэммитэр. Бастакы тылбааһын кинигэтэ «Спасение лебедя» (И. Егоров) 1981 сыллаахха күн сирин көрбүт.

Тылбаастара өрөспүүбүлүкэ араас хаһыаттарыгар уонна сурунаалларыгар, холбоһук хомуурунньуктара, «Литературная Россия» нэдиэлэ аайы тахсар хаһыакка о. д. а. киин таһаарыыларга бэчээттэммиттэрэ.

Саха билиҥҥи прозатын уонна поэзиятын ырытааччы, саха суруйааччыларын литературнай мэтириэттэрин суруйбута.

Дьиэ кэргэнэ, аймахтара

  • Ийэтэ — Ольга Васильевна. нуучча тылын уонна литературатын учуутала[2]
  • Аҕата — Шапошников Ефим Михайлович, худуоһунньук[2]

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • «Аҕа дойду иннинэ үтүөлэрини иһин» 2 ст. уордьан мэтээлэ (2000)[1];
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ (2005)[1];
  • Арассыыйа суруйааччыларын сойуустарын Э. Володин аатынан «Имперская культура» бириэмийэтэ (2006)[1];
  • Арассыыйа Улахан литературнай бириэмийэтин лауреата (2007) (Сибэтиэй суруйуу кинигэлэрин (нууч. книги Священного Писания) тылбааһын иһин)[1];
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэчээт туйгуна[1].

Библиографията

Нуучча тылыгар тылбаастара:

  • Иван Егоров. Спасение лебедя. Якутское книжное издательство. 1981.
  • Семен Данилов. Поющие снега. Москва: Советская Россия, 1986.
  • И. Г. Березкин. Сказы о Манчары. Якутское книжное издательство. 1993.
  • Иван Федосеев. Учитель от бога. Якутск: Бичик. 1994.
  • Далан. Тыгын Дархан. — Якутск, Бичик, 1994.
  • Оҕо Библията. (Детская Библия на якутском языке). Институт перевода Библии. 1994.
  • Алексей Кулаковский. Ойуун түүлэ. Сновидение шамана. 1999.
  • Софрон Данилов. Доброе слово: повести и рассказы. Якутск: Бичик. 2002.
  • Сана Кэс Тыл (Новый Завет на якутском языке), Москва, Институт перевода Библии, 2004.
  • Павел Харитонов. Бубенцы над Леной. Роман в 4 томах. Якутск: Көмүөл, 2012, 2016; Алаас, 2020, 2022.
  • Исай Никифоров. Солдаты. Якутск: Алаас. 2015.
  • Алексей Кулаковский. Алгыс. Якутск: Медиа-холдинг «Якутия». 2015.
  • Дарья Томская-Чайка. Богатырка Кыыс Кылаабынай. Эпос олонхо. Якутск: Алаас, 2016.
  • Василий Каратаев. Ого Тулаайах богатырь. Эпос олонхо. Якутск: Алаас. 2017.
  • Татаар аныгы поэзиятын антологията. Антология татарской поэзии на якутском язык. Якутск: Медиа-холдинг Якутия. 2017.
  • Н.Калитин. Божий Север. Медиа-холдинг «Якутия». 2017.
  • Күн кууһар хайатыттан (Из страны, где солнце обнимает горы). Антология киргизской прозы на якутском языке. Якутск: Бичик. 2017.
  • Литературный журнал «Дружба народов». Москва. 2019, 12-й номер.
  • Андрей Титаров. Хардааччы Бэргэн. Эпос олонхо. Новосибирск: Наука. 2022.
  • Современный якутский рассказ. Антология. Литературный институт имени А. М. Горького. Москва. 2022.
  • Максим Аммосов. Дугуйа Бегё. Эпос олонхо. Якутск: издательство СВФУ. 2023.

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Шапошникова Айта Ефимовна. https://litinstitut.ru. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025.
  2. ↑ 1 2 Аита Шапошникова — человек, который перевел Библию на якутский язык. http://www.1sn.ru. Сигэнии күнэ: 31 От ыйын 2025. Архивировано из оригинала 5 Тохсунньу 2020 года.

Литэрэтиирэ

  • Аита Ефимовна Шапошникова // Энциклопедический словарь Якутии / Акад. наук Респ. Саха (Якутия) ; [Гл. ред. д-р экон. наук Е. А. Борисов; зам. гл. ред. д-р ист. наук А. И. Гоголев, члены науч.-ред. коллегии: д-р ист. наук А. Н. Алексеев, д-р физ.-мат. наук Е. Г. Бережко и др.]. — Новосибирск : Наука, 2018. — С. 481. — 520 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-02-038710-2.
  • Аита Ефимовна Шапошникова // Писатели земли Олонхо : Биобиблиогр. справочник / Сост.: Д. В. Кириллин, В. Н. Павлова, С. Д. Шевков ; Фот. А. И. Винокурова ; Оформ. И. Н. Жергин. — Якутск : Бичик, 2000. — С. 425—426. — 448 с. — ISBN 5-7696-1001-8.

Сигэлэр

Категориялар