Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Убрятова Елизавета Ивановна

Елизавета Ивановна Убрятова (1907 сыл алтынньы 27 күнэ, Омскай — 1990 сыл кулун тутар 4 күнэ, Новосибирскай) — сэбиэскэй учуонай, саха уонна атын түүр тылларын чинчийээччи, тыл билимин доктора, профессор. Саха АССР (1956), Тыва АССР (1977) билимнэрин үтүөлээх үлэһитэ.

Олоҕун олуктара

  • 1907 сыллаахха алтынньы 27 күнүгэр Омскай куоракка төрөөбүт.
  • 1929 с. — Иркутскайдааҕы государственнай университет педагогикаҕа факультетын бүтэрбит.
  • 1930 с. — Иркутскай уобалаһыгар учууталлаабыта. Ол кэннэ Таймыыр национальнай уокурук Дудинскай оройуонугар үлэлээбитэ. Таймыырга үлэлиир кэмигэр бэрт кылгас кэм иһигэр долган тылын үөрэтэн, инники дьылҕатын тюрк омук тылларын чинчийиигэ аныырга быһаарыммыт.
  • 1934 с. — Ленинградтааҕы Хотугу норуоттар институттарыгар (билиҥҥинэн — А. И. Герцен аатынан государственнай педагогическай университет) аспирантураҕа үөрэммит.
  • 1938—1963 сс. — ССРС билимин Академиятын иһинэн тыл Институтыгар тюрк омуктар тылларын секторын, ол кэннэ ССРС билимин Академиятын Сибиирдээҕэ салаатын иһинэн история, филология уонна философия Институтугар филология секторын салайбыт.
  • 1940 с. — филология билимин кандидатыгар «Язык норильских долган» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
  • 1947—1949 сс. — тустаах сүрүн үлэтин кытта Дьокуускайдааҕы тыл, литература уонна история Институтугар үлэлээбит.
  • 1953 с. — «Исследования по синтаксису якутского языка, Ч. 1. Простое предложение» (М., 1950) үлэтин иһин филология билимин докторын учуонай аата иҥэриллибит.
  • 1990 сыллаахха кулун тутар 4 күнүгэр Новосибирскай куоракка өлбүт[1][2].

Билим-чинчийэр үлэтэ

Е. И. Убрятова саха диалектологиятын уонна саха тылыгар синтаксис үөрэтиитин төрүттээччинэн буолбута (Сибирский тюркологический сборник. —Новосибирск, 1976). Е. И. Убрятова 100-н тахса научнай үлэлэри суруйбута, тюрколог уонна монголист идэлээх учуонайдар быыстарыгар аата биллибит учуонай.

Сүрүн үлэлэрэ

  • «Очерк истории изучения якутского языка» (Якутск, 1945) — монография.
  • «Исследования по синтаксису якутского языка. Сложное предложение» (Кн. 1, 2. — Новосибирск, 1976) — монография.
  • «Язык норильских долган» (Новосибирск, 1982) — монография.
  • «Историческая грамматика якутского языка» (Якутск, 1985) — монография[2].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Үлэ Кыһыл Знамятын уордьана;
  • Икки «Бочуот Бэлиэтэ» уордьан;
  • мэтээллэр;
  • Саха АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ (1956);
  • «Килбиэннээх үлэ иһин. В. И. Ленин төрөөбүтүн 100 сылын көрсө» мэтээл (1970)[3];
  • Тыва АССР билимин үтүөлээх үлэһитэ (1977)[4].

Е. И. Убрятова туһунан

  • Коркина Е. И., Петров Н. Е. Елизавета Ивановна Убрятова // Сов. тюркология. — 1977. — № 5. — С. 90—92.
  • Убрятова Елизавета Ивановна (биографическая справка) // Учен. зап. Института языка, литературы и истории ЯФ АН СССР. — Вып. 4. — Якутск, 1956. — С. 144—145.
  • Петров Н. Тюрколог-якутовед Е. И. Убрятова // Календарь знаменательных и памятных дат Якутской АССР на 1967 г. — Якутск, 1967. — С. 156—159.
  • Харитонов Л. Н., Коркина Е. И., Петров Н. Е., Слепцов П. А. Крупный тюрколог-языковед // Сибирский тюркологический сборник. — Новосибирск, 1976. — С. 3—28.

Быһаарыылар

  1. ↑ ГФ НГУ. web.archive.org. Сигэнии күнэ: 9 Муус устар 2026.
  2. ↑ 1 2 Убрятова Елизавета Ивановна (1907-1990) (рус.). Сигэнии күнэ: 9 Муус устар 2026.
  3. ↑ Убрятова Елизавета Ивановна | Мультимедийный архив Новосибирской области (рус.). archportal.nso.ru. Сигэнии күнэ: 9 Муус устар 2026.
  4. ↑ Елизавета Ивановна Убрятова: «Если есть люди, которые хотят говорить на родном языке, – язык будет жить». Сигэнии күнэ: 9 Муус устар 2026.

Сигэлэр

Категориялар