Курбан-байрам

УРУБИИКИ диэн сиртэн ылыллыбыт
Курбан-байрам
Курбан-байрам кэмигэр «Казан нуры» мечеть таһынааҕы идэһэ сирэ Казань
Курбан-байрам кэмигэр
«Казан нуры» мечеть таһынааҕы идэһэ сирэ Казань
Көрүҥэ Мусульманнар
Атыннык ’Ид аль-адха
Суолтата Хадж түмүктэниитэ
Олохтоммут кэмэ Пророк Мухаммад
Ханна бэлиэтэнэрэ Мусульманнар
Бу кэмтэн онус Зуль-Хиджа
Күнэ 10 зу-ль-хиджа[d]
Бэлиэтээһинэ сибэтиэй сирдэргэ,
хас биирдии мусульман ыалыгар
Сиэрэ-туома Ид намаз - бырааһынньыктааҕы үҥүү-сүктүү,
«Курбан байрамын мубарак болсун» эҕэрдэ,
сиэртибэлээһин.
Ситимэ Хадж, пророк Ибрахим устуоруйата
Логотип РУВИКИ.Медиа Биики Хааһахха миэдьийэ билэлэр

Курбан-байрам[1] (эбэтэр И́д аль-А́дха[2], араб. عيد الأضحى‎ , ‘Īd ’al-’Aḍḥā) — ислам халандаарын биир сүрүн күнэ. Ураза-байрам кэннэ 70 күн буолан баран бэлиэтэнэр уонна Мекка сибэтиэй сирин сыл аайы кэрийии туомун хаджаны түмүктүүр[3]. Мусульманнар ый халандаарын тутуһар сыллара күн халандаарын сылынаааҕар кылгас буолан, сылын ахсын бэлиэтэнэр күнэ балтараа нэдиэлэнэн уруттуур. 2026 сылга бырааһынньык ыам ыйын 26 күнүгэр саҕаланар, оттон сүрүн күнэ ыам ыйын 27 күнүгэр түбэһэр[4].

Үөскээһинэ

Курбан-байрам төрдүгэр Үрдүк Таҥараҕа муҥура суох бэриниилээх буолуу бэлиэтэ буолбут Ибрахим пророк устуоруйата сытар[5]. Коран этэринэн, киниэхэ түүлүгэр Джабраил аанньал кэлэн, уолгун сиэртибэ биэриэхтээххин диэн илдьит эппит. Оҕо аата сибэтиэй кинигэҕэ этиллибэтэх, ол эрэн (Сунне) мусульманнар үһүйээннэринэн, ол улахан уол Исмаил эбит[6].

Ибрахим бэринэригэр тиийбит. Кини Мина хочотугар (кэлин Мекка төрүттэммит сирэ) тиийбит уонна сиэргэ-туомҥа бэлэмнэнэн барбыт. Исмаил, аҕатын быһаарыныытын билэн баран, утарыласпатах, сөбүлэспит[7]. Бүтэр уһукка, сиэртибэ буолара саарбаҕа суох буолбутугар, Аллах уолу быыһаабыт: быһах сыппаан хаалбыт, оттон оҕо оннугар баран буолан хаалбыт. Бэриниилээҕин иһин Ибрахимҥа Үрдүк Таҥара өссө биир — Исхак (Библияҕа — Исаак) диэн уолу бэлэхтээбит.

Ибрахим сиэртибэ туттуута. «Тимурид антологията», Шираз, 1410—1411 сс. Галуст Гюльбенкян түмэлэ, Лиссабон

Кэрэхсэбиллээҕэ диэн, иудей уонна христиан үгэһигэр (Таурат) сиэртибэлэниэхтээх оҕонон Исхак — Ибрахим Сарраттан төрөппүт кыра уола ааттанар[8] . Ислам буоллаҕына бу оҕо Хаджартан төрөөбүт улахан уол Исмаил этэ диэн туруорсар[9]. Курбан-байрам бу түгэн исламныы быһаарыытын тутуһар.

Аата

Тылыттан уонна култууратыттан уратылаһан бырааһынньык атын-атыннык ааттанар.

Арабтыы аата

Ид аль-Адха (араб. عيد الأضحى‎ ‘Īd ’al-’Aḍḥā) — «Сиэртибэ бырааһынньыга»[10].

Түүрдүү уонна атын ааттара

Түүр уонна атын ислам үгүс култуураларыгар Курбан-байрам диэн ааттанар:

  • Курбан (араб. قربان)  — «сиэртибэ», Таҥараҕа тиксии, чугаһааһын;‎
  • байрам (тюрк.) — «бырааһынньык»[11].

