Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Винокурова Ульяна Алексеевна

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Винокурова.
В Рувики есть статьи о других людях с фамилией Винокурова.

Ульяна Алексеевна Винокурова (аҕатынан араспаанньата — Лаптева; 1947 сыл от ыйын 17 күнэ, Байды, Саха АССР — 2026 сыл балаҕан ыйын 3 күнэ) — сэбиэскэй уонна Арассыыйа учуонайа, психолог, социолог, этносоциологияҕа уонна Арктика норуоттарын психологиятыгар идэлээх исписэлиис, уопсастыбаннай диэйэтэл. Социология билимин дуоктара, бэрэпиэссэр, Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ.

Олоҕун олуктара

1947 сыл от ыйын 17 күнүгэр Орто Халыма улууһун Байдуҥа нэһилиэгэр (атын дааннайдарынан — Хатыҥнаах сэлиэнньэтигэр[1]) төрөөбүтэ. Аҕата өр кэм устата холкуос бэрэссэдээтэлинэн, ийэтэ оҕо саадыгар ас астааччынан үлэлээбиттэрэ.

1964 сыллаахха Орто Халыма орто оскуолатын бүтэрбитэ, онтон хомсомуол путёвкатынан ньирэй көрөөччүнэн уонна учууталынан үлэлээбитэ[1].

1966–1971 сылларга А. А. Жданов аатынан Ленинградтааҕы судаарыстыбаннай университет психологияҕа факультетыгар үөрэммитэ.

Университеты 1971 сыллаахха бүтэрэн баран, «Джугджурзолото» кэмбинээккэ Уус-Маайа улууһун Солнечнай бөһүөлэгэр инженер-социологынан үлэлээбитэ. 1972 сылтан 1991 сылга диэри ССРС БА СС Саха сиринээҕи филиалын Тыл, литература уонна устуоруйа институтун социология чинчийиилэрин лабораториятын лабарааныттан билим үлэһитигэр тиийэ үүммүтэ.

1985 сыллаахха ЛГУ-га «Социально-психологические особенности урбанизации коренного населения Якутии» тиэмэҕэ психология билимин хандьыдаатын истиэпэнигэр диссертациятын көмүскээбитэ (билим салайааччыта — бэрэпиэссэр Е. С. Кузьмин)[1]. 1995 сыллаахха РБА Социология институтагар «Формирование и изменения ценностных структур сознания народов Якутии» тиэмэҕэ социология билимин дуоктарын истиэпэнигэр диссертация көмүскээбитэ[1].

1991–2003 сс. — Хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр институт дириэктэрин билимҥэ солбуйааччы уонна социология салаатын сэбиэдиссэйэ, бу институт биир төрүттээччитинэн буолар. 2003 сылтан Арктикатааҕы култуура уонна ускуустуба судаарыстыбаннай институтугар (АГИКИ) үлэлээбитэ, манна Циркумполярнай цивилизация научнай-чинчийэр киинин тэрийбитэ уонна салайбыта[2]. Ону таһынан М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Үп-экэниэмикэ институтун социология уонна каадырдары салайыы кафедратын бэрэпиэссэрэ этэ.

2026 сыл балаҕан ыйын 3 күнүгэр уһуннук ыалдьан 79 сааһыгар өлбүтэ[3][4].

Чинчийэр үлэтэ уонна уопсастыбаннай үлэтэ

ССРС ыһыллар кэмигэр Дьокуускай куорат Сэбиэтин норуодунай дьокутаатынан талыллыбыта. 1992–2003 сылларга Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) I уонна II ыҥырыылаах норуодунай дьокутаата этэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Конституциятын бырайыагын оҥорор оробуочай бөлөх чилиэнэ этэ, 38 өрөспүүбүлүкэ сокуонун көҕүлээбитэ уонна суруйсубута[5].

