Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Кононенко Олег Дмитриевич

Олег Дмитриевич Кононенко (төр. 1964 сыл бэс ыйын 21 күнэ, Туркменабад[d]) — Арассыыйа космонаавта, Арассыыйа Федерациятын Дьоруойа (2009), Туркменистаан Дьоруойа (2019).

«Ю. А. Гагарин аатынан космонавтары бэлэмниир билим-чинчийэр тургутар киин» ФГБУ дириэктэрин быстах кэмҥэ толорооччута (2025 сыл сэтинньи 10 күнүттэн)[2], урут «Ю. А. Гагарин аатынан космонаавтары бэлэмниир билим-чинчийэр тургутар киин» (ФГБУ) салайааччытын солбуйааччыта. «Роскосмос» космонавтарын этэрээтин командира. 1-ы кылаастаах инструктор-космонавт-тургутааччы, аан дойду 473-с космонаавта, Арассыыйа Федерациятын 102-с космонаавта. «Роскосмос» куйаар үлэҕэ судаарыстыбаннай корпорация инструктор-космонав-тургутааччыта буолар[3][4].

Павел Виноградовы кытта кини икки саамай кырдьаҕас көппүт Арассыыйа космонавтарыттан биирдэстэрэ (59 сааһыгар).

2024 сыллаахха олунньу 5 күнүгэр, Москва бириэмэтинэн 00:00:20 чааска, Кононенко аан дойдуга бастакынан космонавт буолбута, уопсайа космоска көтөр бириэмэтэ 1000 хонукка тиийбитэ[5].

Үөрэх

1988 сылллаахха Олег Н. Е. Жуковскай ааттаах Харьков авиация институтун «двигатели летательных аппаратов» идэҕэ бүтэрбитэ.

Дьиэ кэргэн

Олег Кононенко кэргэннээх. Икки оҕолоохтор.

Үлэ

Институту бүтэрэн баран, Кононенко Куйбышевка (Самара) Киин анал конструкторскай бюроҕа (ЦСКБ) үлэлээбитэ. Кононенко инженеринэн үлэтин саҕалаан, сүрүн инженер-конструктор аатыгар тиийэ үрдээбитэ. Кини космическай хараабылларга электрическэй систиэмэлэри оҥорууга кыттыбыта.

Куйаарга бэлэмнэнии

1996 сыл кулун тутар 29 күнүгэр Олег Кононенконы РКК «Энергия» космонавтар куорпустарыгар кандидатынан ылыммыттара. 1996 сыл бэс ыйыттан 1998 сыл кулун тутар ыйыгар диэри Юрий Гагарин аатынан космонавтары бэлэмниир кииҥҥэ космоска бэлэмнэнии кууруһун бүтэрбитэ. Кононенко эксээмэннэрин туттаран баран, 1998 сыл кулун тутар 20 күнүгэр «космонавт-боруобалааччы» идэни ылан, космонавтар корпустарыгар космонавт-боруобалааччы быһыытынан киирбитэ.

Кононенко 1998 сыл алтынньытыттан Норуоттар икки ардыларынааҕы космическай станцияҕа үлэлииргэ талыллыбыт космонавтар бөлөхтөрүгэр дьарыктанар. 1999 сыл тохсунньутугар Кононенконы «Энергия» Ракетнай-космическай корпорация космонавтар бөлөхтөрүгэр көһөрбүттэрэ.

2001 сыл ахсынньы 17 күнүттэн 2002 сыл муус устар ый 25 күнүгэр диэри Кононенко «Союз ТМ-34» космическай аппаратка көтөргө дублёрынан дьарыктаммыта. 2002 сыл кулун тутарыттан ыла Кононенко «Союз ТМА-4» космическай хараабылга бортинженер уонна МКС-ка тохсус уһун болдьохтоох экспедицияҕа бортинженер идэтигэр үөрэнэр. 9-с уһун болдьохтоох экспедицияҕа өссө Геннадий Падалка (хамандыыр) уонна АХШ астронавта Майкл Финк кыттыбыттара. 2003 сыл олунньу 1 күнүгэр «Колумбия» шаттл алдьархайын кэнниттэн, уһун болдьохтоох МКС экспедициятын экипажын үс киһиттэн икки киһиэхэ диэри аҕыйатар туһунан быһаарыы ылыллыбыта. Куйаарга Падалка уонна Финк эрэ тахсыбыттара.

