Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Өлүү Чөркөчүөк

Өлүү Чөркөчүөк (нууч. Долина Смерти (Якутия)) — Бүлүү өрүс уҥа кытылын хочотугар сытар үһүйээн буолбут ураты сир. Бу сир Мииринэй улууһугар Бүлүүтээҕи уу харайар сиртэн хоту диэки сытар[2].

Устуоруйата

Бүлүү өрүс төрдүгэр сиргэ тимирэн сытар сүүнэ улахан тимир олгуйдар тустарынан кэпсээн XIX үйэ иккис аҥарыгар үөдүйбүтэ. 1853—1855 сылларга географ, натуралист, этнограф Ричард Карлович Маак салайааччылаах Нуучча география уопсастыбатын Сибиирдээҕи салаатын экспедицията Бүлүү, Өлүөхүмэ уонна Чуона өрүстэр сүнньүлэринэн чинчийэр үлэлэри ыыппыттар. Маак сир ньуурун, сиртэн хостонор баайын үөрэппит, ону сэргэ манна олохтоох омуктары кытта билсибит. Маак «Вилюйский округ Якутской области» диэн кинигэтигэр тимир олгуйдар тустарынан олохтоох дьон кэпсээниттэн суруйбут:

«Сунтаарга миэхэ Бүлүү өрүскэ түһэр Алгый Тимирбит диэн үрэх баар диэн кэпсииллэрэ — кини кытылыттан чугас, тыаҕа, сиргэ сүүнэ улахан алтан олгуй баар үһү; сиртэн биир эрэ кытыыта тахсан сытар, онон олгуй бэйэтин кээмэйэ биллибэт, ол эрэн иһигэр мас үүнүөр дылы улахан үһү диэн кэпсииллэр…»[2]

Михаила Корецкий диэн киһи туоһутунан, кини бу сиргэ 1933, 1939 уонна 1949 сылларга сылдьыбыт. Кини кэпсииринэн, бу биир эрэ сир буолбатах, бу өрүһү батыһа субуллар хас да хочо үһү. Кини сэттэ олгуйу көрбүтүм диэн кэпсиир эбит[2].

Экспедициялар

2006 сыллаахха Өлүү Чөркөчүөккэ чех омук айанньыта, криптозоология (нууч.) (сах. уонна уфология энтузиаст учуонайа Иван Мацкерле кэлэн барбыт. Кини суруйбутунан, олохтоохтор бу хочоҕо сүрдээх улахан кээмэйдээх, сүүнэ улахан алтан олгуйдар, кытарымтыйар өҥнөөх тимир «хочуоллар» тустарынан кэпсээбиттэр. Олгуйдар истэригэр киирдэххэ, хас эмэ хостордоох, бытааннык сиргэ — ирбэт тоҥҥо тимирэн иһэллэр. Олгуйдар истэригэр хоммут булчуттар киһи билбэт ыарахан ыарыытынан ыалдьалларын уонна өлөллөрүн кэпсээбиттэр. Ол түмүгэр бу сир кырыыстаах хочо Өлүү Чөркөчүөк диэн ааттаммыт (бу олоҥхоҕо абааһы дойдутун аата)[2]. Мацкерле туоһулааһыныттан, кини экспедицията устубут видеоматырыйаалларыгар өрүстэн илин диэки дьикти төгүрүктэр бааллар эбит. Иккис итинник сири хаар ууллубутун кэннэ өрүс сүүрүгүн хоту аҕыйах килэмиэтирдээх сиргэ булбуттар. Айанньыттар олгуйдар тимирэн сытар сирдэригэр олус күүстээх магниттаах эйгэ баарын бэлиэтээбиттэр. Хомойуох иһин, чехтэр экспедицияларыгар дириҥник дьаныһан чинчийэргэ аналлаах күүстээх тэриллэрэ суох эбит[3].

2008 сыллаахха «Айанньыт күннүгэ» телевизионнай бырагыраама ааптара Евгений Трошин салалталаах экспедиция олгуйдары булбатаҕа[4].

2011 сыллаахха «Искатели Якутии» киинэҕэ устар бөлөх экспедицията Өлүү Чөркөчүөк хочотугар Олгуйдаах үрэх устун айаннаабыттара. Олгуй диэн тыл сахалыы төкүнүк быһыылаах улахан тимир иһит диэн өйдөнөр. Экспедиция олгуйдары булбатаҕа. Ол эрээри, бигэргэммэтэх түгэн да буоллар, бадарааннаах маартан дьикти тэрил көстүбүтэ, «эрэһиинэ таас» диэн ааттаммыта диэн кэпсэнэр[5].

Онон бу сир кистэлэҥэ бүгүҥҥэ диэри ситэ арылла илик.

Быһаарыылар

  1. ↑ Данные по координатам очень приблизительны, так как основаны на описаниях и расчётах, по возможности их следует уточнить
  2. ↑ 1 2 3 4 Долина смерти (рус.) (29 Тохсунньу 2026).
  3. ↑ Якутская долина смерти. Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.
  4. ↑ Бураковская К. Вилюйские котлы // Эхо : газета. — 2013. — 11 мая. Архивировано 2 Тохсунньу 2016 года.
  5. ↑ Сенсационная находка в Долине Смерти. 1sn (14 Бэс ыйын 2011). Сигэнии күнэ: 29 Тохсунньу 2026.

Категориялар