Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Семенов Анатолий Аскалонович

Семенов Анатолий Аскалонович (1977 сыл сэтинньи 23 күнэ, Дьокуускай) — Арассыыйа судаарыстыбаннай уонна хаһаайыстыбаннай диэйэтэлэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы[1][2].

Олоҕун олуктара

1977 сыллаахха сэтинньи 23 күнүгэр Дьокуускай куоракка төрөөбүт.

Дьокуускай 21 №-дээх орто оскуолатыгар үөрэммит.

Үөрэҕэ

1999 сыллаахха Саха судаарыстыбыннай университетын (билиҥҥитэ М. К. Аммосов аатынан ХИФУ) үп-экономика институтун «Тэрилтэни салайыы» хайысханан бүтэрбит.

2007 сыллаахха СГУ үп-экэниэмикэ институтун аспирантуратын бүтэрбит (ол эрэн хандьыдаат аатыгар диссертациятын туһунан да, билим ханнык эйгэтигэр хандьыдаат буолбутун туһунан аһаҕас иһитиннэрии суох).

Салгыы хаста да квалификациятын үрдэтэр кылгас кэмнээх үөрэҕи ааспыт:

  • 2005 с. — СӨ Бэрэсидьиэнин иһинэн салайыы институтун «Судаарыстыбыннай уонна муниципальнай үлэһит ис уонна тас бодото» бырагыраамата;
  • 2012 с. — Аан Дойдутааҕы SolBridge Биисинэс Оскуолатын (Тэнджон куорат, Соҕуруу Кэриэйэ) «Инновация эйгэтигэр бородууксуйа уонна өҥө оҥоруутунан, киһи кыаҕынан салайыы» бырагыраамата;
  • 2015 с. — Арассыыйа Федерациятын бэрэсидьиэнин иһинээҕи норуот хаһаайыстыбатын уонна судаарыстыбаннай сулууспа Арассыыйатааҕы академиятын (нууч.) (сах. (РАНХиГС) МВА («Биисинэһи салайыы маастара») бырагырааматын «Инновациялары, технологиялары туһанан салайыы» хайысхата;
  • 2016 с. — Арассыыйа Федерациятын бэрэсидьиэнин иһинээҕи норуот хаһаайыстыбатын уонна судаарыстыбаннай сулууспа Арассыыйатааҕы академиятын «Инновациялары, бырайыактары туһанан салайыы» бырагыраамата;
  • 2017 с. — Массачусетскайдааҕы технологическай институкка (АХШ) түргэтэтиллибит эрэгийиэннээҕи урбаан бырагыраамата[1][2].

Устудьуон сылларыгар уопсастыбаннай үлэтэ

Саха судаарыстыбыннай университетыгар үөрэнэр сылларыгар устудьуоннар профкомнарын үлэтигэр көхтөөхтүк кыттыбыт.

Устудьуоннар тутуу этэрээттэрин бырабылыанньатын чилиэнэ эбит[2].

КВН хамсааһын иһинэн «Саха бастакы арыйааччылара» («Якутские первооткрыватели») диэн Саха сириттэн бастакы хамаанда төрүттээччитэ уонна хапытаана эбит. Хамаанда муҥутуур ситиһиитинэн КВН Бастакы лигатыгар хапсыһан, 2004 сыллааҕы түмүктүүр көрүүтүн 1/8 сүһүөҕэр дылы тиийии буолбут[3].

Кэлин маннык ааттаах уопсастыбаннай тэрилтэ бэрэссэдээтэлэ буолбут, КВН Саха сиринээҕи лигатын үлэтин салайбыт.

Үлэтэ

Үлэтин 1999 сыллаахха Саха судаарыстыбыннай университетыгар саҕалаабыт, онно 2003 сылга диэри бюджеттан таһынан үлэ салалтатын аудит бөлөҕүн салайааччытынан үлэлээбит.

2003 сылтан 2007 сылга диэри ыччат политикатын хонтуруоллуур былаас органнарын тиһигэр үлэлээбит:

  • 2003—2005 сс. — Саха Өрөспүүбүлүкэтин ыччат политикатыгар Министиэристибэтин уопсастыбаннай холбоһуктары кытта үлэҕэ сүрүн үлэһит, салаа салайааччыта;
  • 2005—2006 сс. — «Дьокуускай куорат» МТ «Октябрьскай уокурук» Управатын баһылыгын бастакы солбуйааччыта;
  • 2006—2007 сс. — Саха Өрөспүүбүлүкэтин ыччат политикатыгар миниистирин солбуйааччыта.

