Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Петров Прокопий Устинович

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Петров.

Петров Прокопий Устинович (1913 сыл олунньу 24 күнэ, Нөмүгү нэһилиэгэ, Саха уобалаһа — 1964 сыл от ыйын 4 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй учоунайа, устуоруйа билимин хандьыдаата.

Олоҕун олуктара

1913 сыллаахха олунньу 24 күнүгэр Арҕаа-Хаҥалас улуус Нөмүгү нэһилиэгэр дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт. Аҕата 1917 с., ийэтэ 1925 с., икки эдьиийдэрэ 30-с сыллар саҕаланыыларыгар өлбүттэр.

Тулаайах хаалан, интернатка иитиллибит. Өктөм сэттэ кылаастаах оскуолатыгар үөрэнэ сылдьан, комсомол кэккэтигэр киирбит. Улуус комсомолун ячейкатын секретарынан талыллан үлэлээбит.

1930 сыллаахха, оскуоланы бүтэрээт, Дьокуускайдааҕы педтехникумҥа киирбит.

1931 с. сайыныгар ВКП(б) кэккэтигэр киирбит, 3 ый ЫБСЛКС Дьокуускай куораттааҕы комитетын секретарын солбуйбут.

1931 сыл алтынньы ыйга Иркутскайдааҕы пединститутка үөрэххэ ыыппыттар.

1934 с. — Иркутскайдааҕы пединститут историческай факультетын бүтэрэн, Дьокуускай педтехникумугар преподаватель буолар.

1934 с., сэтинньи — ВКП(б) Саха Сиринээҕи обкомун кульпрос салаатын иһинэн партийнай сырдатыы дьиэтин сэбиэдисэйинэн анаммыт.

1935 с., ыам ыйа — комсомол үлэтигэр көһөрүллүбүт, ЫБСЛКС Дьокуускайдааҕы обкомун бюротун чилиэнинэн, обком салаатын сэбиэдиссэйинэн талыллан, 1937 сыл ахсынньытыгар дылы үлэлээбит.

1938—1943 сс. — Дьокуускайдааҕы пединститка преподаватель.

1943 с., бэс ыйыттан — партийнай үлэҕэ сылдьыбыт.

1947 с. — ВКП(б) КК Үрдүкү партийнай оскуолатын кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбит.

1948 сылтан — Дьокуускайдааҕы пединститутка преподаватель.

1950 с. — история билимнэрин кандидатыгар «Революционная деятельность большевиков в якутской ссылке» диссертациятын ситиһилээхтик көмүскээбит.

1950 с. — ВКП(б) Саха Сиринээҕи обкомун партийнай оскуолатын марксизм-ленинизм кафедратын сэбиэдиссэйэ.

1958—1960 сс. — Саха государственнай университет (билигин — М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет) ССКП историятыгар кафедратын сэбиэдиссэйэ.

1960 сыллаахха Саха сиригэр политическай охсуһуу устуоруйатын бары өттүттэн сырдатар суруйууларын, атын баартыйалар бэрэстэбиитэллэрин үлэлэрин ахтыы иһин дуоһунаһыттан уһуллубут.

1960 с. ыам ыйыттан олоҕун тиһэх күннэригэр дылы — кафедра доцена.

1964 сыллаахха от ыйын 4 күнүгэр хомолтолоохтук өлбүт. Дьокуускайга көмүллүбүт[1][2].

Билим-чинчийэр үлэтэ

50-ча билим-чинчийэрүлэ ааптара. Чинчийии үлэтин Арассыыйаҕа 1905—1907 сыллардааҕы өрөбөлүүссүйэ кэмигэр Саха сирин олоҕун-дьаһаҕын, Саха сиригэр көскө ыытыллыбыт бассабыыктар, Саха сиригэр Сэбиэскэй былаас олохтонуутун, XX үйэ саҕаланыытыгар Саха сирин биирдиилээн политическай диэйэтэллэрин тула ыыппыта.

Үлэлэрэ

  • Революционная деятельность большевиков в Якутской ссылке. — М.: Политиздат, 1964. — 80 с.: ил.
  • Степан Аржаков. — Якутск: Кн. изд-во, 1962. — 59 с.: ил. и карт.
  • Установление Советской власти в Якутии. — Якутск: Кн. изд-во, 1957. — 298 с.
  • О разгроме якутских буржуазно-националистических банд в 1921—1922 гг. — Б.м.: Б.и., 1955. — 30 с.
  • О революционных событиях 1905—1907 гг. в Якутии: (К 50-летию первой рус. революции). — Якутск: Кн. изд-во, 1955. — 63 с.
  • Разгром пепеляевской авантюры. — Якутск: Кн. изд-во, 1955. — 116 с.: ил. и порт.
  • Ленинская «Искра» и искровцы в Якутии: (К 50-летию КПСС). — Якутск: Кн. изд-во, 1953. — 38 с.
  • Из истории революционной деятельности ссыльных большевиков в Якутии. — Якутск: Кн. изд-во, 1952. — 296 с.
  • О революционной деятельности большевиков в якутской ссылке: Лекция прочит. в г. Якутске. — Якутск: Кн. изд-во, 1952. — 35 с.
  • Г. К. Орджоникидзе в Якутской ссылке: (Указ. лит.) / Якут. обл. парт. шк.; Сост. П. У. Петров. — Якутск: Кн. изд-во, 1952. — 28 с.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • История билимин хандьыдаата;
  • Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун бочуоттаах грамотата.

Аатын үйэтитии

2013 сыллаахха М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университекка Прокопий Петров төрөөбүтэ 100 сылыгар аналлаах «Проблемы истории Якутии XX века» өрөспүүбүлүкэтээҕи билим-практическай конференция буолан ааспыт[3].

Быһаарыылар

  1. ↑ 90 лет со дня рождения П.У. Петрова, историка. Национальная библиотека РС(Я). Сигэнии күнэ: 16 Муус устар 2026.
  2. ↑ Что произошло 4 июля в истории Якутии — Yakutia-daily.ru, Yakutia-Daily.ru — свежие новости Якутии и Якутска – все важное и интересное (4 От ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 16 Муус устар 2026.
  3. ↑ «Проблемы истории Якутии XX века»: К 100-летию Прокопия Петрова, Sakhapress.ru. Сигэнии күнэ: 16 Муус устар 2026.

Литература

  • Петров Прокопий Устинович / / Советские историки-якутоведы: (Биобиблиогр. справ.). — Якутск, 1973. — С. 50-52. — Библиогр.: 23 назв.
  • Петров Прокопий Устинович / / Энциклопедия Якутии. — М., 2000. — Т. 1. — С. 373—374. — Библиогр.: 6 назв.

Категориялар