Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Эһээ Дьыл

Эһээ Дьыл — саха саҥа дьыллааҕы персонаһа. Гавриил Угаров айбыта[1].

Айыы устуоруйата

Персонаһы суруйааччы, биологическай билим дуоктара, М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай үнүбэрсиэт преподавателэ Гаврил Угаров 1999 сыллаахха саха Тымныы Оҕонньор туһунан остуоруйа суруйбута[2]. Суруйааччы Евгений Евтушенко сахалар Саҥа дьылы бэлиэтииллэрин туһунан хоһоонуттан көхтөнөн, саха култууратыгар Саҥа дьылы тохсунньу 1 күнүн бэлиэтиир маассабай туруктаах үгэс суоҕуттан сылтаан, саха дьоҥҥо Тымныы Оҕонньор аналога баарын суоҕун чинчийбит. Угаров Дьыл кырдьаҕас туһунан итэҕэли булбут, кини Тымныы Оҕуһун кытта кэлэр, ол кэнниттэн тымныы кэмэ саҕаланар. Суруйааччы бу фольклорнай уобараһын туһанан «Эһээ Дьыл уонна кини сиэнэ Хаарчаана» диэн остуоруйаны айбыта[2].

Кинигэни чааһынай издательстволар таһаарбыттара. Саха Сирин үөрэҕириитин миниистирэ Евгения Михайлова үлэни-хамнаһы кытта билсэн баран, кинигэ бүтүн тиражын атыылаһан, Саха Сиригэр баар оҕо тэрилтэлэригэр барыларыгар ыыталларыгар дьаһайбыта[3].

2000 сыллаахха Эһээ Дьыл Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастакы бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев тэрийбит Саҥа дьыллааҕы бырааһынньыгар көстүбүтэ, ол кэнниттэн Саҥа дьыллааҕы бырааһынньыктарга өрүү кыттар буолбута. Эһээ Дьыл атын саха саҥа дьыллааҕы персонаһы Чысхааны кытта тэрээһиннэргэ биир кэмҥэ тахсыбат[3].

Бастаан персонаһы балет артыыһа оонньообута, онтон кэлин Гаврил Угаров персонаж быһыытынан бэйэтэ көстөр буолбута[2]. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатыр мастарыскыайыгар Елена Гоголева эскиһинэн көстүүм оҥоһулуммута. Таһыттан көрдөххө, таҥас Саха Сирин табаһыттарын национальнай таҥастарыгар майгынныыр[2].

Персонаж ойуулааһына

Остуоруйаҕа Эhээ Дьыл кыhын кэмин сирэйдээһинэ Кыhын Хотун кэргэннээх. Уонна үс кыыстаах, хас биирдиилэрэ туспа дьыл кэмнээх: Хаарчаана — кыһын, Саасчаана — саас, Сайыына — сайын, Күһүүнэ — күһүн[4][5]. Кыра сиэнэ Тыалчаан эһэтигэр сурукка көмөлөһөр тыал-почтальон[3]. Улахан сиэнэ Харчаана, хаар таҥарата[6], эһэтигэр бэлэх бэлэхтииригэр көмөлөһөр.

Эһээ Дьыл Тымныы оҕустаах, оҕуһа сэлии да оҕус да курдук[1]. Бука хас күһүн аайы далайтан тахсар, ол кэнниттэн муостара үүнэн бараллар. Төһөнөн муостара уһаан иһэллэр да, соччонон тымныы күүһүрэр[6]. Муоһа тоһуннаҕына сылыйар[1].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 Радченко Наталья Николаевна, Кузьмина Татьяна Руслановна. Празднование Нового года в России в контексте национальных традиций (на примере Республики Саха (Якутия)) // Теория и практика общественного развития. — 2015. — Вып. 3. — С. 130–133. — ISSN 1815-4964.
  2. ↑ 1 2 3 4 Якутский Дед Мороз — Эhээ Дьыл: «Фантастика и наука друг другу не мешают»(биллибэт). Якутия. Образ будущего (13 Ахсынньы 2016). Сигэнии күнэ: 29 Ахсынньы 2023.
  3. ↑ 1 2 3 Якутский Дед Мороз Эьээ Дьыл: современные дети стали меркантильными (рус.). РИА Новости. Сигэнии күнэ: 29 Ахсынньы 2023.
  4. ↑ Г.С. Угаров – дитя планеты земля(биллибэт). https://cbsykt.ru/. Сигэнии күнэ: 23 Ахсынньы 2024.
  5. ↑ Гавриил УГАРОВ: «Холод – мой постоянный спутник и в жизни, и в творчестве» (рус.). https://sakhatime.ru. Сигэнии күнэ: 23 Ахсынньы 2024.
  6. ↑ 1 2 Дед Мороз и его собратья (рус.). Парламентская газета (29 Ахсынньы 2023). Сигэнии күнэ: 29 Ахсынньы 2023.

Категориялар