Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Саввин Захар Прокопьевич

Саввин Захар Прокопьевич (1915 сыл олунньу 13 күнэ, Нам улууһа — 1995 сыл от ыйын 29 күнэ, Дьокуускай) — Саха АССР уонна РСФСР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Саха АССР үөрэҕэриитин миниистирэ (1950-69), Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.

Олоҕун олуктара

1915 сыл олунньу 13 күнүгэр Нам улууһун Үөдэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Дьиэ кэргэҥҥэ түөрт оҕо баара: Захар, Алексей, Парасковья уонна Матрёна[3].

1924—1928 сыллардаахха Үөдэй начаалынай оскуолатыгар үөрэммитэ. 1930—1931 үөрэх сылыгар Дьокуускай куорат 1-кы нүөмэрдээх ситэтэ суох орто оскуолатын 5-с кылааһын бүтэрбитэ, онтон салгыы 6-с «ударнай» кылааска үөрэнэн, 1932 сыллаахха оскуолатын ситиһиилээхтик түмүктээбитэ. 1934 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай техникум социальнай-экономическай салаатын бүтэрбитэ.

1935 сыл от ыйытан 1936 сыл алтынньытыгар диэри — Саха АССР Булуҥ ситэтэ суох орто оскуолатын учуутала. 1936 сыл алтынньытытан 1938 сыл тохсунньутугар диэри — Саха АССР сырдатыы народнай комиссариатын (наркомпрос) инспектора. 1938 сыл тохсунньутуттан кулун тутарыгар диэри — РСФСР наркомпроһун иһинээҕи политпросветүлэһиттэр куурустарын истээччитэ, Москва к. 1938 сыл кулун тутарыттан 1940 сыл балаҕан ыйыгар диэри — Саха АССР наркомпроһун библиотека сиэктэрин сэбиэдиссэйэ. 1940 сыл балаҕан ыйыттан 1942 сыл кулун тутарыгар диэри — Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай педагогическай институт устуоруйа салаатын студена, үөрэҕин Аҕа дойду Улуу сэриитэ быспыта.

1942 сыл кулун тутарыгар Саввин Дьокуускайдааҕы холбоһуктаах райвоенкоматынан Кыһыл Армия кэккэтигэр ыҥырыллыбыта. Кини ол кэмҥэ Курган куоракка көһөрүллүбүт Сталинградтааҕы байыаннай танковай училище курсанна буолбута.

1942 сыл бэс ыйыгар (атын дааннайынан 1944 с.) ВКП(б) чилиэнигэр киирбитэ (1952 сылтан КПСС диэн ааттаммыта). 1943 сыл олунньутугар училищены лейтенант званиелаах бүтэрбитэ. Т-34 танк хамандыыра. Воронежскай фронт 59-с танковай полкатын састаабыгар сэриилэспитэ. 1943 сыл ыам ыйын 25 күнүгэр контузияланан, фронтан тыылга тахсыбыта. 1943 сыл атырдьах ыйыгар 2-с Украинскай фронт 18-с танковай корпуһун 181-с танковай бригадатын 2-с танковай батальонун танк хамандыырынан анаммыта. 1944 сыл ыам ыйыттан от ыйыгар диэри танковай бригада сибээһин офицерынан сылдьыбыта, онтон төттөрү танк хамандыыра буолбута. Румынияны, Венгрияны, Югославияны, Чехословакияны нөҥүө сэриилэһэн ааһан, Кыайыыны Австрияҕа көрсүбүтэ[4].

1946 сыл муус устарыгар капитан званиелаах демобилизацияланан Саха АССР-га төннүбүтэ. Үөрэҕин салгыы үөрэнэн, 1947 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай институту (билигин М. К. Аммосов аатынан Хотугу-Илин федеральнай университет) туйгуннык бүтэрбитэ. Үрдүк үөрэх кэнниттэн 1947 сыл от ыйыттан 1948 сыл атырдьах ыйыгар диэри төрөөбүт институтугар ассистент, онтон марксизм-ленинизм кафедратын старшай преподавателинэн үлэлээбитэ.

1950 сыл олунньу 3 күнүттэн 1961 сыл балаҕан ыйын 21 күнүгэр диэри Саха АССР үөрэҕэрии миниистиринэн үлэлээбитэ.

1961 сыл алтынньы 1 күнүттэн 1962 сыл от ыйын 10 күнүгэр диэри киэһээҥҥи оскуола учуутала.

1962 сыл от ыйын 10 күнүттэн биэнсийэҕэ тахсыар диэри Дьокуускайдааҕы 1-кы нүөмэрдээх педагогическай училище дириэктэринэн үлэлээбитэ.