2007—2011 сылларга кэммиэрсийэ эйгэтигэр үлэлээбит: «ЭПЛ» ХЭО генеральнай дириэктэрин солбуйааччытынан, онтон «ЭПЛ Менеджмент» ХЭО генеральнай дириэктэрин солбуйааччытынан («ЭПЛ Даймонд» хампаанньалар бөлөхтөрө).

2011 сылтан 2012 сылга диэри «Биир ньыгыл Арассыыйа» Бүтүн Арассыыйатааҕы политика баартыйатын эрэгийиэннээҕи толорор кэмитиэтин Саха сиринээҕи олохтоох салаатын салайааччытынан үлэлээбит[1][2].

2012 сыллаахха «Миниистир» Өрөспүүбүлүкэтээҕи дьыалабыай оонньууга хамаанда хапытаанын быһыытынан кыттыбыт уонна IT-эйгэҕэ технология пааркатын тэрийии туһунан бырайыагы көмүскээбит. Бу үлэ иһин кини оонньуу «Бастыҥ инноваторын» аатын ылбыт, онтон биир ыйынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэрисидьиэнэ Егор Борисов «Якутия» технология пааркатын арыйар туһунан Уурааҕа тахсыбыт, Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Технопарк» судаарыстыбыннай автономиялаах тэрилтэ генеральнай дириэктэринэн Анатолий Семенов анаммыт[4].

Бу дуоһунаска кини 2018 сыл от ыйыгар диэри үлэлээбит[1].

Инновация, сыыппараҕа сайдыы уонна инфокоммуникация технологияларын миниистирэ

2018 сыл от ыйын 11 күнүгэр, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын эбээһинэһин быстах кэмҥэ толорооччутун Айсен Николаев уурааҕынан, Саха Өрөспүүбүлүкэтин инновацияҕа, сыыппараҕа сайдыыга уонна инфокоммуникация технологияларыгар миниистиринэн анаммыт.

Бу дуоһунаска 2023 сыл балаҕан ыйын 28 күнүгэр диэри үлэлээбит.

Миниистиринэн үлэлиир кэмигэр IT-инфраструктураны сайыннарыыга, инновациялары өйөөһүҥҥэ улахан болҕомтотун уурбут; бу сылларга Саха сиригэр сыыппараҕа трансформация политиката олоххо киирбит[5].

Сибээс инфраструктуратын сайыннарыы

Министиэристибэ үлэтин биир хайысхатынан сыыппараҕа тэҥэ суох буолууну суох гыныы буолбут. 2022 сылга 373 нэһилиэнньэлээх пуун волокнолаах оптическай сибээскэ (ВОЛС) холбоммут, 13,5 тыһ.км линия тардыллыбыт, бу Саха сирин нэһилиэнньэтин 90 % түргэн интэриниэккэ холбонуутун хааччыйбыт. 2025 сылга диэри суоттаммыт ВОЛС ситимин Арктика улуустарыгар дылы кэҥэтэр бырайыак көҕүлэммит[5].

IT-эйгэ сайдыытыгар экосистеманы тэрийии

Бу сылларга Саха сиригэр инновациялары туһанар эйгэ киэҥник тарҕанан саҕалаабыт:

  • Өрөспүүбүлүкэҕэ инновациялары сайыннарыы пуондата тэриллэн, стартаптары опцион нөҥүө үбүлээһин механизма киирбитэ. 2022 сыл туругунан, пуонданы кытта 53 хампаанньа үлэлэһэр эбит;
  • Дьокуускайга IT-паарка 130-тан тахса резидент хампаанньаны түмэн, Уһук Илиҥҥэ бастакы бөдөҥ инфраструктура киинэ (10 тыһ. м²) буолбут;
  • «Үлэ Кыбаартала» диэн 15 тыһ.кв. м иэннээх саҥа былаһаакка аһыллыбыт, резиденнэрэ сайдыы территорияларын (ТОР) таһымыгар нолуок чэпчэтиилэрин ылбыттар;
  • Каадыр кыаҕын сайыннарар сыалтан улуустарга IT-кииннэр ситимнэрэ (барыта 18 киин) тэриллэн, кэҥэтиллэн, бары саастаах олохтоохторго информационнай технология эйгэтигэр үөрэхтээһин тарҕаммыт, ол иһинэн баҕалаахтары junior-специалист таһымыгар тиийэ бэлэмнэниэхтэрин сөп буолбут[5].

Үөрэҕириини уонна каадырдары өйөөһүн

Министиэристибэ кыттыылаах сыл аайы «Мин идэм IT» күрэх ыытыллан, 2016 сылга 42 кыттааччыттан 2022 сылга 32 нэһилиэнньэлээх пуунтан 7 тыһыынча кэриҥэ кыттааччыга тиийэ улааппыт. Күрэх тэрээһинин уратытын РФ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлэ Михаил Мишустин бэлиэтээн, тустаах министерстволарга бүтүн Арассыыйа үрдүнэн тарҕатыы боппуруоһун ырытан үлэлэтэргэ сорудахтаабыт.