Сорох түүр тылларыгар «аид» диэн тыл туттуллар (холобур, Kurban Ait)[12].

Нуучча үгэһигэр туттуллуута

Нуучча тылыгар бу үгэс устуоруйаҕа бигэргэнэн туттуллар (аан бастааҥы бэлиэтээһин айанньыт Афанасий Никитиҥҥа: «курбанть-багрямъ»[13] диэн көстөр). Кэнники сылларга араб тылыттан туруору транслитерация — Ид аль-Адха диэн туттуллар[14].

Ислам үгэһигэр суолтата

Мусульман үгэһигэр курбан диэн, киһи өй-санаа өттүнэн Үрдүк Таҥараҕа чугаһатар туох бары ааттанар[15]. Сүөһүнү сиэр туттан өлөрүү бэлиэ көстүү, манна сиэртибэ сүрүнэ эрэ буолбакка, Таҥараҕа туһулааһын, кини үрдүк санаатыгар бэринии уонна кыаммат-күүһэммэт дьону кытта баарынан-суоҕунан үллэстии быһыытынан көрүллэр[16].

Итэҕэлгэ ис суолтата

Ид аль-Адха диэн хаджа сүрүн түгэннэрин — Мекка уонна Медина сибэтиэй сирдэрин кэрийии түмүктэниитэ буолар. Бырааһынньык кэмигэр түмүктэнэр тутаах сиэргэ-туомҥа киирэр[17]:

  • Арафат күнэ (9 зуль-хиджа): бу күн паломниктар бары Арафат хайатыгар мустан (вукуф) тураллар, бу хаджа сүрүн сиэрэ. Сибэтиэй сирдэри кэрийбэт мусульманнар бу күн баҕа өттүнэн хараланыы күнүн толороллор — ол, үһүйээн этэринэн, 2 сыллааҕы айыыны-хараны боруостуур[18].
  • Рами аль-Джамарат: бу сиэр Мина хочотугар толоруллар. Паломниктар 7 эбэтэр онтон да элбэх тааһынан үс анаан-минээн туруоруллубут остуолбаны (джамарат) тамныыллар, ол аата шайтаны киэр кыйдыылларын бэлиэтэ[19].
  • Таваф (Кааба тула эргиир): сибэтиэй сирдэри кэрийии түмүгэ — Меккаҕа баар (Масджид аль-Харам) Кэриэстэнэр мечетьтааҕы Кааба тутуутун сэттэ төгүл эргийэ хаамыы. Бу сиэри-туому хас биирдии паломник хайаан да толоруохтаах (фард) үгэһэ буолар[20].

Кыыл сиэртибэ туттуу хас биирдии мусульманиҥҥа булгуччулаах эбэтэр кыанар өттүгэр баҕа өттүнэн толоруллуохтаах сиэр, онон Курбан-байрам уопсай община (умма) бырааһынньыгар кубулуйар .

Сиэрэ-туома, үгэстэрэ

Бырааһынньыктааҕы үҥүү уонна ыҥырыы кэс тыл

Бу күн сарсыардата бүттүүн үҥүүттэн саҕаланар. Мусульманнар толору суунуу-тарааныы (гусль) сиэрин толороллор, ыраас таҥаһы таҥналлар уонна кыаллар буоллаҕына, үчүгэй сыттаах арыынан соттоллор. Үҥүөх иннинэ аһаабаттар.

  • Намаз: Мечеккэ эбэтэр анал аһаҕас былаһааккаҕа тэрийиллэр
  • Хутба: үҥүү кэнниттэн имам бырааһынньыктааҕы кэс тылы ааҕар. Аллаҕы уонна Мухаммед пророгу айхаллааһынтан саҕаланар, онтон бырааһынньык үөскээбит устуоруйатын кэпсиир, сиэртибэ туттуу сиэрин суолтатын уонна Үрдүк Таҥараҕа бэриниилээх буолуу дьоһуннааҕын кэпсиир, быһаарар[21].
  • Такбир: По пути в мечеккэ баран иһэн уонна үҥүү кэмигэр итэҕэллээхтэр ураты бырааһынньыктааҕы тыллары — аллаҕы айхаллыыр этиилэри[22].
Паломниктар таваф хаамаллар — Ытык мечеккэ Кааба тула (Масджид аль-Харам) Меккаҕа

Сиэртибэ туттуу (курбан)

Сүрүн ыстатыйа:Курбан

Сүрүн сиэр-туом үҥүү кэннэ оҥоһуллар. Идэһэлэнэр сүөһү:

  • баран уонна коза (6-7 ыйыттан 1 сааһыгар диэри);
  • ынах (икки сааһыттан);
  • верблюд (биэс сааһыттан)[23].

