Роббек Василий Афанасьевич

1937 сыллаахха тохсунньу 6 күнүгэр Саха АССР Орто Халыма улууһун Байду нэһилиэгэр элбэх оҕолоох эбээн табаһыт-булчут дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ^[1][2].

1946 сыллаахха Рыжовскай көһө сылдьар оскуолаҕа үөрэнэ киирбитэ, онтон Родчевскай сэттэ кылаастаах оскуолаҕа үөрэҕин салҕаабыта. 1956 сыллаахха Орто Халыматааҕы орто оскуоланы бүтэрбитэ^[3].

Үлэтин 1956 сыллаахха оскуола-интэринээккэ иитээччинэн саҕалаабыта, кэлин Байду алын сүһүөх оскуолатын учууталынан, ЫБСЛКС оройуоннааҕы кэмитиэтин устурууктарынан, Орто Халыма оройуонун Березовкатааҕы көһө сылдьар Сэбиэтин Кыһыл чуумун сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ^[4].

1961 сыллаахха А. И. Герцен аатынан Ленинградтааҕы педагогика институтун Уһук Хоту норуоттарын салаатыгар үөрэнэ киирбитэ. 1966 сыллаахха институту «нуучча тыла, литературата уонна эбээн тыла» туйгуннук үөрэнэн бүтэрбитэ. 1966–1970 сылларга Орто Халыма оройуонун Налимнааҕы аҕыс кылаастаах оскуолатын дириэктэринэн үлэлээбитэ^[2].

1969 сыллаахха ССРС Билимин Академиятын Тылы билиигэ институтун Ленинградтааҕы салаатын аспирантуратыгар киирбитэ. 1974 сыллаахха профессор В. И. Цинциус салайыытынан «Виды глаголов в эвенском языке» диэн тиэмэҕэ хандьыдаат диссертациятын көмүскээбитэ. 1992 сыллаахха «Грамматические категории эвенского языка в функциональном семантическом аспекте» диэн тиэмэҕэ дуоктар диссертациятын көмүскээбитэ^[1][2].

1973–1991 сс. ССРС БА Сибиирдээҕи салаатын Саха сиринээҕи филиалын Тыл, литература уонна устуоруйа институтугар лабараантан саҕалаан билим үрдүкү үлэһитигэр диэри үүммүтэ. 1992 сылтан 2008 сылга диэри — бэйэтэ төрүттээбит Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын институтун дириэктэрэ. 2008–2010 сылларга — Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын институтун эбэҥки филологиятын секторын сэбиэдиссэйэ^[1].

1994 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Билимин академиятын чилиэн-кэрэспэдьиэнинэн, оттон 1995 сыллаахха дьиҥнээх чилиэнинэн талыллыбыта^[5].

2010 сыллаахха от ыйын 9 күнүгэр Дьокуускайга олохтон туораабыта.

Чинчийэр үлэтин сүрүн хайысхалара — эбээн тылын грамматиката уонна лексикографията, диалектологията уонна фольклора. Тоҥус-маньчжур тылларын үөрэтиигэ биир бастыҥ исписэлиис быһыытынан биллэр. Тоҥус-маньчжур тылларыгар туттуллар функциональнай грамматика теориятын научнай оскуолатын төрүттээбитэ^[1].

200-тэн тахса научнай үлэ, ол иһигэр монографиялар, ааптардара^[1][4]:

• «Виды глагола в эвенском языке» (Л.: Наука, 1982)
• «Категория залоговости в эвенском языке» (Л.: Наука, 1984)
• «Язык эвенов Березовки» (Л.: Наука, 1989)
• «Грамматические категории эвенского глагола» (СПб.: Наука, 1992)
• «Тунгусский архаический эпос (эвенкийские и эвенские героические сказания)» (Дьокуускай: ИПМНС СО РАН, 2002; Г. И. Кэптукэны кытта)
• «Эвенско-русский словарь» (Новосибирскай: Наука, 2005; М. Е. Роббегы кытта)

Түөрт уонтан тахса сыл Азия хотугулуу-илин өттүгэр эспэдииссийэ матырыйаалларын хомуйбута, бу үлэлэр эбээн тылын грамматикатын ойуулааһыҥҥа олук буолбуттара^[1].