Итини тэҥэ Дьокуускайдааҕы сибээс уонна энергетика колледжыгар пилота суох көтөр аппараттар оператордарын үөрэтэр Киин аһыллыбыт, пилота суох авиация оскуолатын тэрийиигэ үлэ ыытыллыбыт[4].

IT-эйгэҕэ Саха сирин ситиһиилэрэ

Өрөспүүбүлүкэҕэ IT-эйгэҕэ дьарыктаах дьон ахсаана 2018 сылтан үс төгүл улаатан, 4 тыһыынча киһиэхэ чугаһаабыт. Саха сиригэр IT-өҥөнү экспортааһыҥҥа ДФО регионнарын ортолоругар лидер, оттон Арассыыйа регионнарын иһигэр сыыппараҕа ситии-хотуу рейтинигэр Уһук Илинтэн соҕотох Бастыҥ-10 ахсааныгар киирбит[5].

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Баһылыгын 2023 сыл алтынньы 4 күнүнээҕи 43 №-дээх ыйааҕынан Анатолий Аскалонович Семенов Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан анаммыт[1].

Бу дуоһунаска кини инновация уонна айар (креатив) индустрия эйгэтин, ону тэҥэ үөрэхтээһин уонна билим эйгэлэрин хонтуруоллуур. Онуоха кини эппиэттиир хайысхатыгар Инновация министиэристибэтэ, Урбаан, эргиэн уонна туризм министиэристибэтэ, ону таһынан Үөрэхтээһин уонна билим министиэристибэтэ киирэллэр[6].

2024 сыл от ыйыгар Саха сиригэр сыыппараҕа уларыйыы салайааччытынан анаммыт[7].

Сыыппараҕа сайдыы эйгэтигэр соруктара

  • Сибээс инфраструктуратын сайыннарыы: кэлиҥҥи үс сылга бары улуус кииннэрин хабан, сибээс кэлим инфраструктуратын тутууну түмүктээһин;
  • Салайыыны уонна бары эйгэлэри сыыппараҕа көһөрүү: судаарыстыбыннай салайыыны, экономика салааларын уонна социальнай эйгэни.

Бу соруктары олоххо киллэрии, бэйэтэ сыаналыырынан, Саха сирин сыыппараҕа сиппит-хоппут таһымын салгыы үрдэтиигэ көмөлөһүөҕэ[6][7].

Социальнай-экономическай эйгэҕэ соруктара

Үөрэх уонна билим

  • Норуот хаһаайыстыбатыгар бастыҥ технологиялары киллэрии үлэтин салҕааһын, анал байыаннай операция наадатыгар бородууксуйаны тэрийии;
  • Үөрэх хаачыстыбатын, тиийимтиэ буолуутун үрдэтии, оскуолаларга аныгы инфраструктураны тэрийии;
  • Үөрэхтээһиҥҥэ каадыр үлэтин күүһүрдүү: учууталлар үлэлэрин көҕүлээһин, эдэр педагогтары өйөөһүн уонна бэлэмнээһин, идэ аптарытыатын үрдэтии;
  • Патриотическай иитиигэ, саха тылын уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар тылларын харыстааһыҥҥа уонна сайыннарыыга болҕомто ууруу;
  • Экономика саҥа салааларыгар каадырдары бэлэмниир орто уонна үрдүк үөрэх кыһаларыгар үөрэх хаамыытын уларытыы[6].

Экономика уонна дьадаҥыны утары охсуһуу

Өрөспүүбүлүкэ Баһылыга туруорбут соруктарын сүнньүнэн үлэтэ-хамнаһа усулуобуйаны тэрийиигэ туһуланар:

  • Биисинэһи тутуу уонна ыытыы;
  • Сөптөөх төлөбүрдээх саҥа үлэ миэстэтин тэрийии;
  • Сааһын сиппит, үлэтэ суох нэһилиэнньэ үөрэхтээһинин тэрийии[6].

Айар экономиканы сайыннарыы

2023 сыллаахха биэс сыллаах кэмҥэ айар индустриялары сайыннарыыга сорук туруоруллубут. Былааннаах көрдөрүүлэр Саха сирин валовай региональнай бородууксуйатыгар бу сектор кылаата 3,5 %-нан үрдүүрүн уонна онно дьарыктанар дьон ахсаана 60 тыһыынчаҕа тиийэ элбиирин сабаҕалыыллар[6].