Сүөһү чөл туруктаах, уойбут, биллэр-көстөр дьиэгэ суох буолуохтаах: ыарыһах, доҕолоҥ, хараҕа суох эбэтэр көтөх сүөһүнүн сиэртибэ туттар бобуулаах[24].

Пророк Мухаммед олохтообут үгэһинэн, эти үс тэҥ гына наардыыллар[25]:

  • биир гыммыт үһүн дьиэҕэ халлараллар;
  • иккиһин аймахтарыгар уонна ыаллыы дьонноругар бэрсэллэр;
  • үһүс өттүн дьадаҥыларга уонна кыаммат-түгэммэт дьоҥҥо харалта гынан түҥэтэллэр.

Сиэртибэ идэһэ сүөһү этин, тириитин, атын да өттүн атыылыыр көҥүллэммэт — бу бырааһынньык сиэрин утарар. Ону тэҥэ сиэртибэ сүөһүтүн өлөрөргө көмөлөспүт дьоҥҥо хамнастарын этинэн төлөһөр бобуулаах: төлөһүү туспа буоулуохтаах. Бу туһунан быраабылалар барыта ислам быраабыгар (фикхаҕа) сиһилии суруллаллар уонна саамай итэҕэтиилээх хомуурунньукка — «Сахих аль-Бухари» уонна «Сахих Муслима» сигэнэр[26].

Сорох дойдуларга судаарыстыба сиэртибэ туттуу дьайаанын бэрээдэктиир, санитарнай уонна бэтэринээринэй нуорма тутуһуллар, сүөһүнү анаммыт эрэ сирдэргэ, тустаах буойуналарга өлөрөллөр (маннык дьаһаныы Арассыыйаҕа, Турцияҕа уонна Азербайджаҥҥа баар).

Бырааһынньык уонна атын үгэстэр

Идэһэ кэннэ ыал, ыалдьыттар бырааһынньык остуолугар мусталлар. Хас биирдии национальнай кухняҕа бэйэ эт аһылыктара бааллар эрээри, кинилэри биир быһыы— дэлэгэй буолуу уонна үөрүү түмэр. Үгэс курдук киэргэнэн таҥналлар, бэлэх бэрсиһэллэр, аймахтарга, доҕотторго ыалдьыттаһаллар.

Кыаммат-түгэммэт дьоҥҥо ураты болҕомто уураллар: тулаайахтарга, огдооболорго, дьадаҥы ыалларга эти эбэтэр эт атыылаһарга харчыны биэрэллэр. Остуол аҕа баһылыгынан үгүс ыалларга дьиэ кэргэн баһылыга да, ыҥырыылаах имам да буолуон сөп.

Мусульманнар Курбан-байрам үҥүүтүттэн төннөн иһэллэр. 12 хомулуктаах панораама, Моҕол империята

Даатата уонна халандаара

Ый халандаарын уратылара

Ислам халандаар ыйынан сирдэтэрин быһыытынан (354 күн, күн халандаарынааҕар 11 күнүнэн кылгас), Курбан-байрам күнэ-дьыла сыл ахсын сыҕарыйар. каждый год сдвигается. Он всегда приходится на 10-й день месяца Зу-ль-хиджа ыйын 10-с күнүгэр түбэһэр, Ураза-Байрам кэннэ 2 ыйынан буолар[27][15].

Бырааһынньык күнүн быһаарыы

Бэлиэтэнэр чопчу күнэ ый саҥатыттан уонна олохтоох үгэстэртэн тутулуктаах.

  • Ыйы кэтээн көрүү: ислам халандаара ый сиэрпэтэ халлааҥҥа дьиҥнээхтии көстөрүттэн тутулуктаах буолан, үгүс дойдулар Сауд Аравиятын Үрдүкү Суута ыйбыт күнүгэр олоҕураллар. Быһаарыыны Ый халлааҥҥа Зу-ль-хиджа ыйа туолуон иннинэ көстөрүттэн-көстүбэтиттэн ылыналлар. Сауд Аравиятыгар сигэнии чуолан манна ислам сүрүн ытык сирдэрэ балларыттан уонна хадж толорулларыттан тутулуктаах[28].
  • Сорох дойдуларга тутулуга суох быһаарыы: ол эрэн, сорох кэккэ дойдуга, Бангладешка, Индияҕа уонна Пакистанҥа, бэйэлэрин тус ыйы кэтиир кэмитиэттэринэн салайыналлар. Бу дойдулар шариакка олоҕуран саҥа ый үүнэр күнүн айылҕаҕа көрүүгэ олоҕураллар. Араас географиялыы усулуобуйаттан уонна Зу-ль-хиджа ыйын саҕаланыытын быһаарыы ньымаларыттан бырааһынньык бэлиэтэнэр күнэ сауд киэниттэн уратылаһыан сөп[29].

