Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Ыччат норуоттар ардыларынааҕы күнэ

Ыччат норуоттар ардыларынааҕы күнэ (нууч. Международный день молодёжи, ХНТ атын тылларынан: араб. يوم الشباب الدولي, ‎ исп. Día International de la Juventud, фр. la Journée internationale de la jeunesse) — сылын аайы атырдьах ыйын 12 күнүгэр ыччакка анаммыт норуоттар ардыларынааҕы бырааһынньык. 1999 сылаахха ХНТ генеральнай Ассамблеята олохтообута.

Устуоруйата

1965 сыллаахха ХНТ Генеральнай Ассамблеята «…ыччакка норуоттар икки ардыларыгар эйэ, хардарыта ытыктабыл уонна өйдөһүү идеалларын тарҕатарга» диэн Резолюцияны ылыммыта[1].

1979 сыллаахха 1985 сыл «Ыччат норуоттар ардыларынааҕы сылынан» биллэриллибитэ. Маны сэргэ, Ассамблея «…эдэр көлүөнэ олоҕун тупсарар сыалтан биирдиилээн судаарыстыбалар политикаларын уонна үлэлэрин принциптэрин бигэргэтэр» аан дойдутааҕы дьайыы программатын ылыммыта. Кэлин, 2010 сыл эмиэ «Ыччат норуоттар ардыларынааҕы сылынан» биллэриллибитэ[1].

1999 сыллаахха ахсынньы 17 күнүгэр ХНТ Генеральнай Ассамблеята (Резолюция № A/RES 54/120) ыччат дьыалаларыгар миниистирдэр аан дойдутааҕы конференцияларын (Лиссабон, 1998 сыл) «Атырдьах ыйын 12 күнүгэр „аан дойдутааҕы ыччат күнүнэн“ биллэрэр туһунан» этиитин өйөөбүтэ[1][2].

Бэс ыйын 2 күнүгэр 2000 сыллаахха аан бастаан «Ыччат аан дойдутааҕы күнэ» бэлиэтэммитэ[1].

2015 сыллаахха ХНТ Куттал суох буолуутун Сэбиэтэ (нууч.) (сах. «…ыччат эйэни уонна эйэни тутууга сүрүн оруолу ылар, эйэни уонна куттал суох буолуутун хааччыйыыга көмөлөһөр» диэн бигэргэппитэ[1].

Ситимнээх түгэннэр

1945 сыллаахха Аан дойдутааҕы демократическай ыччат федерацията сыл аайы сэтинньи 10 күнүгэр бэлиэтэнэр «Аан дойдутааҕы ыччат күнүн» олохтообута. Бу күн Ыччат уонна устудьуоннар аан дойдутааҕы бэстибээллэрэ ыытыллар[1].

Национальнай «Ыччат күннэрэ»[3]:

  • олунньу 2 күнэ — Азербайджан ыччатын күнэ;
  • кулун тутар 11 күнэ — Замбия;
  • кулун тутар 26 күнэ — Вьетнам;
  • кулун тутар 29 күнэ — Тайвань;
  • ыам ыйын 4 кунэ — Кытай;
  • ыам ыйын 19 күнэ— Турция (Ыччат уонна спорт күнэ);
  • ыам ыйын 23 күнэ — Таджикистан;
  • бэс ыйын 16 күнэ — ЮАР;
  • бэс ыйын бүтэһик субуотата — Арассыыйа Ыччатын күнэ[1];
  • атырдьах ыйын 7 күнэ — Кирибати;
  • сэтинньи 10 күнүгэр — Кыргыстаан (Кыргыыс Өрөспүүбүлүкэтин ыччатын күнэ);
  • 11 шабан — Ыччат күнэ (Иран);
  • бэс ыйын бүтэһик өрөбүлэ — Ыччат күнэ (Белоруссия);
  • бэс ыйын 30 күнэ — Узбекистан ыччатын күнэ;
  • атырдьах ыйын 12 күнэ — Ыччат күнэ (Украина).