IT-салаа сайдыытыгар көрүүлэрэ

Анатолий Семенов IT-салаа Саха сирин олоҕун быстыспат сорҕотун быһыытынан көрөр. IT-идэлэр сахаҕа үгэс буолбут идэлэри кытта тэҥнэһэн, бу эйгэ Саха сиригэр суолтата — Бразилияҕа футбол кэриэтэ «национальнай идея» буолбут диэн сыаналыыр.

IT-салаа сайдыытыгар бары түһүмэхтэри киллэрэр бүтүн экосистеманы тэрийии улахан суолталааҕын бэлиэтиир: оскуола оҕолорун идэҕэ хайысхалааһынтан («Мин идэм IT» күрэх) уонна устудьуоннары бэлэмнээһинтэн («Устудьуон инкубатора»), инновациялары сайыннарыы уонна инфраструктураны хааччыйыы Пуондатын нөҥүө стартаптары үбүлүүр тэрилтэлэри тэрийиигэ тиийэ (Технопарк, IT-парк, «Үлэ Кыбаартала»).

Сыыппараҕа сайдыы сүрүн усулуобуйатынан аныгы сибээс инфраструктурата тарҕаныытын ааттаабыт, ордук Арктика улуустарыгар уонна тиийэрэ ыарахан оройуоннарга. Иккис тутаах факторынан кини киһи капиталын сайыннарыыны ааҕар, ол эбэтэр нэһилиэнньэ IT-кииннэр нөҥүө саҥа идэлэри баһылыырын уонна ыраахтан үлэлиир кыахтанарын[5].

Уопсастыбаннай дуоһунастара

«Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа чилиэнэ. Баартыйа Саха сиринээҕи салаатын политическай сэбиэтин састаабыгар киирэр.

Дьокуускай куорат Дууматын депутатынан талыллан, «Биир ньыгыл Арассыыйа» фракцияны салайбыта.

«Якутия» венчурдаах хампаанньа ААУо дириэктэрдэрин сэбиэтигэр киирэр.

2008 сыллаахха «Каадырдар резервэлэрэ — дойду профессиональнай хамаандата» бырагырааманан талыллан, Арассыыйа үрдүнэн 150 бастыҥ хандьыдаат ахсааныгар киирбит[1][2].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин ыччат политикатын туйгуна;
  • «Дьокуускай куоракка ыччат политикатыгар кылаатын иһин» бэлиэ;
  • «Дьокуускай куорат туһугар өҥөлөрүн иһин» бэлиэ (2017)[2].

Тус олоҕо

Кэргэнэ — Алена Семенова, 1997 сыллаахха ыал буолбуттар. Кинилэр Дьокуускай куорат 21 №-дээх оскуолатыгар бииргэ үөрэммиттэр.

2022 сыллаахха кэргэнниллэр холбоспуттарын 25 сылын, ону кытта бииргэ буолбуттарын 30 сылын бэлиэтээбиттэр (өссө оскуолаҕа сылдьан 1992 сыллаахтан доҕордоһон барбыттар эбит).

Үс оҕолоохтор: Анна, Тимур уонна Екатерина.

Дьиэ кэргэн чөл олоҕу тутуһар. Анатолий спордунан үлүһүйэр, кроссфитынан уонна волейболунан дьарыктанар[8].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Семенов Анатолий Аскалонович (рус.). Официальный сайт Партии «Единая Россия». Сигэнии күнэ: 9 Кулун тутар 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Семенов Анатолий Аскалонович (рус.). Якутская городская Дума (старая версия). Сигэнии күнэ: 9 Кулун тутар 2026.
  3. ↑ Сезон 2004 Первой лиги КВН (рус.). Сигэнии күнэ: 9 Кулун тутар 2026.
  4. ↑ 1 2 ТОП-5 реализованных проектов участников деловой игры «МИНИСТР» (рус.). Сигэнии күнэ: 9 Кулун тутар 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 «IT для Якутии – как футбол для Бразилии» (рус.). EastRussia (31 Ахсынньы 2022). Сигэнии күнэ: 9 Кулун тутар 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 Анатолий Семенов: «Буду продолжать работать над цифровизацией республики» (рус.). Yakutia24 (5 Алтынньы 2023). Сигэнии күнэ: 9 Кулун тутар 2026.
  7. ↑ 1 2 Назначен руководитель цифровой трансформации Якутии (рус.). D-Russia.ru (12 От ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 9 Кулун тутар 2026.
  8. ↑ Радостное событие в семье якутского министра (рус.). MySeldon (11 Алтынньы 2022). Сигэнии күнэ: 9 Кулун тутар 2026.

Категориялар