Арассыыйатааҕы официальнай дааталар (Мусульманнар духуобунай салалталарын ньыматынан):

Сыла Григориан халандаарынан күнэ
2025 бэс ыйын 6 күнэ[30]
2026 ыам ыйын 27 күнэ[31]
2027 ыам ыйын 16 күнэ

Ислам үгэһинэн саҥа күн күн киириитэ саҕаланар, онон сүрүн бырааһынньык ыйыллыбыт күн иннинээҕи киэһэттэн бэлиэтэнэр.

Географията уонна бырааһынньык статуһа

Аан дойдуга статуһа

Чугас Илин, Африка, Киин уонна Соҕуруулуу-илин Азия, ону тэҥэ европа Босния уонна Герцеговина, Албания курдук дойдуларыгар, Курбан-байрам судаарыстыбаннай бырааһынньык буолар. Өрөбүл күн уһуна уратылаһыан сөп.

Сыла Уһуна Дойдулара
2026 Биир күн Гана[32]
Нигерия[33]
Уганда
Үс-биэс күн Холбоһуктаах Араб Эмираттара (3 күн), Сауд Аравията (4 күн), Катар (5 күн)
Биэс күн Турция[34]

Бырааһынньык күнэ уонна уһуна сыл аайы халандаарга уонна нэдиэлэ хайа күнүгэр түбэһэриттэн көрөн, сөптөөх дойдулар судаарыстыбаннай уорганнарынан олохтонор..

Арассыыйаҕа уонна сэбиэскэй кэм кэннинээҕи сиргэ бырааһынньык статуһа

Сылын аайы Арассыыйа кэккэ өрөспүүбүлүкэлэрин былаастара, мусульманнар олорор сирдэригэр, Курбан-байрамы официальнайдык өрөбүл күнүнэн быһаараллар. Маннык эрэгийиэннэргэ киирэллэр:

Азербайджаҥҥа[40], Узбекистаҥҥа[41] уонна Казахстаҥҥа[42] бырааһынньык олохтоох аатынан биллэр (Гурбан байрамы, Курбан хайит, Курбан-айт), уонна эмиэ судаарыстыба статустаах, бастакы күнэ өрөбүл буолар.