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үөрэҕин министиэристибэтин сорудаҕынан Хотугу дойдулар норуоттарын оҕолорун иитиигэ-үөрэтиигэ концепция ааптара. «Арктическай циркумполярнай цивилизация» диэн билим оскуолатын төрүттээбитэ, туһунан сибидиэнньэлэрэ Арассыыйа Айылҕа билимин академиятын «Ведущие научные школы» таһаарыытын 10-с томугар киллэриллибитэ (2017). 2013 сыллаахха Арктическай циркумполярнай цивилизация баарын арыйбытын иһин Билим арыйыыларын уонна айымньыларын норуоттар икки ардыларынааҕы академиятын дипломын ылбыта[6].

Үөһээ Халыма, Өймөкөөн, Орто Халыма, Үөһээ Дьааҥы уонна Таатта улуустарын оскуолаларыгар этнокултуурунай иитиигэ эспэримиэнниир былаһааккалары салайбыта.

РАЕН уонна Арктикатааҕы уопсастыбаннай академия академига. Үрдүкү аттестация хамыыһыйатын испииһэгэр киирэр хас да билим сурунаалларын эрэдээксийэлиир кэллиэгийэ чилиэнэ, ол иһигэр «Знание. Понимание. Умение» уонна «Вестник СВФУ». Erasmus Mundus, РГНФ, Global Greengrants грааннары хаһаайката.

Нуучча, саха уонна омук тылларынан 20-чэ монография уонна сүүһүнэн билим ыстатыйалар ааптардара.

Сүрүн үлэлэрэ

  • Винокурова У. А. Ценностные ориентации якутов в условиях урбанизации. — Новосибирск: Наука, 1992.
  • Винокурова У. А. Сказ о народе саха. — Якутск: Бичик, 1994.
  • Винокурова У. А., Шилин К. И. Жизнь — творение человека. Япония — Россия — США: экосинтез культур. — М.: Очаг, 1995.
  • Винокурова У. А. Этнопедагогика любви и национального спасения.
  • Винокурова У. А. Арктическая циркумполярная цивилизация.
  • Винокурова У. А. Экософия ойууна криолитозоны.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ (1997);
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимҥэ уонна тиэхиньикэҕэ Судаарыстыбаннай бириэмийэтэ (2013);
  • Софья Сидорова аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай бириэмийэтэ;
  • «Барҕарыы» Национальнай пуонда лауреата;
  • Г. Н. Волков мэтээлэ;
  • В. И. Вернадскай мэтээлэ;
  • III Евразия инновация-инвестиция стратегиятын күрэһин кыһыл көмүс мэтээлэ (2019);
  • «Бэрэпиэссэр сылын» Бүтүн Арассыыйатааҕы бириэмийэтэ (2019);
  • «Сыл киһитэ — 2019. Дьокуускай» уопсастыбаннай бириэмийэ (Гран-при);
  • Орто Халыма улууһун Ытык олохтооҕо (2001).

Дьиэ кэргэнэ

Үс кыыстаах. Икки кыыһа — билим хандьыдааттара, култуура уонна үөрэх эйгэтигэр үлэлииллэр, үһүс кыыс дизайнынан дьарыктанар. Алта сиэннээх[1].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Винокурова Ульяна Алексеевна (Лаптева). cyberleninka.ru. Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.
  2. ↑ Винокурова Ульяна Алексеевна (рус.). Арктический государственный институт культуры и искусств. Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.
  3. ↑ Ушла из жизни выдающийся ученый Ульяна Винокурова, ysia.ru (3 Балаҕан ыйын 2026). Сигэнии күнэ: 3 Балаҕан ыйын 2026.
  4. ↑ Светлой памяти Ульяны Алексеевны Винокуровой(биллибэт). keskil14.ru (3 Балаҕан ыйын 2026). Сигэнии күнэ: 3 Балаҕан ыйын 2026.
  5. ↑ Сегодня день рождения отмечает доктор социологических наук Ульяна Алексеевна Винокурова (рус.). Государственное Собрание (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия) (17 От ыйын 2022). Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.
  6. ↑ Ульяна Винокурова: «Жить добром и трудом». Эхо столицы. Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2026.

Сигэлэр

Категориялар