Нуучча тылынанАнал бырайыактар
Тылы уларыт
УРУБИИКИ ТУҺУНАН

Избеков Дмитрий Дмитриевич

УРУБИИКИ иһигэр маннык араспаанньалаах дьон туһунан ыстатыйалар бааллар, көр Избеков.

Избеков Дмитрий Дмитриевич (1906 сыл олунньу 15 күнэ, Мэҥэ Хаҥалас улууһа — 1970 сыл бэс ыйын 16 күнэ, Дьокуускай) — саха сэбиэскэй учуонайа, устуоруйа билимин кандидата, доцент.

Биография

1906 сыллаахха олунньу 15 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар 2-с Мөҥүрүөн нэһилиэгэр төрөөбүтэ[1].

Саха педагогическай техникумугар үөрэммит, ол кэмҥэ Ленин комсомуолугар ылыллыбыт. 1931 сыллаахха олунньу ыйыгар ВКП(б)/Сэбиэскэй Сойуус Коммунист Партиятыгар ылыллыбыт.

Техникум кэнниттэн Нелькаан алын оскуолатыгар биир сыл учууталлаабыт. 1936 сыллаахха Герцен аатынан Ленинградтааҕы пединститу (билигин Арассыыйатааҕы судаарыстыбаннай А. И. Герцен аатынан педагогика университета) бүтэрбит.

Саха Сиригэр төннөн кэлэн, өрөспүүбүлүкэ оскуолаларын инспекторынан анаммыт. Үөрэх наркоматын инспекторынан үс сыл үлэлээбит, ол кэннэ бэйэтэ үөрэммит Саха педагогическай техникумугар учууталынан киирбит[2].

1942 сыл олунньутугар Саха сирин военкомата Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырар. Лейтенант аатын ылан, Соҕуруу уонна 1-ы Белорусь фроннарыгар кыттыбыт. 1945 сыллаахха өттүгэ ыараханнык бааһыран, өр кэмҥэ госпиталга эмтэнэн, боевой сулууспаҕа сөбө суох диэн биллэриллибитэ[3].

1945 сыл балаҕан ыйыгар[1] армияттан демобилизацияламмыт, Ленинградтааҕы пединститукка аспирантураҕа үөрэнэ киирбит. Академическай истиэпэни ылан, дойдутугар төннүбүт.

Салгыы олоҕо Саха педагогическай институтун уонна Саха судаарыстыбаннай университетын (кэлин биир университетка холбоспуттара) кытта ситимнээх этэ[2].

1970 сыллаахха Дьокуускай куоракка өлбүт[1].

Наҕараадалара

Дьиэ кэргэнэ

  • Кэргэнэ — Анна Андреевна Избекова, устуоруйа билимин кандидата;
  • Үс уолламмыттар, олортон:
    • Избеков Вадим Дмитриевич (1936—2025) — самбоҕа Сэбиэскэй Сойуус чемпиона[4];
    • Избеков Эдгар Дмитриевич — учуонай, геология-минералогия билимин дуоктара, академик[5];
      • Сиэнэ Избеков Павел Эдгарович — учуонай, геология-минералогия билимин дуоктара[6].

Библиографията

Саха сириттэн төрүттээх Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтарын үөрэтиинэн дьарыктаммыт. Кинигэлэрэ:

  • «Якутяне — Герои Советского Союза»;
  • «Якутяне в боях за Родину»;
  • «Полные кавалеры ордена Славы»;
  • «Якутяне в небе фронтовом»[7].

Аатын үйэтитии

2015 сыллаахха Е. Ярославскай аатынан Дьокуускайдааҕы кыраайы үөрэтэр музейга Избеков Дмитрий Дмитриевич элбэх маллара уонна докумуоннара туттарыллыбыттара[8].

Быһаарыылар

  1. ↑ 1 2 3 4 Избеков Дмитрий Дмитриевич. Сигэнии күнэ: 5 Олунньу 2026.
  2. ↑ 1 2 Педагог, фронтовик, ученый (рус.). Газета "Якутия" (5 Олунньу 2026).
  3. ↑ Подвиг народа. Избеков Дмитрий Дмитриевич 1906 г.р. Сигэнии күнэ: 5 Олунньу 2026. Архивировано 9 Алтынньы 2018 года.
  4. ↑ Ушёл из жизни единственный чемпион СССР по самбо из Якутии Вадим Избеков (рус.). e.nlrs.ru. Сигэнии күнэ: 5 Олунньу 2026.
  5. ↑ Эдгар Дмитриевич Избеков, доктор геолого-минералогических наук, главный научный сотрудник Института геологии алмаза и благородных металлов. О наличии кимберлитов в районе г. Якутска. КиберЛенинка. Сигэнии күнэ: 5 Олунньу 2026.
  6. ↑ Савинова, Д.. В окружении вулканов, Журнал "Вестник Отделения наук о Земле РАН". Сигэнии күнэ: 5 Олунньу 2026.
  7. ↑ Электронная библиотека Национальной библиотеки РС(Я) (рус.). e.nlrs.ru. Сигэнии күнэ: 5 Олунньу 2026.
  8. ↑ Якутский музей пополнился уникальными экспонатами. Сигэнии күнэ: 5 Олунньу 2026. Архивировано 14 Балаҕан ыйын 2021 года.

Категориялар