Быһаарыылар

  1. ↑ «Курба́н-байра́м, Курба́н-байра́ма; м. [тюркск. от араб. kurban — жертва, причастие] [с прописной буквы]. Мусульманский весенний праздник жертвоприношения.» — Большой толковый словарь русского языка. / Гл. ред. С. А. Кузнецов]]. — СПб.: Норинт, 1998
  2. ↑ ДУМ РФ. Правила и традиции курбана (рус.). «Мусульмане России» — Dumrf.ru. Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  3. ↑ Муфтий рассказал, когда наступит Курбан-байрам, РИА Новости (20260404T0457). Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  4. ↑ Мусульманские праздники в 2026 году. Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  5. ↑ Аяты Корана и хадисы о мусульманских ритуалах (рус.). gaile-tatarstan.ru. Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  6. ↑ Курбан-байрам: как отмечают мусульманский «праздник жертвы». Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  7. ↑ Talal Itani Quran 37:102 in Russian русский Compare Multiple Translations as-Saffat 102.
  8. ↑ Быт. 22:1-19
  9. ↑ Исмаил (Измаил) Пророки Указатель Корана umma.ru (рус.). umma.ru. Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  10. ↑ Что такое Ид-аль Адха? АиФ (6 Кулун тутар 2024). Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  11. ↑ Что значит праздник Курбан-байрам 2018: история, традиции. РИА Томск (21 Атырдьах ыйын 2018). Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  12. ↑ Курбан айт: Праздник добра и милосердия, KAZISLAM.KZ (12 Бэс ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  13. ↑ Датировка путешествия Афанасия Никитина за три моря: новый взгляд. cyberleninka.ru. Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  14. ↑ Курбан-байрам. Проповедь Муфтия Шейха Равиля Гайнутдина в Московской Соборной мечети (рус.). www.muslim.ru. Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  15. ↑ 1 2 Аляутдинов Ш.
  16. ↑ Жертвоприношение (Курбан). Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  17. ↑ Курбан-байрам-2022: что необходимо знать. Sputnik Узбекистан (9 От ыйын 2022). Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  18. ↑ Сегодня - день стояние (ВАКУФ) в долине Арафат. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  19. ↑ Сахих аль-Бухари | Иснад. isnad.link. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  20. ↑ Паломники простились с Каабой. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  21. ↑ Хутба (рус.). tatarica.org. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  22. ↑ umma.ru - Достоверно об Исламе. Время намаза (англ.). umma.ru. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  23. ↑ Курбан-байрам: как выбирают животных для жертвоприношения. Инфографика, AiF. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  24. ↑ Каким критериям должно отвечать жертвенное животное?. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  25. ↑ Муфтий Камиль хазрат Самигуллин: «Третью часть мяса жертвенных животных необходимо отдавать бедным». Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  26. ↑ Курбан-байрам 2026: что такое курбан, как правильно совершать жертвоприношение и кому оно обязательно (англ.). umma.ru. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  27. ↑ ас-Суюти Дж. Аль-джами‘ ас-сагыр [Малый сборник]. — Бейрут: аль-Кутуб аль-‘ильмийя, 1990. — С. 316.
  28. ↑ Document (англ.). gazeta.ru. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  29. ↑ Астрономы ОАЭ, Катара и Пакистана определились с датой Курбан-байрама (рус.). islamnews.ru. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  30. ↑ Богословское заключение № 3/25 Праздник жертвоприношения “Курбан-байрам 2025” - Совет улемов ЦРО ДУМ РФ, Совет улемов ЦРО ДУМ РФ - Богословский сайт (27 Ыам ыйын 2025). Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  31. ↑ Богословское заключение № 2/26 Праздник жертвоприношения “Курбан-байрам 2026” - Совет улемов ЦРО ДУМ РФ, Совет улемов ЦРО ДУМ РФ - Богословский сайт (12 Ыам ыйын 2026). Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  32. ↑ Embassy of Ghana Ethiopia, Ghana Embassy Addis Ababa, Ethiopia, Ghanaian Embassy Ethiopia - Public Holidays (брит. англ.). Morocco Consulate. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  33. ↑ Public Holidays – High Commission of the Federal Republic of Nigeria (амер. англ.). nigeriahcottawa.ca. Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  34. ↑ Отдохнуть по-турецки: самые главные праздники страны, Журнал Путешествий (12 Муус устар 2025). Сигэнии күнэ: 14 Ыам ыйын 2026.
  35. ↑ 1 2 3 4 5 Мусульмане СКФО начали отмечать праздник Курбан-Байрам(недоступная ссылка — история). Сигэнии күнэ: 23 Ыам ыйын 2026.
  36. ↑ Майские выходные 2026 года в Башкортостане (рус.). Министерство семьи, труда и социальной защиты населения Республики Башкортостан (15 апреля 2026). Сигэнии күнэ: 25 Ыам ыйын 2026.
  37. ↑ В Татарстане мусульмане празднуют Курбан-байрам. Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026. Архивировано 7 Бэс ыйын 2013 года.
  38. ↑ В Чечне 27, 28 и 29 мая объявлены нерабочими днями в связи с празднованием Курбан-Байрама. Сигэнии күнэ: 19 Ыам ыйын 2026.
  39. ↑ Производственный календарь на 2017 год (Республика Крым). Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026. Архивировано 1 Балаҕан ыйын 2017 года.
  40. ↑ Сеймургызы, Гюляр. Кабинет министров утвердил даты праздников Новруз, Рамазан и Гурбан в 2026 году, Report.az (2 Ахсынньы 2025). Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  41. ↑ Курбан-Хайит в Узбекистане 2026: какого числа, традиции и обычаи, выходные дни (рус.). rahmat.ru. Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.
  42. ↑ Петров, Андрей. В ДУМК Казахстана утвердили даты основных мусульманских праздников. Сигэнии күнэ: 13 Ыам ыйын 2026.

Литература

  • Пиотровский М. Б. Ирахим // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, Главная редакция восточной литературы, 1991. — С. 87-88. — 315 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-016941-2.
  • Курбан-байрам / Рощин М. Ю. // Крещение Господне — Ласточковые. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 382. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 16). — ISBN 978-5-85270-347-7.
  • Курбан-байрам // Брокгауз уонна Ефрон энциклопедическай тылдьыта: 86 туомнаах (82 т. уо. 4 эб.). — СПб., 1890—1907.

Сигэлэр

Төрдө — «https://sah.ruwiki.ru/w/index.php?title=Курбан-байрам&oldid=1098256»