Филиппов Петр Иванович
Пётр Иванович Филиппов (1915 сыл бэс ыйын 25 күнэ, Сунтаар, Саха уобалаһа — 1985 сыл олунньу 12 күнэ) — саха сэбиэскэй суруйааччыта, прозаик, литература кириитигэ, суруналыыс. Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1972), ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1966 сылтан), ССРС Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун олуктара
1915 сыл бэс ыйын 25 күнүгэр Сунтаар улууһун Сунтаар нэһилиэгэр элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ[1].
1932 сылга Сунтаардааҕы холкуос ыччат оскуолатын, 1952 сылга — Саха уобаластааҕы бартыыйынай оскуоланы, 1958 сылга — ССКП КК иһинэн Үрдүкү бартыыйынай оскуоланы бүтэрбитэ[2].
1932—1937 сылларга Сунтаар улууһун Хадан сэлиэнньэтигэр уонна Тэнкэ нэһилиэгэр учууталынан уонна алын оскуола дириэктэринэн үлэлээбитэ. Кини үлэлиир кэмигэр оскуола оройуон бастыҥ уонна инники күөҥҥэ сылдьар оскуолаларыттан биирдэстэрэ буолбута, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн биллибитэ, үөрэх Министиэристибэтиттэн оскуола бибилэтиэкэтигэр анаан элбэх суумалаах кинигэлэринэн наҕараадаламмыта[1].
1937—1939 сылларга — Сунтаар оройуоннааҕы хомсомуол кэмитиэтин иккис сэкирэтээрэ. 1940—1942 сылларга — Амма сэлиэнньэтигэр «Эдэр большевик» хаһыат пропагандаҕа отделын сэбиэдиссэйэ. 1942—1945 сылларга — «Строительство социализма» хаһыат эрэдээктэрэ. 1945—1955 сылларга — култуура отделын сэбиэдиссэйэ, 1958—1963 сылларга — «Кыым» өрөспүүбүлүкэтээҕи хаһыат эрэдээктэрин солбуйааччыта[1].
1942 сылга ССКП чилиэнинэн киирбитэ.
«Ленские маяки» улуустар ыккардыларынааҕы хаһыат эрэдээктэринэн, Саха АССР Телевидениеҕэ уонна араадьыйаҕа судаарыстыбаннай кэмитиэтин литэрэтиирэ-уус-уран биэриилэрин сүрүн эрэдээктэрин солбуйааччынан үлэлээбитэ[2]. Кини салалтатынан телевидениеҕэ уонна араадьыйаҕа «Писатель и пятилетка», «Сарыал», «О людях хороших» уонна да атын тиһиктээх цикллар тахсаллара[1].
1985 сыл олунньу 12 күнүгэр өлбүтэ.
Айар үлэтэ
1937 сылтан бэчээттэнэн саҕалаабыта[2]. Бастакы улахан уочаркатын М. К. Аммосов олоҕун уонна үлэтин туһунан «Хотугу сулус» сурунаалга 1961 сыллаахха таһаартарбыта[2].
Саха сирин биллиилээх суруйааччыларын, өрөбөлүүссүйэниэрдарын, бэлитиичэскэй сыылынайдарын, Гражданскай сэрии дьоруойдарын туһунан очеркалар уонна кэпсээннэр, ону тэҥэ элбэх литэрэтиирэ-кириитиичэскэй ыстатыйалар уонна рецензиялар, өрөспүүбүлүкэ култууратын уонна экэниэмикэтин сайыннарыы боппуруостарыгар ыстатыйалар ааптардара[2]. Уочаркалара уонна литэрэтиирэ мэтириэттэрэ 1967 сылга «Дьыллар уонна дьоннор» («Годы и люди») диэн кинигэҕэ түмүллүбүттэр — Саха сирин чулуу дьонун, кинилэр култуураны уонна уопсастыбаны сайыннарыыга киллэрбит кылааттарын туһунан очеркалар уонна кэпсээннэр хомуурунньуктара.
Библиографията
- Революция саллаата : М. К. Аммосов туһунан очеркалар. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1962. — 285 с.
- Дьыллар уонна күннэр : биогр. очеркалар, кэпсээн, сэһэн. — Дьокуускай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1967. — 154 с.
- Дьыллар уонна дьоннор : сэһэннэр, очеркалар, кэпсээннэр. — Дьокуускай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1967. — 154 с.
- Сэһэннэр, кэпсээннэр, очеркалар. — Дьокуускай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1977. — 279 с.
- Араҥас сулус анныгар : сэһэннэр, кэпсээннэр, очеркалар. — Дьокуускай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1985. — 232 с.[3]
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ (1972)[2];
- ССРС Телевидениетин уонна араадьыйатын туйгуна[1];
- Е. М. Ярославскай аатынан бириэмийэ лауреата[1];
- «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр хорсун уонна бэйэни харыстаабат үлэтин иһин» мэтээл[1];
- В. И. Ленин төрөөбүтэ 100 сылынан «Үлэҕэ хорсун быһыытын иһин» мэтээл[1];
- Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуотунай грамоталара[1];
- Үлэ бэтэрээнэ[1].
Дьиэ кэргэнэ
- Ойоҕо — Александра Дмитриевна. Дьиэ кэргэнигэр биэс оҕолоох, элбэх сиэннээх уонна хос сиэннээх этэ[1].