Ыччат күнүн тиэмэлэрэ

Сыллата ХНТ норуоттар ардыларынааҕы сүрүн тэрээһиннэр тиэмэлэрин олохтуур:[4]

  • 2000 — Ыччат аан дойдутааҕы бастакы күнүн атаарыы;
  • 2001 — «Доруобуйа харыстабылын уонна үлэтэ суох буолуу кыһалҕаларын быһаарыы»;
  • 2002 — «Билиҥҥи кэм уонна кэскил туһа: бигэ туруктаах сайдыыга ыччат үлэтэ»;
  • 2003 — «Ыччакка ханна да сөптөөх уонна таһаарыылаах үлэни»;
  • 2004 — «Көлүөнэлэр хардарыта бииргэ үлэлээһиилэригэр олоҕурбут уопсастыбаҕа Ыччат»[1];
  • 2005 — «Ыччакка сыһыаннаах аан дойдутааҕы хамсааһын программата + 10»;
  • 2006 — «Дьадаҥы буолуу утары: ыччат уонна дьадаҥы буолууну суох оҥоруу»;
  • 2007 — «Эйигин билинэллэрин ситис: ыччат сайдыыга кыттыыта»;
  • 2008 — «Ыччат уонна климат уларыйыыта: хамсанар кэм»[1];
  • 2009 — «Туруктаах буолуу — биһиги ыҥырыыбыт, кэскилбит»;
  • 2010 — «Кэпсэтии уонна өйдөһүү»;
  • 2011 — «Эйгэбитин уларытыахха»;
  • 2012 — «Бастыҥ эйгэни тутуохпут: ыччаты кытта бииргэ»;
  • 2013 — «Ыччат миграцията — сайдыы суолугар»[1];
  • 2014 — «Ыччат уонна чэгиэн уйулҕа»;
  • 2015 — «Ыччат уонна гражданин буолуу»;
  • 2016 — «Ыччат 2030 сылга диэри туруктаах сайдыы сыалын суолугар»;
  • 2017 — «Ыччат эйэни тутар»;
  • 2018 — «Ыччакка куттала суох былаһааккалар»;
  • 2019 — «Үөрэхтээһин уларыйыылара»;
  • 2020 — «Ыччат глобальнай дьайыылары батыһыыта»;
  • 2021 — «Аһылык тиһигин уларытыы: Ыччат саҥаны айара киһи уонна планета чөл туругун туһугар»;
  • 2022 — «Көлүөнэлэр бииргэ буолуулара: поколенческая солидарность: хайа да саастаахтарга эйэни тэрийии»[5];
  • 2023 — «Ыччат "күөх" сатабыла: туруктаах эйэ суолугар»[6];
  • 2024 — «Сайдыы суолугар: туруктаах сайдыыга ыччат сыыппаралаах айана»[1];
  • 2025 — «Туруктаах сайдыы сыалларын өйүүр олохтоох ыччат көҕүлээһиннэрэ»[7].
  • 2026 — «Араас усулуобуйа, уопсай дьулууһуу»[8].

Чинчийиилэр

ХНТ 2022 сыллааҕы чинчийиилэринэн, аан дойдуга 1,2 миллиарда эдэр киһи 15-тан 24-гэр диэри саастаах (аан дойду нэһилиэнньэтин 16 %). ХНТ Генеральнай Ассамблеята ылыммыт 2015 сыллааҕы туруктаах сайдыы сыалын (ЦУР) барылынан 2030 сылга ыччат ахсаана 7%-нан элбиэҕэ — 1,3 миллиард кэриҥэ киһи[5].

Ыҥырыылар

Сыллата «Ыччат норуоттар ардыларынааҕы күнүгэр» ХНТ Генеральнай сэкирэтээрэ Антониу Гутерриша ыччакка ананар ыҥырыыта тахсар[9]:

« Ыччат норуоттар ардыларынааҕы күнүгэр эдэр дьон кыаҕын, сайдарга дьулуһарын бэлиэтиибит. Оҥоһуу өй аан дойдубутун уларытар усулуобуйатыгар ыччат цифровой политика уонна институт үөскээһинигэр сүрүн оруолу оонньуохтаах. ХНТ Ыччат бюрота уонна ХНТ дьиэ кэргэнэ барыта эдэр дьону өйүөҕэ, интэриэскитин туруулаһыаҕа диэн эрэниэххитин сөп. »

Тэрээһиннэрэ

ХНТ генеральнай Ассамблеята сыл аайы «Ыччат норуоттар ардыарынааҕы күнүн» пропагандалыырга уонна ыччакка Аан дойдутааҕы дьайыы программатын туһунан иһитиннэриини үрдэтиигэ туһуламмыт дьаһаллары ыытарга сүбэлээбитэ (1995 A/RES/50/81 №-дээх Резолюция)[1]:

  • үөрэх биэриилэрин көрдөрүү;
  • төгүрүк остуоллары уонна форумнары тэрийии;
  • ыччат үлэтин туһунан уус-уран үлэлэр быыстапкалара;
  • куораттааҕы куонкурустар, кэнсиэртэр уонна бырааһынньыктааҕы тэрээһиннэр.

