Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Никифоров Исай Прокопьевич

РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Logo-ran-yakytsk.png

Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт

Сиһилии
Aprove.svg

РБА СС ГЧ ХААОКИ экспертизата

Arrow-Right.png
Logo-ran-yakytsk.png
Арассыыйа билимин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Гуманитарнай чинчийии уонна хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын институтун экспертизатын ааспыт
Сиһилии
УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Никифоров.

Никифоров Исай Прокопьевич (1915 сыл ыам ыйын 1 күнэ, Бэһис Малдьаҕар нэһилиэгэ, Саха уобалаһа — 1976 сыл балаҕан ыйын 3 күнэ) — саха сэбиэскэй суруйааччыта уонна суруналыыһа, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.

Олоҕун олуктара

1915 сыллаахха ыам ыйын 1 күнүгэр Хаҥалас улууһун Бэһис Малдьаҕар нэһилиэгэр төрөөбүтэ.

1934—1939 сс. — идэлээх сойуустар уорганнарыгар үлэлээбитэ.

1939 сылтан — ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, 1940 сылтан — ССКП чилиэнэ.

1943 сылга дылы, Аармыйаҕа ыҥырыллыан иннинэ, «Кыым» эрэдээксийэтигэр салаа сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.

Аармыйаҕа 1943 сыллаахха Дьокуускай военкоматынан ыҥырыллыбыта. 1944 сыл ыам ыйыттан 1-кы Украина фронугар сэриилэспитэ. Старшай лейтенант, 112-с СД. Кыһыл Сулус уордьанынан наҕараадаламмыта (13.04.1945)[1]. Аармыйа кэнниттэн суруналыыстаабыта.

1949 с. — Новосибирскайдааҕы баартыйа оскуолатын бүтэрбитэ.

1949—1953 сс. — «Эдэр коммунист» хаһыат эрэдээктэрэ, «Хотугу сулус» эрэдээксийэтин эппиэттээх сэкирэтээрэ.

1976 сыллаахха балаҕан ыйын 3 күнүгэр өлбүтэ[2][3].

Айар үлэтэ

1939 сыллаахха биир бөдөҥ айымньыта — «Ыстапаан» диэн сэһэнэ — күн сирин көрбүтэ. Бу сэһэнэ үксүн ааптар олоҕор олоҕуран суруллубута.

Исай Никифоров айар үлэтигэр байыаннай тиэмэ сүҥкэн оруоллаах. Сэһэннэрин сүрүн дьоруойдара — сэбиэскэй хамандыырдар. «Олох иһин охсуһуу» сэһэнигэр сыылкаҕа кэлбит бассабыыктар дьадаҥы сахалар өйдөрүгэр-санааларыгар сабыдыаллара кэпсэммит.

Н. Заболоцкайы кытта «Тарабукиннар дьиэ кэргэннэрэрэ» диэн пьеса суруйбут[4][5].

Наҕараадалара уонна ытык ааттара

  • ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1939);
  • Кыһыл Сулус уордьана;
  • Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ;
  • Хаҥалас улууһун Ытык олохтооҕо;
  • мэтээллэр[3].

Аатын үйэтитии

  • И. П. Никифоров аата Хаҥалас улууһун Бэһис Мальдьаҕар орто оскуолатыгар, Кытыл Дьура сэл. уулуссатыгар иҥэриллибит[6]. Манна суруйааччы олорбут дьиэтигэр түмэл тэриллибит[7], онно кини боруонса бүүһэ туруоруллубут (ааптара Эдуард Пахомов)[8];
  • 2003 сыллаахха Хаҥалас улууһугар Исай Никифоров аатынан суруналыыстыкаҕа бириэмийэ олохтоммут[6];
  • 2015 сыллаахха, Исай Никифоров төрөөбүтэ 100 сылыгар, Кытыл-Дьура сэлиэнньэ дьаһалтатын көҕүлээһининэн уонна тэрийиитинэн толору кээмэйдээх документальнай киинэ уһуллан тахсыбыт[6].

Библиография

  • Ыстапаан: Сэһэн. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1993. — 82 с.
  • Саллааттар: Сэһэн. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1951. — 100 с.
  • Кырачаан булчуттар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1954. — 44 с.
  • Олох иһин охсуһуу: Сэһэн. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1959. — 212 с.
  • Түбүктээх саас: Очерк. — Дь.: Кинигэ изд-та, 1961. — 16 с.
  • Ким ордугай?: Кэпсээннэр. Кыра саастаах оскуола оҕолоругар. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1962. — 16 с.
  • Икки сэһэн. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1965. — 256 с.
  • Быһый уол: Сэһэн. Улахан саастаах оскуола оҕолоругар. —Дь.: Кинигэ кыһата, 1967. — 96 с.
  • Суор кыланар сиригэр: Сэһэннэр. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1970. — 208 с.
  • Илин былдьаһыы. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1972. — 152 с.
  • Сүрэх кэпсиир: Сэһэн. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1974. — 344 с.
  • Саллаат өрүү саллаат: Сэһэн, кэпсээн. — Дь.: «Бичик», 1993. — 128 с.
  • Без ружья: Рассказы. — Якутск: Кн. изд-во, 1958. — 40 с.

Кини туһунан

  • Васильев Г. А. Буойун-суруйааччы// «Хотугу сулус». — 1986. —№ 8. — 89—90.

Быһаарыылар

  1. ↑ Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг Народа»
  2. ↑ Самсонова, 2018, с. 14
  3. ↑ 1 2 Никифоров Исай Прокопьевич, Национальная библиотека РС(Я). Сигэнии күнэ: 11 Кулун тутар 2026.
  4. ↑ Самсонова, 2015, с. 45
  5. ↑ Альбина Матвеева. Рубрика «Писатели – юбиляры Якутии»: 105 лет со дня рождения Никифорова Исая Прокопьевича (рус.). ЦБГ ГО «Город Якутск» (7 Ыам ыйын 2020). Сигэнии күнэ: 11 Кулун тутар 2026.
  6. ↑ 1 2 3 ЯСИА. В Якутске отметили 100-летний юбилей писателя-фронтовика Исая Никифорова | Архив новостей(биллибэт). archive.ysia.ru. Сигэнии күнэ: 11 Кулун тутар 2026.
  7. ↑ В с. Кытыл Дюра Хангаласского района работает малый музей памяти воина журналиста, гордости наслега Исая Никифорова (рус.). ГТРК Саха (18 Ыам ыйын 2011). Сигэнии күнэ: 27 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 27 Балаҕан ыйын 2021 года.
  8. ↑ В Хангаласском улусе Якутии поставили бюст писателю-фронтовику Исаю Никифорову (рус.). YSIA.RU (24 Муус устар 2015). Сигэнии күнэ: 27 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано 27 Балаҕан ыйын 2021 года.

Сигэлэр

Категориялар