Эбээн тылыгар анаан үөрэх комплекстарын уонна үөрэх-методическай босуобуйалары оҥорбута. В. И. Цинциус, К. А. Новикова, Х. И. Дуткин, Н. И. Гладкова, М. Е. Роббек уо.д.а. ааптардары кытта оскуолаларга, орто анал уонна үрдүк үөрэх кыһаларыгар аналлаах босуобуйалары таһаартарбыта^[4].

Кини салайыытынан алта хандьыдаат уонна биир дуоктар диссертациялара көмүскэммиттэрэ.

Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин XII ыҥырыытын дьокутаатынан талыллыбыта.

1995 сылтан ХНТ Киһи быраабыгар сэбиэтин Женеватааҕы сессияларыгар, ону тэҥэ Арктика уонна Хотугу сир уопсастыбаннай билим кэнгириэһигэр уонна да атын норуоттар икки ардыларынааҕы көрсүһүүлэргэ кыттыбыта. ЮНЕСКО Арктика тирэхтээх сайдыытыгар экспертин эбээһинэһин толорбута, РФ Госдуматын Хотугу сир кыһалҕаларыгар кэмитиэтин консультативнай-экспертнай Сэбиэтин, Аан дойду олохтоох аҕыйах ахсааннаах норуоттарын эксперттарын норуоттар ыккардыларынааҕы Ассоциациятын чилиэнэ этэ^[1][6].

Институт салайааччытын быһыытынан «Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар көҥүл сайдыыларын Декларациятын» оҥорууну салайбыта. Бу докумуон ХНТ Киһи быраабыгар сэбиэтэ биһирэбилин ылбыта уонна «Дьокуускайдааҕы Декларация» диэн аатынан ХНТ официальнай тылларыгар тылбаастанан, аан дойду дойдуларыгар тарҕаммыта^[2].

Саха судаарыстыбаннай университет иһинэн хотугу филология кафедратын, Черскэй бөһүөлэгэр Хотугу норуоттар бастакы колледжтарын, Дьокуускайдааҕы педагогическай колледжка эбээн уонна эбэҥки салааларын арыйыыга улахан үтүөлээх^[1].

Кэргэнэ — Мария Егоровна Роббек, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын институтун билим үлэһитэ. Дьиэ кэргэҥҥэ алта оҕо төрөөбүтэ^[2][7].

• Арассыыйа Федерациятын билимин үтүөлээх диэйэтэлэ
• Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ
• РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна
• Арассыыйа Наукаларын академиятын Сибиирдээҕи салаатын бочуоттаах бэтэрээнэ
• В. Д. Лебедев аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин бириэмийэтин лауреата
• «Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин сайдыытыгар үтүөлэрин иһин» мэтээл
• «Гражданскай килбиэн» ураты бэлиэ
• «Саха сирэ Арассыыйалыын 370 сыла» ураты бэлиэ
• «Хотугу сиргэ бэриниилээх буолуу иһин» ураты бэлиэ
• Орто Халыма улууһун ытык олохтооҕо
• «РФ ТІМ 200 сыла» түөскэ кэтиллэр бэлиэ
• ЮНЕСКО диплома

• 2010 сыллаахха Орто Халыма улууһун Березовкатааҕы национальнай орто оскуолатыгар В. А. Роббек аата иҥэриллибитэ^[8];
• 2010 сыллаахха Орто Халыма куорат Дачнай уулуссата В. А. Роббек аатынан ааттаммыта^[8];
• 2011 сыллаахха Орто Халыма улууһун дьаһалтата В. А. Роббек аатынан итипиэндийэ олохтообута^[8];
• 2018 сыллаахха Ил Түмэҥҥэ учуонай 80 сааһыгар аналлаах билим-практическай конференция ыытыллыбыта^[9];
• 2023 сылга Орто Халымаҕа Василий Роббекка аналлаах өйдөбүнньүк дуоска туруоруллубута.