2024 сыллаахха аан дойду сүрүн тэрээһиннэрэ Нью-Йорка ХНТ штаб-квартиратыгар, быһа көрдөрүүлээх ааспыттара[10].

ХНТ Экономическай уонна социальнай боппуруостарга департаменын өйөбүлүнэн, Аан дойдутааҕы электросвязь сойууһун (нууч.) (сах., ХНТ-Хабитатын (нууч.) (сах.уонна Хнт Интернети салайыыга форумун (IGF) кытта бииргэ үлэлээһиҥҥэ маннык тэрээһиннэр буолбуттара[10]:

  • «Тематическай чинчийии инфографиката». Ыччакка цифровой быһаарыылар уонна ТСС олоххо киирэрин түргэтэргэ туһуламмыт инновационнай көҕүлээһиннэр коллекциялара көрдөрүллүбүтэ;
  • «Интерактивнай онлайн-викториналар». ТСС ситиһэргэ көмөлөһөр цифровой технология туһунан билиини кэҥэтэргэ үөрэтэр инструменнар көрдөрүллүбүттэрэ;
  • «Социальнай ситимнэргэ аналлаах инструменнар». «Ыччат норуоттар ардыларынааҕы күнүн» туһунан иһитиннэриигэ, ону тэҥэ Ыччат күнүн сыллааҕы тиэмэлэрин туһунан тутаах иһитиннэриилэр, дааннайдар уонна аналитическай матырыйааллар көмөлөрүнэн социальнай ситимнэр ресурсалара көрдөрүллүбүттэрэ.

2025 сыллаахха сүрүн аан дойдутааҕы тэрээһиннэр Кенияҕа Найробига ХНТ-Хабитат өйөбүлүнэн ыытыллыбыттара. Ыччат лидэрдэрэ, муниципальнай чунуобунньуктар, политиктар, ХНТ бэрэстэбиитэллэрэ уонна сайдыы исписэлиистэрэ кыттыыны ылбыттара. Ыччат политикатын сайыннарыыга саҥа идеялары атастаһыы буолбута, ону тэҥэ хайыы-үйэ буолбут быһаарыылар иһитиннэрбиттэрэ[7].

Маннык тэрээһиннэр ыытыллыбыттара[7]:

  • куорат былааннааһына, климат уларыйыытыгар туруктаах буолуу, социальнай интеграция, инновация уонна цифровой уларыйыы курдук тиэмэлэргэ быһаарыы ылынар сирэйдэри уонна ыччаты кытта интерактивнай кэпсэтии;
  • ыччат тэрилтэлэрэ уонна социальнай тэрилтэлэр тэрийбит «Ыччат инновацияларын быыстапката»;
  • аан дойду үрдүнэн быһа трансляциялаах, ыччат, ХНТ бэрэстэбиитэллэрэ уонна бырабыыталыстыбалар кыттыылаах ХНТ сирин бырааһынньыктааҕы тэрээһинэ.
undefined

Арассыыйаҕа

Гимнастка уонна АБ-тин Судаарыстыбаннай Дууматын депутата А. М. Кабаева этиитинэн, президент Д. А. Медведев ыйааҕынан 2009 сыл «Ыччат сылынан» биллэриллибитэ. Сыл устата араас тэрээһиннэр ыытыллыбыттара[11].

2014 сылтан «2025 сылга диэри Арассыыйа Бэдэрээссийэтин ыччат судаарыстыбаннай политикатын төрүттэрин» балаһыанньалара олоххо киирэллэр[4]:

  • эдэр исписэлиистэри бэлэмниир усулуобуйаны тэрийии;
  • айар, урбаан уонна волонтер үлэтинэн бэйэни булууга көмө;
  • ыччат ортотугар чөл олоҕу пропагандалааһын уо. д. а.

2021 сыллаахха 32 тэрээһини киллэрэр «2030 сылга диэри кэмҥэ ыччат дьарыктаах буолуутугар көмөлөһөр Уһун болдьохтоох программа» ылыллыбыта[4].

Сыл аайы, АБ-тин уонна «Ыччат норуоттар ардыларынааҕы күнүн» чэрчитинэн маннык тэрээһиннэр ыытыллаллар[4]:

  • «Территория смыслов», «Бирюса», «Таврида», «Истоки», «Машук» уо. д. а. ыччат форумнара;
  • куонкурустар, олимпиадалар, үөрэх марафоннара уо. д. а.

2023 сыллаахха Чечняҕа Ведено сэлиэнньэҕэ оройуоннааҕы культура дьиэтигэр «Интернеккэ аралдьыйыы уонна куттал суох буолуута» лиэксийэ аахпыттара, фотовыстапка күрэҕэ көрдөрүллүбүтэ, уонна «Ловзар» ыччат маассабай күүлэйэ буолбута[12].