2004 сыл кулун тутарыттан 2006 сыл кулун тутарыгар диэри Кононенко МКС-ка көтөргө талыллыбыт космонавтар бөлөхтөрүгэр дьарыктаммыта.

Куйаарга бастакы көтүү

2006 сыл ыам ыйыгар Кононенко «Союз ТМА-12» космическай аппарат бортмеханигар уонна МКС-ка 17-с уһун болдьохтоох экспедицияҕа анаммыта. 2007 сыл олунньу 13 күнүгэр НАСА Кононенконы «Союз ТМА-12» куйаар аппаратка уонна МКС-17 экспедицияҕа бортмеханик быһыытынан бигэргэппитэ. 2007 сыл сэтинньи 6 күнүгэр «Роскосмос» хамыыһыйата Кононенконы «Союз ТМА-12» уонна «МКС-17» куйаар аппараттарга көтөргө көҥүллээбитэ.

Куйаарга иккис көтүү

2011 сыл ахсынньы 21 күнүгэр Андре Кёйперс уонна Дональд Петтит хамандыырынан кытта «Союз ТМА-03М» куйаар аппарат ытыллыбыта. МКС-ка 30-с бортинженер уонна 31-с сүрүн экспедиция хамандыыра этэ. 6 чаас 15 мүнүүтэ усталаах 1 космическай тахсыыны оҥорбута. 2012 сыл от ыйын 1 күнүгэр ол же экипажтаах уонна хараабыллаах олорбута, көтүү уһуна 192 күн 18 чаас 58 мүнүүтэ 37 сөкүүндэ этэ.

Куйаарга үһүс көтүү

Кини 2015 сыл от ыйын 23 күнүгэр «Союз ТМА-17М» хараабыл хамандыырынан Кимия Юи уонна Челл Линдгренныын бииргэ көппүтэ. Старт кэнниттэн 5 чаас 42 мүнүүтэ буолан баран, хараабыл МКС Арассыыйатааҕы сегменын «Рассвет» кыра чинчийэр модулугар (МИМ1) ситиһиилээхтик киирбитэ.

2015 сыл ахсынньы 11 күнүгэр «Союз ТМА-17М» МКС-тан тахсыбыта, ол күн Москва бириэмэтинэн 16:12 чааска «Союз ТМА-17М» Джезказган куораттан 132 км хотугулуу-илин диэки олорбута. Көтүү уһуна 141 күн 16 чаас 09 мүнүүтэ 29 сөкүүндэ этэ.

Куйаарга төрдүс көтүү

2017 сыл сэтинньи 30 күнүгэр Ведомстволар икки ардыларынааҕы хамыыһыйа быһаарыытынан «Союз МС-09» резервнай экипажын хамандыырынан уонна «Союз МС-11» хараабыл сүрүн экипажын хамандыырынан бигэргэтиллибитэ.

2018 сыл ахсынньы 3 күнүгэр Дэвид Сен-Жак уонна Энн Макклейны кытта «Союз МС-11» хараабыл хамандыырынан көтөн тахсыбыта. Ахсынньы 3 күнүгэр 20:33 чааска (Москва бириэмэтинэн) «Союз МС-11» ТПК МКС Арассыыйатааҕы сегменын «Поиск» кыра чинчийэр модулун (МИМ2) стыковочнай түмүгэр ситиһиилээхтик холбоспута.

2018 сыл ахсынньы 11 күнүгэр кини «Союз МС-09» хараабыл бүрүөтүн бэрэбиэркэлииргэ куйаарга тахсыбыта, тахсыы болдьоҕо 7 чаас 45 мүнүүтэ.

2019 сыл ыам ыйын 29 күнүгэр космонавт Алексей Овчинины кытта 6 чаас 01 мүнүүтэ усталаах куйаарга үлэни ыыппыттара. Космонавтар кыра чинчийэр модуль «Поиск» уонна функциональнай таһаҕас блок «Заря» икки ардыларыгар көһүүгэ поручень туруорбуттара, уонна «Поиск» модулуттан куйаарга көтөр фактордар уонна бактериялар станция бүрүөтүгэр дьайыыларын үөрэтэр «Тест» эксперимен аналлаах тэриллэрин ылан кэбиспиттэрэ[6].

