Утяшева Ляйсан Альбертовна

1985 сыллаахха олунньу 28 күнүгэр Ляйсан Утяшева Башкир автономнай Сэбиэскэй Социалистическай Өрөспүүбүлүкэтигэр (билиҥҥи Башкортостан) Раевскай бөһүөлэгэр төрөөбүтэ. Кини аата сахалыы «сылаас ардах» диэн тылбаастанар^[5]. Гимнастка эһэтэ Султангарей Кираев Раевскай бөһүөлэгин баһылыгынан өр кэмҥэ үлэлээбитэ^[6][7]. Кэлэр чөмпүйүөн аҕата Альберт — нуучча, татаар уонна поляк удьуордара — идэтинэн устуорук этэ, педагог. Ийэтэ Зульфия — омугунан башкиир — библиотекарь этэ. Оҕо уонна эрдэҕэс оҕо сааһыыгар Ляйсан ислаамы итэҕэйбитэ, кэлин сүрэхтэнии сиэрин-туомун ааспыта^[8][9][10].

Раевскайтан кыыс төрөппүттэрин кытта Башкирия киин куоратыгар Уфаҕа көһөн баран, атын сиргэ олорорго Волгоградка талбыттар. Ляйсан вокал, тыл үөрэҕэ, хореография эйгэтигэр төрүт дьоҕурунан биллибитэ, уонна уопсай оскуоланы таһынан, айар дьоҕур быһыытынан балет оскуолатыгар үөрэниэхтээҕэ. Ол эрээри, түөрт саастаах кыыс сүһүөхтэрин олус сайдыылаах сымнаҕастарын бэлиэтээбит художественнай гимнастика тренерэ Надежда Касьянованы кытта көрсүһүү Ляйсан дьылҕатын эрдэттэн быһаарбыта^[1][7][10].

Кыыс бастакы тренердэриттэн биирдэстэрэ Татьяна Сорокина этэ, Ляйсан 1994 сылтан бииргэ үөрэммитэ. Үс сылынан Москваҕа көспүтэ. Кинини үтүөлээх тренер Алла Янина уонна художественнай гимнастикаҕа ССРС спордун үтүөлээх маастара Оксана Скалдина дьарыктыыр буолбуттара. Кыыс 14 сааһын туолбутугар спорт маастарын аатын иҥэрбиттэрэ уонна кини дойду сборнай хамаандатыгар киирбитэ^[10][1].

2000 сыллаахха Ляйсан Утяшева Арассыыйаҕа художественнай гимнастика биир бастыҥ бэрэстэбиитэлэ быһыытынан сайдыытыгар Оксана Костина өйдөбүнньүк турнирыгар кыһыл көмүс мэтээли ылбытыттан саҕаламмыта. 2001 сыллаахха Берлиҥҥэ буолбут Аан дойду чөмпүйэнээтин түһүмэҕэр Утяшева алта көрүҥҥэ барытыгар кыайан, бу художественнай гимнастика турнирын абсолютнай кыайыылааҕа буолбута^[10]. Экспертэр бу кыайыыны кини спортивнай карьератыгар саамай суолталааҕынан ааҕаллар. 2001 сыл алтынньытыгар спортсменка Мадридка буолбут художественнай гимнастика аан дойдутааҕы чөмпүйэнээтигэр хамаанданан күрэхтэһиигэ кыһыл көмүс мэтээли ылбыта^[11], кэлин Арассыыйа экспертэрин санааларынан, бииргэ оонньооччуларын Кабаеваны уонна Чащинаны сокуоннайа суох дисквалификациялаабыттарын иһин, ол мэтээли былдьаабыттара^[12][13]. 2002 сыллаахха норуоттар ыккардыланааҕы кылаастаах спорт маастара аатын Ляйсан Утяшеваҕа иҥэрбиттэрэ^[10][1].

Онтон 2002 сылтан Утяшева биллиилээх Ирина Винер, Бүтүн Арассыыйатааҕы художественнай гимнастика федерациятын бэрэсидьиэнэ, уонна Арассыыйа үтүөлээх тренерэ Вера Шаталинаны кытта дьарыктанар буолбута. Опыттаах исписэлиистэр салалталарынан, 2002 сыл бастакы аҥаарыгар Словенияҕа ыытыллыбыт норуоттар ыккардыланааҕы турнир үрүҥ көмүс призера буолбута, ити сыл ыам ыйыгар Франция Корбей-Эсон куоратыгар аан дойду официальнайа суох чөмпүйэнээтигэр кыайыылааҕынан бэлиэтэммитэ. 2002 сыл бэс ыйыгар Ляйсан Москубаҕа ыытыллыбыт Ыччат оонньууларыгар многоборьеҕа уонна художественнай гимнастикаҕа үс көрүҥҥэ кыайбыта. 2002 сыл балаҕан ыйыгар Самараҕа гимнастар көрдөрүүлээх нүөмэрдэрэ буолбута. Тэрийээччилэр дьалаҕай быһыыларыттан — мааттар мөлтөхтүк ууруллубуттарыттан — Утяшева куһаҕаннык түһэн, улахан эчэйиини ылбыта. Кыыс аҕыс ый устата кыайан хаампат буолбута. Сөптөөх диагноһы туруорууга кыһалҕалар бааллара. Ляйсан алта эпэрээссийэни ааспыта. Быраастар сабаҕалааһыннара куһаҕан этилэр, ол иһигэр инникитин бэйэтэ хамсанар кыаҕа суох буолуо диэри. Ол гынан баран, кыыс улахан спортка карьератын салҕаабыта^{[7][10][1][14][15]}.

