Дуткин Христофор Иннокентьевич

РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Logo-ran-yakytsk.png

Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт

Сиһилии
Aprove.svg

РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Arrow-Right.png
Logo-ran-yakytsk.png
Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт

Христофор Иннокентьевич Дуткин (1939 сыл ахсынньы 16 күнэ, Ойотуҥ, Саха АССР2002 сыл ахсынньы 22 күнэ) — сэбиэскэй, Арассыыйа учуонайа, тыл билимин хандьыдаата, Хотугу Форум Академиятын чилиэнэ (1996), Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ (2000).

Олоҕун олуктара

1939 сыллаахха ахсынньы 16 күнүгэр Саха АССӨ Аллайыаха улууһун Ойотуҥ бөһүөлэгэр төрөөбүтэ.

1966 сыллаахха А. И. Герцен аатынан Ленинградтааҕы судаарыстыбаннай педагогика институтун хоту салаатын бүтэрбитэ.

1966—1967 сс. — Аллайыаха оройуонугар учууталлаабыта.

1967—1969 сс. — оройуон хаһыатыгар литературнай үлэһит, Томскай уобаласка учууталлаабыт.

1969—1971 с. — Томскай уобаласка бүһүөлэк Сүбэтин бэрэссэдээтэлэ.

1971—1974 сс. — Томскай уобаласка учууталлаабыт.

1974—1979 сс. — ТЛИНЧИ үрдүкү лабараана.

1979—1991 гг. — ТЛИНЧИ билим алын үлэһитэ.

1990 сыллаахха тыл билимин хандьыдаатыгар «Аллаиховский говор эвенов Якутии» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.

1991 сылтан — аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт үрдүкү билим үлэһитэ.

1993 сылтан — эбээн филологиятын салаатын сэбиэдиссэйэ.

2002 сыллаахха ахсынньы 22 күнүгэр өлбүтэ[1].

Үлэлэрэ

Х. И. Дуткин — эбээн тылын диалектологиятыгар, фольклоругар, лексикологиятыгар уонна лексикографиятыгар биир тутаах чинчийээччинэн биллибит. Эбээн тылыгар үөрэхтээх 30-ча идэлээх үлэһити, 2 билим хандьыдаатын бэлэмнээбит.

  • «Аллаиховский говор эвенов Якутии». (СПб., 1995. — 144 с.).
  • «Мэттеренти» — учебники по эвенскому языку для 1-го (Л., 1985) и 2-го класса (Л., 1990).
  • «Эвено-русский, русско-эвенский словарь для начальных классов эвенских школ» (Л., 1989).
  • «Краткий словарь-разговорник для изучающих эвенский язык» (Якутск, 1992).
  • «Табаhыттарга эбээннии — сахалыы тематическай тылдьыт» (Якутск, 1992).
  • «Программа и хрестоматия по развитию речи для эвенских дошкольных учреждений и для родителей, ведущих кочевой образ жизни: Примерная система методов обучения дошкольников родному языку» (Магадан, 1993).
  • «Карманный тематический словарь-разговорник для якутоязычных эвенов (на диалектной основе)» (Якутск, 1994).
  • «Эвенский язык. Учеб. для 2 кл. / Соавт. с В. И. Цинциус, К. А. Новиковой, В. А. Роббек» (СПб., 1995).
  • «Эвенский фольклор. Спец. курс для студентов-эвенов ЯГУ» (Якутск, 1996. — Вып. 1. — 65 с.).
  • «Исконная и заимствованная лексика аллаиховского говора эвенского языка в этнолингвистическом аспекте» (Сб.: Языки народов Севера, Сибири и Дальнего Востока. — СПб., 1998. — С. 71—79 / Соавт. с А. А. Петровым).

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Российскай Федерация үөрэҕириитин туйгуна (1995);
  • Хотугу Форум Академиятын чилиэнэ (1996);
  • Арассыыйа Суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ (2000);
  • Аллайыаха улууһун ытык олохтооҕо (2000);
  • Эбээн-Бытантай улууһун ытык олохтооҕо (2000)[1].

Быһаарыылар

  1. 1 2 Учёные-исследователи. Справочник ИГИ (рус.). Сигэнии күнэ: 9 Бэс ыйын 2026.

Литература

  • Коркина Е. И. Исследование якутских североведов // Письменность народов Сибири. История и перспективы. — Новосибирск, 1981. — С. 92—95.
  • Винокурова У. А. В гармонии с природой и с собой // Соц. Якутия. — 1990. — 28 марта.
  • Родом из Оетунга. — Якутск, 1994.
  • Первый ученый и педагог из эвенов родоплемени «Деткиль»: Посвящается 10-летию Союза ассоциаций малочисленных народов Севера РС(Я). — Якутск, 2000. — 50 с.
  • Дуткин Христофор Иннокентьевич // Наш филологический…: Биографический справочник. — Якутск, 1996. — С. 73.
  • Христофоров В. «Ойотунг» с эвенского означает «хорошее место». Оттуда берет начало род Дуткиных // Якутия. — 2000. — 13 янв.