2019 сыл бэс ыйын 25 күн сарсыадатыгар «Союз МС-09» хараабыл экипаһа түһэрэр аппаратынан Джезказган аттыгар олорбута.

Куйаарга бэһис көтүү

2023 сыл балаҕан ыйын 15 күнүгэр «Союз МС-24» хараабыл хамандыырынан 59 саастаах Кононенко Байконур космодромуттан космонавт Николай Чубу уонна НАСА астронавта Лорел О’Хараны кытта көтөн тахсыбыттара. Ол киэһэ хараабыл МКС Арассыыйатааҕы сегменын «Рассвет» модулугар (МИМ-1) холбоспута. Кононенко уонна Чуб орбитаҕа сылдьыыларын болдьоҕо 1 сыл буолара былааннаммыта[7], ол гынан баран бүтэһигэр 374 күн буолбута. Космонавт Сиргэ 2024 сыл балаҕан ыйын 23 күнүгэр «Союз МС-25» хараабылынан төннүбүтэ[8].

Ыстатыыстыка[9]
# Стартовай хараабыл Старт, UTC Экспедиция Олорор хараабыл Олоруу, UTC Налёт Аһаҕас куйаарга тахсыы Аһаҕас куйаарга бириэмэ
1 Союз ТМА-12 08.04.2008, 11:16 Союз ТМА-12, МКС-17 Союз ТМА-12 24.10.2008, 03:36 198 суукка 16 чаас 20 мүнүүтэ 2 12 чаас 12 мүнүүтэ
2 Союз ТМА-03М 21.12.2011, 13:16 Союз ТМА-03М, МКС-30/31 Союз ТМА-03М 01.07.2012, 08:14 192 суукка 18 чаас 58 мүнүүтэ 1 06 чаас 15 мүнүүтэ
3 Союз ТМА-17М 22.07.2015, 21:02 Союз ТМА-17М, МКС-44/45 Союз ТМА-17М 11.12.2015, 13:12 141 сутки 16 чаас 09 мүнүүтэ 0 0
4 Союз МС-11 03.12.2018, 11:31 Союз МС-11, МКС-57/58/59 Союз МС-11 25.06.2019, 02:48 203 суукка 15 чаас 16 мүнүүтэ 2 13 чаас 46 мүнүүтэ
5 Союз МС-24 03.12.2018, 11:31 Союз МС-24736, МКС Союз МС-25 23.09.2024 736 суукка 18 чаас 43 мүнүүтэ 5 32 чаас 13 мүнүүтэ

ЦПК-ҕа уонна космонавтар этэрээттэригэр үлэ

2013 сыл алтынньытыгар космонавтар этэрээттэрин салайааччытын чинчийэр-испытательнай үлэҕэ солбуйааччы дуоһунаһыгар анаммыта.

2016 сыл сэтинньитигэр инструктор-космонавт-испытатель уонна космонавтар этэрээттэрин хамандыырынан анаммыта[10]. 2022 сыллааҕы туругунан, кини өссө Космонавтары бэлэмниир киин салайааччытын солбуйааччыта этэ.

2025 сыл сэтинньи 10 күнүттэн Ю. А. Гагарин аатынан Космонавтары бэлэмниир киин дириэктэрин быстах кэмҥэ эбээһинэстэрин толорооччута[2].

Рекорднай налёт

Роскосмос иһитиннэриитинэн, 2024 сыл олунньу 4 күнүгэр, Москва бириэмэтинэн 11:30:08 чааска, Кононенко 1998—2015 сылга диэри толоруллубут биэс сорудаҕын устата куйаарга уопсайа 878 суукка, 11 чаас, 29 мүнүүтэ уонна 48 сөкүүндэ атаарбыт Арассыыйа космонавта Геннадий Падалка ситиһиитин куоһарбыт. Рекорду ситиһэр кэмигэр Кононенко карьератыгар бэһис куйаарга көтөр этэ. 2024 сыл бэс ыйын 5 күнүгэр, Москва бириэмэтинэн 00:00:20 чааска, Кононенко Сиртэн чугас куйаарга атаарбыт уопсай бириэмэтэ тыһыынча сууккаҕа тиийбит бастакы киһинэн буолбута[5]. Өссө бэс ыйыгар Кононенко куйаарга 60 сааһын бэлиэтиэҕэ; сыл устата ыытыллыбыт экспедицията түмүктэниэр диэри, кини уопсай көтөр бириэмэтэ 1110 күн буолуоҕа[11].

