Канаев Никита Петрович
Никита Петрович Канаев (1907 сыл балаҕан ыйын 27 күнэ, Ньурба улууһа — 1987 сыл алтынньы 23 күнэ, Саха АССР) — сэбиэскэй учуонай, тыл билимин хандьыдаата. Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
Олоҕун олуктара
1907 сыллаахха балаҕан ыйын 27 күнүгэр Ньурба улууһун Аммосовка сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1928—1929 сс. — Дьокуускайдааҕы Киин ситэриилээх Кэмитиэт аппаратыгар үлэлээбитэ.
1932—1933 гг. — оскуола учуутала.
1939 с. — Н. Г. Чернышевскай аатынан Москватааҕы устуоруйа, философия уонна литература Институтун бүтэрбит.
1939—1941 сс. — РСФСР Учпедгиз Дьокуускайдааҕы эрэдээксийэтин тылбаасчыта.
1941—1942 сс. — оскуола дириэктэрэ.
Бэс ыйа 1942— муус устар 1943 — Чурапчы оройуонун военкоматынан Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыт. 1942 сыл балаҕан ыйыттан Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыт. Калининскай фроҥҥа сэриилэспит. 1942 сыл сэтинньитигэр улахан бааһырыыны ылбыта.
1943—1946 сс.— Саха АССР Наркомпрос оскуолаларга иниспиэктэрэ.
1946—1947 сс. — «Хотугу сулус» сурунаал кылаабынай эрэдээктэрэ.
1947—1952 сс. — Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай кинигэ кыһатын эрэдээктэрэ.
1952—1970 сс. — ТЛИНЧИ билим алын үлэһитэ.
1967 с. — тыл билимин хандьыдаатыгар «Творчество В. М. Новикова — Урастырова» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын көмүскээбитэ.
1970—1980 сс. — ТЛИНЧИ билим үрдүкү үлэһитэ.
1975 с. — «Литература народов СССР» хайысхаҕа билим үрдүкү үлэһитин аата иҥэриллибитэ.
1987 сыллаахха алтынньы 23 күнүгэр өлбүтэ[1].
Билим-чинчийэр үлэтэ
Канаев Н. П. — литератураны ырытааччы, литература үөрэҕин чинчийээччи быһыытынан биллэр; саха литературатын устуоруйатыгар үгүс үлэни суруйбут, 86 үлэ ааптара; 20 кинигэни сахалыы тылбаастаабыт тылбаасчыт.
Сүрүн үлэлэрэ
- «Тема дружбы народов в якутской литературе» (Якутск, 1955).
- «Якутская советская литература» (М., 1963).
- «Творчество Н. Е. Мординова» (Якутск, 1964).
- «Русско-якутские литературные связи» (М., 1965).
- «Творчество В. Новикова — Урастырова» (Якутск, 1968).
- «Очерки истории якутской советской литературы» (М., 1955; Якутск, 1956; Якутск, 1970; в соавт. с Г. Эргисом и Г. Васильевым).
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Аҕа дойду сэриитин II ст. уордьана (1985);
- Албан аат III ст. уордьана (1948);
- «1941—1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин» мэтээл[2].
Быһаарыылар
Литература
- Коптелов А. Рец. на брошюру «Против извращения истории якутской литературы» // Сибирские огни. — 1953. — № 4. — С. 178—180.
- Клиорина И. Неусвоенный урок // Полярная звезда. — 1966. — № 3. — С.131—139. — Рец. на кн.: Н. П. Канаев. Русско-якутские литературные связи. — М., 1965.
- Тимшин А. Где тут, научная объективность? // Полярная звезда. — 1966. — № 3. — С. 139—144. — Рец. на кн.: Н. П. Канаев. Русско-якутские литературные связи. — М., 1965.
- Клиорина И. Груз старых привычек… // Дружба народов. — 1967. — № 2. — С. 258—260.
- Демидов В. Сибирские огни. — 1975. — № 3. — С. 185—186. — Рец. на кн.: Н. П. Канаев. Из истории русско-якутских литературных связей советского периода. — Якутск, 1973. — 164 с.
- Татаринцева М. В единстве с литературой // Вопросы литературы. — 1986. — № 3. — С. 226—229. — Рец. на кн.: Канаев Н. П. Зарождение и становление литературной критики в Якутии 1925—1940 гг. — Якутск, 1984. — 100 с.
- Сыромятников Г. С. Литературно-художественная критика в Якутии (1939—1975 гг.). — Якутск, 1990. — С. 57, 72, 79, 99, 105, 110, 146, 150, 170, 234, 266, 267, 270, 272, 273, 275.