Уопсастыбаннай үлэннэн дьарыктаммыта: Бүлүү оройуонун Үгүлээт быыбардыыр уокуругуттан Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин III, IV уонна V ыҥырыыларын дьокутаата этэ. ССКП Саха сиринээҕи обкуомун чилиэнинэн сылдьыбыта.

Захар Саввин 1995 сыллаахха от ыйын 29 күнүгэр[5] эбэтэр атырдьах ыйын 3 күнүгэр[6] Саха Өрөспүүбүлүкэтин Дьокуускай куоракка өлбүтэ.

Кинигэлэрэ

1937 сыллаахха 5-6 кылаастарга анаан саха литэрэтиирэтин учебнигын оҥорбута, оттон 1954 сыллаахха саха оскуолаларыгар нуучча тылын үөрэтии туһунан кинигэ ааптара буолбута[7].

  • Саввин З.П. Кузница педагогических кадров. (Из истории и опыта работы Якут. пед. училища № 1). — Якутск: Кн. изд-во, 1971. — 72 с. — 1500 экз.[8].

Наҕараадалара

  • Бочуот Бэлиэтэ уордьан үс төгүллээх кавалера;
  • Кыһыл Сулус уордьан икки төгүллээх кавалера (1944 сыл тохсунньу 19 күнэ, 1944 сыл алтынньы 20 күнэ);
  • Аҕа дойду сэриитин I уонна II истиэпэннээх уордьаннар кавалердара (1985 сыл муус устар 6 күнэ, 1945 сыл ыам ыйын 27 күнэ);
  • «Бочуоттаах үлэтин иһин. Владимир Ильич Ленин төрөөбүтэ 100 сылыгар» юбилейнай мэтээл (1970 сыл);
  • «1941—1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин» мэтээл;
  • «Будапеһы ылыы иһин» мэтээл (1946 сыл ыам ыйын 31 күнэ);
  • «Венаны ылыы иһин» мэтээл (1946 сыл ыам ыйын 31 күнэ);
  • «РСФСР оскуолатын үтүөлээх учуутала» бочуоттаах аат;
  • «Саха АССР үтүөлээх учуутала» бочуоттаах аат;
  • Өрөспүүбүлүкэ таһымнаах персональнай биэнсийэлээҕэ;

Аатын үйэтитии

  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Нам улууһа» муниципальнай оройуон «Захар Прокопьевич Саввин аатынан Үөдэй орто уопсай үөрэхтээһин оскуолата» муниципальнай уопсай үөрэхтээһин тэрилтэтэ; З. П. Саввин аата 2006 сыл бэс ыйын 13 күнүгэр иҥэриллибитэ;
  • 2015 сыл ыам ыйын 6 күнүгэр С. Ф. Гоголев аатынан Дьокуускайдааҕы педагогическай колледжка Захар Прокопьевич Саввин кэриэһигэр өйдөбүнньүк дуоската туруоруллубута[9].

Быһаарыылар

  1. ↑ В Якутске увековечили имя Семена Сюльского. Сигэнии күнэ: 10 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 10 Балаҕан ыйын 2021 года.
  2. ↑ Якутия отмечает 90-летие государственного и общественного деятеля Николая Ивановича Шарина. Сигэнии күнэ: 10 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 10 Балаҕан ыйын 2021 года.
  3. ↑ К 100 - летию Захара Прокопьевича Саввина. МБОУ “Едейская СОШ им. З.П.Саввина МО “Намский улус” РС(Я). Сигэнии күнэ: 20 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 20 Балаҕан ыйын 2021 года.
  4. ↑ Саввин Захар Прокопьевич. Сигэнии күнэ: 10 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 10 Балаҕан ыйын 2021 года.
  5. ↑ Саввин Захар Прокопьевич. Сигэнии күнэ: 20 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 20 Балаҕан ыйын 2021 года.
  6. ↑ Саввин (Савин) Захар Прокопьевич. Сигэнии күнэ: 10 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 10 Балаҕан ыйын 2021 года.
  7. ↑ 100-летие учителя Захара Саввина отметили в Едейской школе Намского улуса Якутии. Сигэнии күнэ: 10 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 10 Балаҕан ыйын 2021 года.
  8. ↑ Российская национальная библиотека, Санкт-Петербург. Сигэнии күнэ: 20 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 20 Балаҕан ыйын 2021 года.
  9. ↑ Саввин Захар Прокопьевич. Сигэнии күнэ: 13 Олунньу 2026.

Категориялар