undefined
undefined

Наҕараадалара

  • Куйаарга көтүү кэмигэр хорсун быһыытын иһин Арассыыйа Федерациятын Бэрэсидьиэнэ Д. А. Медведев 2009 сыл олунньу 5 күнүнээҕи Ыйааҕынан О. Д. Кононенко Арассыыйа Федерациятын Дьоруойун аата иҥэриллибитэ;
  • «Аҕа дойду иннигэр үтүөлэрин иһин» II истиэпэннээх уордьан (2020 атырдьах ыйын 21 күнэ) — пилотируемай космонавтиканы сайыннарыыга сүрүн кылаатын иһин, куйаары чинчийиигэ, сайыннарыыга уонна туһаныыга көрдөрбүт хорсун быһыытын уонна үрдүк идэтин иһин[12];
  • «Лётчик-космонавт Российской Федерации» бочуоттаах сыбаанньа (2009);
  • «Куйаарга бэриниилээҕин иһин» бэлиэ (ГК «Роскосмос», 2019)[13];
  • «Саха Сирэ Арассыыйаны кытта 380 сыл» Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэлиэтэ (2012 муус устар 27 күнэ);
  • Саха Өрөспүүбүлүкэтин Таатта улууһун ытык олохтооҕо (2016 бэс ыйын 24 күнэ);
  • «Самарскай уобалас бочуоттаах олохтооҕо» бэлиэ (2025 сыл сэтинньи 4 күнэ).

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/kononenko.html
  2. ↑ 1 2 Олег Кононенко временно возглавит Центр подготовки космонавтов, TACC (31 Алтынньы 2025). Сигэнии күнэ: 31 Алтынньы 2025.
  3. ↑ Указ о присвоении Олегу Кононенко звания «Герой Туркменистана». Сигэнии күнэ: 6 Балаҕан ыйын 2021. Архивировано из оригинала 30 Сэтинньи 2020 года.
  4. ↑ Интервью начальника ЦПК Максима Харламова ТАСС. Сигэнии күнэ: 20 От ыйын 2021. Архивировано 20 От ыйын 2021 года.
  5. ↑ 1 2 Российский космонавт Кононенко обновил мировой рекорд по суммарной длительности полетов. Интерфакс (5 Бэс ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 5 Бэс ыйын 2024.
  6. ↑ Российские космонавты завершили выход в открытый космос. РИА Новости (30 Ыам ыйын 2019). Сигэнии күнэ: 1 Бэс ыйын 2019. Архивировано 31 Ыам ыйын 2019 года.
  7. ↑ ТАСС, 15 сентября 2023. «Союз МС-24» с новым экипажем МКС пристыковался к станции
  8. ↑ Спускаемый аппарат «Союз МС-25» приземлился в Казахстане. ОТР (23 Балаҕан ыйын 2024). Сигэнии күнэ: 23 Балаҕан ыйын 2024.
  9. ↑ Statistics - Kononenko Oleg Dmitriyevich (англ.). spacefacts.de. Сигэнии күнэ: 5 Олунньу 2018. Архивировано 9 Ыам ыйын 2018 года.
  10. ↑ ЦПК. Олег Кононенко стал командиром отряда космонавтов Архивная копия от 21 Ахсынньы 2016 на Wayback Machine.
  11. ↑ Российский космонавт побил рекорд по суммарному пребыванию на орбите. РБК (4 Олунньу 2024).
  12. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2020 года № 520 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Сигэнии күнэ: 23 Атырдьах ыйын 2020. Архивировано 12 От ыйын 2021 года.
  13. ↑ В Звёздном городке чествуют «Антаресов» Архивная копия от 28 Алтынньы 2020 на Wayback Machine // Сайт ЦПК имени Ю. А. Гагарина

Сигэлэр

Эбии бу тиэмэҕэ

Категориялар