Краснодарга нэһилиэктэр икки ардыларынааҕы Абин бибилэтиэкэтигэр «Ааҕар ыччат — арассыыйа кэскилэ» диэн кинигэ быыстапката тэриллибитэ[13].

2024 сыллаахха Москваҕа аан дойдутааҕы ыччат бэстибээлэ буолбута, онно 190 дойдуттан 20 тыһ. тахса киһи кыттыбыта[14].

2025 сыллаахха Татарстаҥҥа Буин оройуонун нэһилиэктэр икки ардыларынааҕы киин библиотекатыгар биллиилээх поэттар уонна суруйааччылар ускуустубаларын айымньыларын быыстапката тэриллибитэ (К. Г. Паустовскай «Телеграмма», В. Г. Распутин «Уроки французского», М. Е. Салтыков-Щедрин «История одного города», В. Г. Короленко «Огоньки», Н. Г. Чернышевскай «Что делать?» , Д. С. Лихачев «Культура экологията» ыстатыйата, Л. Н. Толстой «бал Кэнниттэн» кэпсээнэ уо. д. а.)[15].

Саха сиригэр

Дьокуускайга 2026 сыл атырдьах ыйын 14 күнүгэр «Родник» култуура дьиэтэ Ыччат норуоттар ардыларынааҕы күнүгэр аналлаах улахан тэрээһиҥҥэ — «Хамсаа: эн күнүҥ!» бэстибээлгэ ыҥырар. Бу алтыһар, айар, көхтөөх сынньанар сир, хас биирдии киһи сөбүлүүр дьарыгын булан бэйэтин талаанын көрдөрөр кыахтаах. Киэһэ аныгы эдэр көлүөнэҕэ интэриэһинэй саамай тирээн турар хайысхалары биир площадкаҕа түмүөҕэ. Программаҕа спортивнай турнирдар, айар маастар-кылаастар, интеллектуальнай батталлар уонна музыкальнай көрдөрүүлэр киирэллэр. Тэрээһин культура дьиэтин сиригэр-уотугар уулусса бырааһынньыгын форматынан ыытыллыаҕа[16].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Международный день молодёжи: когда отмечают, история, традиции, 78.ru. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  2. ↑ Dag Hammarskjцld Library. Международный день молодежи. web.archive.org. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  3. ↑ День молодежи в 2025 году: какие традиции и история у этого праздника (рус.). www.vesti.ru (05 июня 2025). Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 Как государство помогает молодым людям (рус.). admnvrsk.ru (12 августа 2021). Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  5. ↑ 1 2 Международный день молодежи, РИА Новости (12 Атырдьах ыйын 2022). Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  6. ↑ Кристина. На пути к устойчивому развитию: «зеленые» навыки для молодежи в Международный день молодежи (рус.). www.dhgate.com (5 января 2024). Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  7. ↑ 1 2 3 Международный День Молодёжи 2025 «Местные Инициативы Молодёжи В Поддержку ЦУР И Не Только» (рус.). social.desa.un.org. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  8. ↑ Международный день молодёжи!, https://intermol.su. Сигэнии күнэ: 12 Атырдьах ыйын 2026.
  9. ↑ Антониу Гутерриш. Послание Генерального секретаря в 2024 году (рус.). social.desa.un.org (2024). Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  10. ↑ 1 2 Международный День Молодёжи 2024 «От Кликов К Прогрессу: Цифровые Пути Молодёжи К Устойчивому Развитию» (рус.). social.desa.un.org. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  11. ↑ Медведев объявил 2009 год Годом молодежи, Lenta.RU. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  12. ↑ Массовое гулянье в честь Международного Дня молодежи 2023, Веденский район — дата и место проведения, программа мероприятия., Культура.РФ. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  13. ↑ "Читающая молодежь - будущее России" - книжная выставка » Абинская межпоселенческая библиотека, Абинская межпоселенческая библиотека. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  14. ↑ Международный день молодежи (рус.). unesco.ru (12 Атырдьах ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  15. ↑ Обзор книжной выставки «Международный день молодежи» 2025, Буинск — дата и место проведения, программа мероприятия., Культура.РФ. Сигэнии күнэ: 13 Атырдьах ыйын 2026.
  16. ↑ Молодежный фестиваль «В движении: твой день!» 2026, Якутск — дата и место проведения, программа мероприятия., Культура.РФ. Сигэнии күнэ: 12 Атырдьах ыйын 2026.

Сигэлэр

Категориялар