2004 сылтан Ляйсан Утяшева эмиэ Арассыыйа Федерациятын художественнай гимнастикаҕа сборнай хамаандатын чилиэнэ буолбута. Хамаанда састаабыгар Европа чөмпүйэнээтигэр кыайбыта уонна Францияҕа уонна Латвияҕа аан дойдутааҕы турнирдарга кыайбыта. 2008 сыллаахха спортсменка Пекиҥҥэ ыытыллар Олимпиадаҕа кыттар былааннаах этэ, ол гынан баран саҥа эчэйиитэ улахан спортка салгыы кыттарыгар улахан мэһэй буолбута. 2006 сыллаахха Ляйсан Утяшева спортивнай карьератын тохтоторго быһаарыммыта^[7][1][15].

Художественнай гимнастика икки элеменэ Ляйсан Утяшева аатын сүгэр.

Ляйсан Утяшева идэтийбит спортан тахсан баран, тэлэбиидэнньэҕэ кыаҕын холонон көрөргө ыҥырыы ылбыта. Кини тэлэбиидэнньэ ыытааччытын быһыытынан дебюта 2007 сыллаахха НТВ ханаалга буолбута. «Главная дорога» биэрии устуутугар кыттыбыта. Ону тэҥэ кыыс «Живи» ханаалга «Фитнес со звёздами» биэриигэ ыытааччы этэ. 2007 сыллаахха «Новая опера» тыйаатырыгар Морис Равель музыкатыгар «Болеро» балетка сольнай оруоллаах оонньообута^{[16][17][18][19]}.

Өссө НТВ ханаалга Ляйсан икки сыл устата, 2008 сылтан 2010 сылга диэри, «Сегодня утром» биэриини ыыппыта. 2008 сыл атырдьах ыйыгар кини «Несломленная» диэн автобиографическай романа бэчээттэммитэ. Кини 2008 сылтан Евгений Плющенконы кытта «Золотой лёд Страдивари» диэн муус шоуну ыыппыта. 2008 сылтан «Спорт»/«Россия-2» ханаалга кини «Будь здоров» биэриини ыытар^[7][17][19].

2009 сыл сэтинньитигэр Ляйсан Утяшева «Знак бесконечности» диэн үҥкүү шоутун премьерата көрөөччүлэргэ бэриллибитэ^[7][17][19].

2010 сыллаахха Ляйсан «Йена» музыкальнай бөлөххө «Open Air» диэн ырыанан клип уһуллубутугар кыттыбыта. Ол сыл «НТВ утром» биэриитигэр көрөөччүлэри сарсыардааҥҥы гимнастикаҕа үөрэппитэ^[7][17][19].

2011 сыл алтынньы ыйыгар Утяшева «Академия красоты с Ляйсан Утяшевой» диэн бэйэтин биэриитин көрдөрбүтэ^[7][17][19].

Ляйсан Утяшева 2009 уонна 2012 сылларга «Воронины» уонна «Чемпионки» сериаллар эпизодтар устууларыгар кыттыыны ылбыта; онно камео оруолун толорбута^[7][17][19].

2010 сыллаахха «Танцы со звёздами» биэриигэ Ляйсан Утяшева үҥкүүһүт Алексей Мазурины кытта пааранан үҥкүүлээбитэ^[7][17][19].

Ыытааччы 2012 сыллаахха «Радио Romantikaҕа» «Кафе Романтика» биэриигэ ыҥырыллыбыта^[7][17][19].

2013 сылтан ыла YouTube ситим-сиригэр «Дерзкая готовка с Ляйсан» диэн ас астыыр ханаал баар буолбута.

Кини 2015 сыл саҥатыгар ырыаһыт Ёлка «Точки расставлены» диэн альбомҥа киирбит «Я тебя буду ждать» диэн ырыатыгар видеоклип устуутугар кыттыбыта^[20].

Ляйсан 2014 сылтан 2021 сылга диэри ТНТ ханаалга «Танцы» диэн биэриини ыытара^[19].

ТНТ ханаал 2021 сылтан Утяшева ыытар «Новые танцы» биэриитин саҕалаабыта^[7][17][19].

2022 сыллаахха ТВ-3 ханаалга «Наследники и самозванцы» биэриигэ тэлэ-ыытааччы быһыытынан кыттыбыта^[21].

Ляйсан Утяшева 2022 сыл сааһыгар «Carmen P.S.» Анастасия Вядро режиссердаах шоута тахсыбыта^[22].

2023 сылга ТВ-3 ханаал эмиэ Ляйсан Утяшеваны «Вкусно с Ляйсан» биэриигэ ыытааччынан ыҥырар. Кини өссө «Выжить в Дубае» диэн бырайыагы салайар^[23].

Ляйсан Утяшева тэлэбиидэнньэҕэ ыытааччынан үлэлиирин таһынан мультипликационнай киинэлэри саҥалыырга кыттыбыта. Чуолаан, кини куолаһа «Ральф против интернета» ойуулукка Тианаҕа, «Снежная Королева: Зазеркалье» ойуулукка Альфидаҕа, «Семейка Крудс: Новоселье» ойуулукка Надя Беттерман, «Конёк-горбунок» киинэҕэ Жар-птицаҕа туттуллубута^[1].