Тумусов Федот Семенович
Тумусов Федот Семенович (төр. 1955 сыл бэс ыйын 30 күнэ, Үөдүгэй нэһилиэгэ, Саха АССР) — Саха Сирин бэлиитигэ, экэниэмикэ билимин дуоктора, профессор. Арассыыйа Федерациятын Судаарыстыбаннай дуума V, VI, VII уонна VIII ыҥырыыларын дьокутаата.
Олоҕун олуктара
Федот Тумусов 1955 сыллаахха бэс ыйын 30 күнүгэр Үөһээ Бүлүү оройуонун Иккис Үөдүгэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
Новосибирскайдааҕы тутуу институтун бүтэрбитэ.
ССКП КК иһинээҕи Общественнай наукалар Академиятыгар аспирантураны бүтэрбитэ.
1979 сыллаахха Ньөрүҥгүрүүгэ үлэтин саҕалаабыта.
1979—1984 сылларга Промстрой трест СУ-3 экономист инженер, сүрүн экономист, СУ-17 салайааччытын солбуйааччыта.
1984—1987 сылларга «Якутагропромстрой» холбоһук Үөһээ Бүлүүтээҕи көһө сылдьар колоннатын салайааччыта.
1987—1989 сылларга ССКП Саха Сиринээҕи обкомун тутуу салаатын инструктора.
1989—1992 сылларга аспирант.
1991—1993 сылларга Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү Сэбиэтин Бастайааннай Хамыһыйа бэрэссэдээтэлэ.
1993—2003 сылларга САПИ пуонд бэрэсидьиэнэ.
1997—2002 — Ил Түмэн иккис ыҥырыытын дьокутаата[1].
2002—2007 — Ил Түмэн үһүс ыҥырыытын дьокутаата[2]. 2007 сыл ахсынньы 26 күнүттэн, Арассыыйа Федерациятын Федеральнай Мунньаҕын Судаарыстыбаннай дууматын дьокутаатынан талыллан, болномуочуйатын устуммут[3].
2006 сылтан Судаарыстыбаннай дуума бэһис, алтыс уонна сэттис ыҥырыыларын дьокутаата. «Сиэрдээх Арассыыйа» баартыйа бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта.
«Сиэрдээх Арассыыйа» Саха Сиринээҕи салаатын Сүбэтин бэрэссэдээтэлэ[4].
2016 сылтан Судаарыстыбаннай дуума доруобуйа харыстабылын кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин 1-кы солбуйааччыта.
2021 сыл балаҕан ыйыгар Федот Тумусов «Сиэрдээх Арассыыйа — Кырдьык иһин» баартыйаттан Судаарыстыбаннай дуума дьокутааттарын быыбарыгар сылдьыбыта. Кини 24-с нүөмэрдээх биир мандааттаах быыбардыыр уокурукка кыттан, 19,55 % үһүс миэстэни ылбыта. Ол түмүгэр, бу уокурукттан Госдума дьокутаатынан 21,61 % куоластаах КПРФ хандьыдаата Петр Аммосов талыллыбыта[5]. Тумусов «Сиэрдээх Арассыыйа — Кырдьык иһин» баартыйатын испииһэктэринэн VIII ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай дуумаҕа талыллыбыта[6].
Сокуон таһаарар үлэтэ
2007 сылтан 2021 сылга диэри 272 сокуон көҕүлээһинин уонна федеральнай сокуоннар барылларыгар көннөрүүлэргэ бииргэ ааптардаабыта[7].
2020 сыл кулун тутар 10 күнүгэр Конституцияҕа уларытыылары киллэрэр сокуон барылын иккис ааҕыыга куоластааһыҥҥа, кини Судаарыстыбаннай дуумаҕа «Сиэрдээх Арассыыйа» фракциятын соҕотох чилиэнэ буолан туттунан хаалбыта[8][9]. Кулун тутар 11 күнүгэр, бу сокуон барылын үһүс ааҕыыга куоластааһыҥҥа, кини ылынарын туһунан куоластаабыта[10].
Дойдулар ыккардыларынааҕы санцкиялар
2022 сыл олунньу 23 күнүттэн Европа Сойууһун бары дойдуларын санкцияларын анныгар баар. 2022 сыл кулун тутар 11 күнүттэн Улуу Британия санкцияларын анныгар баар. 2022 сыл кулун тутар 24 күнүгэр Америка Холбоһуктаах Штаттарын санкцияларын анныгар баар. 2022 сыл олунньу 24 күнүттэн Канаада санкцияларын анныгар баар. 2022 сыл олунньу 25 күнүттэн Швейцария санкцияларын анныгар баар. 2022 сыл олунньу 26 күнүттэн Австралия санкцияларын анныгар баар. 2022 сыл муус устар 12 күнүттэн Япония санкцияларын анныгар баар.
Украина бэрэсидьиэнин Владимир Зеленскэй 2022 сыл балаҕан ыйын 7 күнүнээҕи Ыйааҕынан Украина санкцияларын анныгар баар. 2022 сыл ыам ыйын 3 күнүттэн Саҥа Зеландия санкцияларын анныгар баар[11].
Дьиэ кэргэнэ
Зоя Егоровна Тумусовалыын ыал, уоллаах уонна кыыстаах, сиэннэрдээх.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Экономическай билим доктора;
- Бочуот уордьана (2016);
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ;
- Российскай Федерация Ытык тутааччыта;
- «Шахтерская слава III степени» бэлиэ кавалера;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин айылҕатын харыстабылын туйгуна;
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Ытык грамотата;
- Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо[12];
- Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо;
- Доҕордоһуу уордьана (2025).